IV SA/Wa 2242/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku G. z siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. z siedzibą w K. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy G. z siedzibą w K. (zwane dalej: "skarżącym", "Towarzystwem") wniosło skargę na postanowienie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł Towarzystwo wniosło zażalenie na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu i jednocześnie zwróciło się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że działalność Towarzystwa z założenia opiera się wyłącznie na pracy społecznej – jest to praca o charakterze eksperckim, wykonywana bez wynagrodzenia. Jej koszty rzutują na zobowiązania skarżącego, czego przejawem są straty finansowe. Jedynym dochodem są składki członkowskie, nie pokrywające kosztów funkcjonowania Towarzystwa. W 2012 r. przychody Towarzystwa wyniosły 780,31 zł, koszty realizacji zadań statutowych wyniosły 7075,97, zatem wynik finansowy za rok 2012 wyniósł -6295,66 zł. Rok 2013 r. również zamknął się stratą: wpływy ze składek wyniosły 1220 zł, wydatki zaś 7114,67 zł. Podniesiono także, że z uwagi na charakter działań, Towarzystwo nie jest w stanie prowadzić działalności gospodarczej – zatraciłoby swój ideowy charakter, skupiając się na pozyskiwaniu środków zamiast na ochronie przyrody. W przedmiotowej sprawie Towarzystwo już poniosło wysokie koszty dokumentacji terenowych. Towarzystwo występuje w sprawie reprezentując niedoceniany interes społeczny, jakim jest ochrona przyrody, działa więc w interesie społecznym, nie własnym. W związku z tym, wniesiono o obniżenie kosztów wpisu o połowę, do kwoty 50 zł. Zarządzeniem z dnia 19 marca 2015 r. referendarz sądowy wezwał Towarzystwo do uzupełnienia wniosku poprzez udzielenie informacji, ilu członków liczy skarżący oraz jaka jest aktualnie wysokość składki a także poprzez nadesłanie dokumentów księgowych zawierających informacje dotyczące wpływów i wydatków Towarzystwa w roku 2014 i 2015 . W piśmie z dnia 20 kwietnia 2015 r. Towarzystwo poinformowało, że liczy 26 członków zwyczajnych i 4 wspierających. Do pisma dołączono: listę członków, uchwałę z [...] czerwca 2014 r. w sprawie określenia wysokości składek, wyciąg z konta za 2014 r. i 2015 r. kopię CIT złożonego w 2014 r. Towarzystwo poinformowało, że dodatkowe koszty działania w 2014 r. to koszty wykorzystania samochodu prywatnego – oszacowane na kwotę 6820,13 zł, co zakwalifikowano jako stratę. Rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów zważono co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (Sygn. akt II OZ 1433/06) należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Sąd wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Rozpatrując przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze, że Towarzystwo w statucie wskazało, że jego celem jest prowadzenie działalności w zakresie ekologii, ochrony środowiska, dziedzictwa przyrodniczego i edukacji. Cele te są realizowane m. in. poprzez "występowanie na prawach strony reprezentującej interes społeczny oraz interes prawny uzasadniony celami statutowymi w postępowaniach administracyjnych, procedurach związanych z planami zagospodarowania przestrzennego oraz procesach sądowych związanych z ochroną środowiska, w procesach inwestycyjnych oraz procedurach planistycznych" (§ 8 pkt 8 statutu). W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca wskazując takie cele i przewidując udział w postępowaniach przez sądami, powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. W § 25 pkt 2 określono, że źródłami powstania majątku Towarzystwa są składki członkowskie, darowizny, zapisy i spadki, środki pochodzące z ofiarności publicznej lub ze sponsoringu, dotacje, subwencje, udziały, lokaty. W niniejszej sprawie, jak wynika z informacji nadesłanych przez skarżącego przy piśmie z dnia 20 kwietnia 2015 r., składki członkowskie wynoszą miesięcznie: 5 zł (w przypadku osób pracujących), 3 zł (studenci, uczniowie), 1,50 zł (emeryci, renciści, osoby bezrobotne, a także inne osoby pozostające w trudnej sytuacji życiowej). Zdaniem referendarza sądowego, w takiej sytuacji cele statutowe stowarzyszenia, które twierdzi, że działa na rzecz społeczeństwa, powinny być skorelowane z wysokością środków jakie stowarzyszenie to jest w stanie uzyskać na ich realizację. Skoro Towarzystwo uznało, że powinno występować w postępowaniach sądowych dotyczących spraw z zakresu swojej działalności określonej w statucie, to również powinno zapewnić odpowiednie środki umożliwiające występowanie przed sądem administracyjnym. W ocenie referendarza sądowego z faktu, że Towarzystwo pobiera niskie składki członkowskie oraz nie podejmuje innych przewidzianym prawem działań w celu zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, nie można wywodzić, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. Tym bardziej skoro wnioskodawca podaje, że działa dla dobra społeczeństwa, to nie powinien na społeczeństwo przerzucać ciężaru finansowego swojego działania. W tej sytuacji uznano, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało postanowić jak w sentencji.