IV SA/Wa 2223/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Sędzia WSA - Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w B. wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2012 r. o ustaleniu na rzecz P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. lokalizacji inwestycji celu publicznego – dla budowy [...]. W skardze zawarto wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku PPF podano, że Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem "bez prawa osiągania dochodów" i utrzymuje się tylko ze składek członkowskich. Obecnie w kasie Stowarzyszenia znajduje się kwota 60 zł. Wątpliwości odnoszące się do możliwości płatniczych wnioskodawcy skutkowały wezwaniem Stowarzyszenia przez referendarza sądowego do uzupełnienia złożonego wniosku przez przedstawienie szczegółowych informacji źródłowych dotyczących stanu majątkowego strony. Skarżące Stowarzyszenie zostało zobowiązane do nadesłania 1) sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy, 2) oświadczenia na temat wydatków poniesionych na działalność statutową w II i III kwartale 2012 r., 3) uchwały określającej wysokość składek członkowskich, 4) informacji o liczbie członków Stowarzyszenia (aktualnego wykazu członków Stowarzyszenia), 5) oświadczenia o aktualnym stanie środków finansowych w kasie Stowarzyszenia, 6) oświadczenia wyjaśniającego jakie działania podejmuje Stowarzyszenie w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie stowarzyszenia. W odpowiedzi na wezwanie Stowarzyszenie przedstawiło uchwałę o wysokości składek członkowskich Stowarzyszenia (nr [...]/2011 bez daty), w której określono wysokość składki członkowskiej na poziomie 20 zł rocznie (10 zł na pół roku). Ponadto złożyło oświadczenie, z którego wynika, że Stowarzyszenie nie prowadzi "bilansu sprawozdania finansowego, gdyż (...) nie może prowadzić żadnej działalności zarobkowej", ponadto nie ponosi żadnych wydatków. Z dokumentu tego wynika, że obecnie Stowarzyszenie liczy trzech członków, a w kasie Stowarzyszenia zgromadzono środki finansowe w wysokości 90 zł. Stowarzyszenie oświadczyło, że mimo podjętych prób, nie udało mu się pozyskać nowych członków. Postanowieniem referendarza sądowego z 20 listopada 2012 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziło się skarżące Stowarzyszenie i złożyło sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Podało, że jest Stowarzyszeniem, które zgodnie z ustawą nie może pozyskiwać żadnych dochodów poza dochodami ze składek członkowskich. Jednocześnie nie można przyjąć za zasadne wymuszania składek członkowskich od członków Stowarzyszenia w wysokości, która pozwoli na wnoszenie do Sądu skarg, a tym samym występowania na prawach strony. Wobec tego, że skarżący jest organizacją charytatywną, nie może doprowadzić do występowania ze Stowarzyszenia członków poprzez drastyczne podnoszenie składek. Stwierdzono, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - dalej w skrócie: P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu (...), postanowienie, (...) przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd (...). W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na treść art. 199 ustawy P.p.s.a., według którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem, także i Stowarzyszenia, chcąc realizować swoją działalność muszą liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Nie mogą, zatem oczekiwać, że skoro występują w sprawie w interesie społecznym to ciężar kosztów tego postępowania winien pokryć Skarb Państwa. Jedynie w sytuacji, gdy stowarzyszenie wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.) lub, gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.), można przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Powołane przepisy wskazują przesłanki, jakimi kieruje się Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno się jednak sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania strona obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Tylko w takiej, bowiem sytuacji można mówić o pomocy Państwa w realizacji prawa do Sądu. Nie zawsze faktyczny brak środków przemawiać będzie za przyznaniem prawa pomocy. Może, bowiem zdarzyć się tak, że strona nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, jednakże nie posiada ich, albowiem nie wykorzystuje możliwości ich zdobycia. Stosownie do art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) stowarzyszenie zwykłe, jakim jest Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w B., uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Nie ulega, zatem wątpliwości, że cele, które nakłada na siebie stowarzyszenie realizowane są z własnego majątku Stowarzyszenia. Sąd stoi jednak na stanowisku, że Stowarzyszenie odstępując od zbierania składek, bądź też ustalając je na minimalnym poziomie, nie może przerzucać kosztów prowadzenia swej działalności na Skarb Państwa. Jako strona skarżąca inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Stowarzyszenie powinno przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z tym kosztów. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza przerzucenie niemalże całości kosztów jego działalności na Skarb Państwa. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje, bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06, niepublikowane). W niniejszej sprawie skarżące Stowarzyszenie liczy trzech członków, a składka członkowska wynosi 20 złotych rocznie (10 złotych płatnych raz na pół roku), co w sumie wynosi 60 złotych rocznie na pokrycie kosztów funkcjonowania Stowarzyszenia. Już tylko ta okoliczność wskazuje, iż Stowarzyszenie nie ma możliwości - ustalając składki na tym poziomie - należytego realizowania celów, dla których zostało utworzone. Taka organizacja Stowarzyszenia może sugerować, iż Stowarzyszenie to nastawione jest na realizację swoich celów w oparciu o instytucję prawa pomocy. Konstatacji tej nie zmienia także wątpliwość strony skarżącej zaprezentowana w sprzeciwie, że drastyczne podniesienie składek członkowskich może spowodować występowanie członków ze Stowarzyszenia. Nie można zapominać, że - jak podkreśliło skarżące Stowarzyszenie - jest ono organizacją charytatywną, opierającą swoją działalność na dobrowolności, jednak ustalenie składek członkowskich na tak absolutnie minimalnym poziomie (roczne składki wszystkich członków Stowarzyszenia nie są w stanie pokryć nawet wpisu sądowego o minimalnej wysokości, który przed sądem administracyjnym wynosi 100 złotych), nie jest, zdaniem Sądu okolicznością świadczącą o rzeczywistej, obiektywnej niemożliwości zdobycia przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Dodatkowo takie prowadzenie działalności charytatywnej przeczy jego istocie, skoro samo Stowarzyszenie uniemożliwia sobie realizowanie swoich celów statutowych. W takim przypadku Stowarzyszenie nie może liczyć na pomoc Państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Z powyższych względów Sąd uznał, że nie zachodzi przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., pozwalająca na zwolnienie skarżącego Stowarzyszenia od kosztów sądowych. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.