IV SA/Wa 2230/17

Dnia 14 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Tomasz Wykowski Sędziowie Sędzia del. SO Aleksandra Westra (spr.) Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 14 grudnia 2017 roku w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oddala skargę Wnioskiem z [...] października 2016 r. A. K. (dalej: Wnioskodawca, Strona, Skarżący) wystąpił do Wojewody [...] o uchylenie Aktu Własności Ziemi nr [...] z [...] grudnia 1978 r., dotyczącego działki nr [...], położonej w miejscowości [...], gmina [...], którym to Naczelnik Gminy w [...], działając na podstawie przepisów ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27 poz. 250; dalej: u.w.g.r.) stwierdził, iż S. Z., syn S. i F., stał się z mocy samego prawa właścicielem nieruchomości składającej się z ww. działki. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że według niego akt własności ziemi został wydany bez podstawy prawnej, a darująca przedmiotową działkę nie była jej właścicielką. Po rozpatrzeniu wniosku Wojewoda postanowieniem nr [...] z [...] stycznia 2017 r., wydanym na podstawie art. 61a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej: k.p.a.) odmówił wszczęcia postępowania z wniosku Strony o uchylenie aktu własności ziemi. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że ustawa o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych regulowała proces uwłaszczenia rolników, wprowadzając zasady nabywania własności nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych przez osoby, które objęły je w posiadanie w drodze umowy zawartej bez przewidzianej prawem formy. Z dniem wejścia w życie ustawy faktyczni posiadacze gruntów z mocy prawa stawali się ich właścicielami. Nabycie własności nieruchomości potwierdzały właściwe organy administracyjne, po przeprowadzeniu postępowania mającego na celu wykazanie spełnienia przesłanek określonych w ustawie. Postępowania uwłaszczeniowe w tym trybie prowadzone były do 6 kwietnia 1982 r. Wtedy, na skutek wejścia w życie ustawy z 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 11, poz. 81 ze zm.) uchylono u.w.g.r., a rozpoznawanie spraw o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych przez samoistnych posiadaczy przekazano sądom. Właściwość sądów powszechnych została jednak mocą tej ustawy wyłączona co do spraw, które zostały ostatecznie zakończone przed 6 kwietnia 1982 r. Zgodnie z treścią art. 8 § 4 ustawy z 26 marca 1982 r., jeżeli po jej wejściu w życie, w związku z uchyleniem lub stwierdzeniem nieważności ostatecznej decyzji terenowego organu administracji państwowej, ma nastąpić ponowne rozpatrzenie sprawy - podlega ona przekazaniu właściwemu sądowi. Ten ostatni przepis został jednak skreślony z dniem 1 stycznia 1992 r. przez art. 63 ust. 1 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw (obecny t.j. Dz. U.2016, poz. 1491; dalej: u.g.n.r.). Zgodnie z art. 63 ust. 2 powyższej ustawy, do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Powyższe rozważania doprowadziły Wojewodę do wniosku, że w chwili obecnej brak jest podstawy prawnej do wszczęcia i prowadzenia postępowania dotyczącego uchylenia aktu własności ziemi, czego żądała w swym wniosku Strona, co spowodowało konieczność wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Strona wniosła na powyższe postanowienie zażalenie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w którym domagał się jego uchylenia, zarzucając jednocześnie Wojewodzie sankcjonowanie bezprawnego aktu prawnego w obrocie prawnym, co narusza zasadę państwa prawa. Postanowieniem z [...] czerwca 2017 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 i art. 144 k.p.a. Minister utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Wojewody. W uzasadnieniu postanowienia Minister podzielił wyrażone przez Wojewodę stanowisko, iż wobec brzmienia art. 63 ust. 2 u.g.n.r. brak jest możliwości prowadzenia postępowania w przedmiocie uchylenia aktów własności ziemi. Podkreślono, że regulacja ta oznacza, że od dnia wejścia w życie tego przepisu nie ma prawnej możliwości wzruszania aktów własności ziemi wydawanych na podstawie u.w.g.r. Zatem zasadnie Wojewoda odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie. Powyższe postanowienie ponownie stało się przedmiotem skargi Wnioskodawcy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której Skarżący wniósł o jego uchylenie. Skarżący zarzucił Ministrowi, że ten pozbawia go możliwości dochodzenia sprawiedliwości i własnych praw. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie ponieważ zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające nie naruszają prawa. U podstawy niniejszej sprawy leży żądanie Skarżącego dotyczące uchylenia ostatecznej decyzji - Aktu Własności Ziemi nr [...] z [...] grudnia 1978 r., dotyczącego działki nr [...]. Podstawą wydania zaskarżonych postanowień jest art. 61a § 1 k.p.a., wedle którego gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W niniejszym przypadku jako przyczynę odmowy wszczęcia postępowania wskazano wynikający wprost z przepisów prawa zakaz zastosowania przepisów k.p.a. dotyczących trybów nadzwyczajnego uchylania rozstrzygnięć administracyjnych, tj. wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Taki zakaz wobec spraw dotyczących ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów u.w.g.r. wprowadzony został w art. 63 ust. 2 u.g.n.r. Takim właśnie aktem jest kwestionowany przez Skarżącego Akt Własności Ziemi z [...] grudnia 1978 r. Zgodzić należy się z organami administracji, że wobec jasnego i niewymagającego żadnej interpretacji brzmienia przepisu art. 63 ust. 2 u.g.n.r. niemożliwym jest w obecnym stanie prawnym prowadzenie postępowań dotyczących uchylenia aktów własności ziemi wydanych na podstawie u.w.g.r. Powyższe stanowisko jest potwierdzone również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak choćby w wyroku z 26 października 2016 r. sygn. II OSK 138/15 czy też wyroku z 8 września 2016 r. II OSK 292/15 (dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Odnosząc się do zawartego w skardze zarzutu naruszenia zasady państwa prawnego, Sąd, jakkolwiek rozumie stanowisko Skarżącego, musi przypomnieć, że jedną z niepomijalnych cech państwa prawnego, oprócz przytaczanego w skardze prawa obywatela do zaskarżenia rozstrzygnięć, jest również wyrażona w art. 6 k.p.a. zasada działania organów administracji publicznej w oparciu o przepisy prawa. Gdyby organy, uwzględniając wniosek Skarżącego, prowadziły postępowanie bez podstawy prawnej, a nawet wbrew wyrażonemu wprost zakazowi, dopuściłyby się naruszenia prawa skutkującego koniecznością stwierdzenia nieważności jakiegokolwiek rozstrzygnięcia, wydanego w wyniku tegoż postępowania. Jeszcze raz należy podkreślić, że zakaz wzruszania aktów własności ziemi wydanych na podstawie u.w.g.r. wynika z przepisów uchwalonego prawa, które organy oraz sąd jedynie stosują. Organy obu instancji w sposób jasny i spójny uzasadniły swoje rozstrzygnięcia. Sąd nie stwierdza również naruszeń prawa procesowego, które mogłyby skutkować koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017, poz. 1369 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.