IV SA/Wa 2223/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Karolina Kisielewicz – Malec po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "[...]" o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w B. wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2012 r. o ustaleniu na rzecz P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. lokalizacji inwestycji celu publicznego – dla budowy [...]. W skardze zawarto wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku PPF podano, że Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada żadnych środków, które umożliwiłby mu poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Stowarzyszenie nie otrzymuje darowizn, utrzymuje się tylko ze składek członkowskich. Obecnie w kasie stowarzyszenia znajduje się kwota 60 zł. Wątpliwości odnoszące się do możliwości płatniczych wnioskodawcy skutkowały wezwaniem Stowarzyszenia, na mocy zarządzenia z 15 października 2012 r., do uzupełnienia złożonego wniosku w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przez przedstawienie szczegółowych informacji źródłowych dotyczących stanu majątkowego strony. Skarżące Stowarzyszenie zostało zobowiązane do nadesłania 1) sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy, 2) oświadczenia na temat wydatków poniesionych na działalność statutową w II i III kwartale 2012 r., 3) uchwały określającej wysokość składek członkowskich, 4) informacji o liczbie członków Stowarzyszenia (aktualnego wykazu członków Stowarzyszenia), 5) oświadczenia o aktualnym stanie środków finansowych w kasie Stowarzyszenia, 6) oświadczenia wyjaśniającego jakie działania podejmuje Stowarzyszenie w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie stowarzyszenia. W odpowiedzi na wezwanie Stowarzyszenie przedstawiło uchwałę o wysokości składek członkowskich Stowarzyszenia (nr [...]/2011 bez daty) w której określono wysokość składki członkowskiej na poziomie 20 zł rocznie (10 zł na pół roku). Ponadto złożyło oświadczenie, z którego wynika, że stowarzyszenie nie prowadzi "bilansu sprawozdania finansowego, gdyż (...) nie może prowadzić żadnej działalności zarobkowej", ponadto nie ponosi żadnych wydatków. Z dokumentu tego wynika, że obecnie Stowarzyszenie liczy trzech członków, a w kasie Stowarzyszenia zgromadzono środki finansowe w wysokości 90 zł. Stowarzyszenie oświadczyło, że mimo podjętych prób, nie udało mu się pozyskać nowych członków. Stwierdzono, co następuje: Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony został przez podmiot działający w formie stowarzyszenia i choć w oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona podała, że nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, prawo pomocy nie może zostać przyznane. Referendarz sądowy dostrzega, że stroną skarżącą jest stowarzyszenie zwykłe i ten fakt ma istotny wpływ na możliwości zdobywania przez taką organizację społeczną środków finansowych, niemniej jednak nie może to prowadzić do uprzywilejowania stowarzyszeń zwykłych. Przepis art. 42 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 roku - Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.) wszak określa, że stowarzyszenie zwykłe wprawdzie nie może prowadzić działalności gospodarczej ani przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej, lecz jednak może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Stąd uprawniony jest wniosek, że stowarzyszenie zwykłe nie jest pozbawione jakiegokolwiek źródła finansowania. Zatem ustalenie odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie stowarzyszenia. Zaś stwierdzenie strony, że działalność stowarzyszenia jest realizowana społecznie przez jego członków prowadzi do wniosku, że obciążenia wynikające z kosztów sądowych na rzecz stowarzyszenia mogą również ponosić jego członkowie. Fakt, że stowarzyszenie jest organizacją prowadzoną na zasadzie wolontariatu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Bowiem stowarzyszenia przystępujące do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą mieć świadomość, że członkowie stowarzyszenia powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Podkreślić przy tym należy, że zawarty w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy strona powinna wykazać, że podjęła wszelkie, niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Raz jeszcze należy zatem podkreślić, że istnieją instrumenty prawem przewidziane, które umożliwiają zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie podmiotu, w tym na jego udział w postępowaniach przed sądem. Skoro samo Stowarzyszenie nie wykazuje zamiaru zgromadzenia środków finansowych od swoich członków, a więc osób bezpośrednio zainteresowanych działalnością Stowarzyszenia, w wysokości umożliwiającej prowadzenie sporu sądowego (zainicjowanego przecież skargą Stowarzyszenia), to brak jest podstaw, aby przerzucać ciężary związane z jego funkcjonowaniem na Państwo, czyli ogół obywateli. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r., II OZ 1433/06, należy stwierdzić, że powyższe działanie rodzi ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasadzie, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja RP przewiduje wprawdzie prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje to jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. W ocenie referendarza sądowego, działający w Stowarzyszeniu członkowie winni mieć świadomość konieczności finansowego zasilenia funduszy Stowarzyszenia przez uiszczanie składek w wysokości, które umożliwiają jego skuteczne funkcjonowanie. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy z jednej strony deklaruje brak jakichkolwiek wydatków (?), zaś z drugiej twierdzi, że dysponuje kwotą 90 zł (odpowiadającą rocznym składkom wszystkich członków stowarzyszenia). W tej sytuacji referendarz uznał, że skarżący jest podmiotem, który może poczynić działania aby uzyskać środki na niniejsze postępowanie sądowe, co prawda - przyjmując oświadczenie odnośnie uzyskiwania kwoty 90 zł ze składek członkowskich za prawdziwe - nie posiada ono znacznych środków, jednakże może zwiększyć składki członkowskie osób w nim stowarzyszonych, aby pokryć koszty sądowe. Stowarzyszenie może zwiększyć udział finansowy swoich członków (obecnie składka członkowska wynosi 20 zł rocznie), w taki sposób, aby uzyskać środki na opłacenie wpisu sądowego i przyszłe koszty sądowe. Opłacenie kosztów postępowania ma charakter incydentalny, ale nienadzwyczajny, a Stowarzyszenie powinno się do ponoszenia takich wydatków przygotować. Skoro stowarzyszenie realizuje cel upowszechniania idei społeczeństwa obywatelskiego m.in. przez występowanie na prawach strony w postępowaniach administracyjnych i sądowo-administracyjnych z zakresu zagospodarowania przestrzennego, to powinno - ustalając składki członkowskie - uwzględnić sytuację, w której konieczna będzie realizacja ww. celów przed sądem administracyjnym. Zatem stowarzyszenie mogło zgromadzić niezbędne środki na opłacenie kosztów niniejszego postępowania – zwłaszcza gdy nie posiada innych wydatków, a wysokość składki członkowskiej nie jest znaczna. Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, zwolnienie z kosztów sądowych wnioskodawcy uznać należy za nieuzasadnione przerzucanie kosztów działalności stowarzyszenia na Skarb Państwa. Należy ponadto zauważyć, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w sprawie złożonego wniosku o prawo pomocy na podstawie art. 255 p.p.s.a. nie wykazało w sposób nie budzący wątpliwości, że deklarowana przez Stowarzyszenie sytuacja finansowa odpowiada rzeczywistości. Stowarzyszenie nie nadesłało sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy, twierdząc, że "nie prowadzi bilansu sprawozdania finansowego, gdyż zgodnie z ustawą o stowarzyszeniach nie może prowadzić żadnej działalności zarobkowej". Tymczasem, stowarzyszenie zwykle, nieposiadajace osobowości prawnej, jest zobowiązane na mocy art. 2 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2002 r., nr 76, poz. 694 ze zm.) do stosowania zasad rachunkowości określonych tą ustawą. Stowarzyszenie, które nie prowadzi działalności gospodarczej, prowadzi księgi rachunkowe oraz sporządza sprawozdanie finansowe w sposób uproszczony określony przepisami rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 listopada 2001 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości dla niektórych jednostek niebędących spółkami handlowymi, nieprowadzących działalności gospodarczej (Dz.U. nr 137, poz. 1539 ze zm.) które składa do właściwego urzędu skarbowego wraz z roczną deklaracją CIT-8. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasadzie, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, postanowiono jak w sentencji.