IV SA/Wa 2257/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: - Karolina Kisielewicz-Malec po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. L. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym w dniu 30 sierpnia 2013 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) J. L. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Wniosek o przyznanie prawa pomocy złożył do sprawy z jego skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] sierpnia 2013 r. o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] marca 2011 r. orzekającą o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w P. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że: 1) gospodarstwo domowe prowadzi z żona i synami (w wieku 14 i 33 lat), 2) jego żona (E. L.) jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę za wynagrodzeniem 1920 zł. brutto miesięcznie, 3) skarżący poszukuje pracy i utrzymuje się z prac dorywczych, a dochody te obciążone są egzekucją komorniczą, 4) syn skarżącego (K. L.) pozostaje bez pracy od czerwca 2013 r., 5) rodzina nie posiada majątku (ruchomego, nieruchomego), 6) na wynajem i utrzymanie mieszkania (media) przeznacza ok. 1300 zł. miesięcznie. Wnioskodawca dołączył do wniosku kopie zeznań podatkowych o wysokości dochodu za 2012 r. złożonych przez pełnoletnich członków rodziny. Zarządzeniem z dnia 1 października 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania : a) jednoznacznego wyjaśnienia, z jakich konkretnie środków finansowych czerpie środki na bieżące utrzymanie, b) dokumentu potwierdzającego podaną w rubryce 10 formularza PPF wysokość otrzymywanego przez E. L. wynagrodzenia za pracę, c) udokumentowanego (w formie faktur, rachunków, dowodów wpłaty) spisu stałych wydatków (opłaty za energię elektryczną, gaz, telefon, czynsz najmu, itp.) oraz podanie, jaka jest miesięczna wysokości innych stałych kosztów ponoszonych przez stronę (zakup żywności, ubrań, leków itp.), d) kopii umowy najmu mieszkania, e) wyjaśnienia, czy skarżący lub członkowie jego rodziny otrzymują świadczenia z zakresu pomocy społecznej bądź inne świadczenia z zakresu zabezpieczenia społecznego, jeżeli tak należy wskazać rodzaj otrzymywanych świadczeń - np. zasiłek stały, zasiłek okresowy, zasiłek celowy, zasiłek rodzinny, świadczenia opiekuńcze - i nadesłać decyzję o przyznaniu tych świadczeń, f) wyciągów z posiadanych przez skarżącego, jego żonę E. L. oraz syna K. L. rachunków bankowych, w tym kont i lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (ewentualnie – oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych), g) wyjaśnienia, czy któryś z członków jego rodziny jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna (jeżeli tak - należy nadesłać zaświadczenie potwierdzające tę okoliczność), h) dokumentów potwierdzających zajęcie komornicze wynagrodzenia skarżącego. Strona skarżąca w odpowiedzi na wezwanie wyjaśniła, że 1) "jedynymi środkami na bieżące utrzymanie są dochody uzyskiwane przez E. L.", 2) żaden z członków rodziny nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej (zabezpieczenia społecznego) i nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna oraz nie posiada rachunku bankowego, 3) czynsz najmu mieszkania wynosi 900 zł (skarżący przedstawił kopię umowy najmu mieszkania z dnia 22 października 2010 r.); a łączny koszt utrzymania mieszkania wznosi ok. 1200 -1300 zł. Skarżący przedstawił także kopię zaświadczenia o wysokości środków wyegzekwowanych w toku postępowania egzekucyjnego. Stwierdzono, co następuje: W ocenie referendarza sądowego brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku J. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Podkreślić jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Przepis art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej "P.p.s.a." - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Określenie "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe, a zatem Sąd bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. W niniejszej sprawie nie zostało wykazane spełnienie przesłanek do uzyskania prawa pomocy. Nie można bowiem z przekonaniem stwierdzić, że wnioskodawca nie posiada możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zestawienie wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie rodziny oraz uzyskiwanych dochodów nasuwa bowiem poważne wątpliwości, co do wiarygodności oświadczenia skarżącego. Skarżący twierdzi, że jedyne środki na bieżące utrzymanie pochodzą z wynagrodzenia za pracę jego żony i wynoszą w skali miesiąca wynosi 1920 zł. Kwota dochodu jest kwotą brutto, co oznacza, że kwota netto jest niższa niż 1920 zł. Według strony, utrzymanie mieszkania pochłania w skali miesiąca kwotę 1200 – 1300 zł. Jednocześnie skarżący twierdzi, że utrzymuje się z prac dorywczych, ale wysokości dochodu nie podaje; następnie twierdzi że nie pracuje. W istocie czteroosobowa rodzina skarżącego, po odliczeniu kosztów utrzymania mieszkania nie posiada środków na bieżące utrzymanie. Oceniając wniosek o prawo pomocy należy kierować się nie tylko jego literalną treścią, ale także zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. W niniejszej sprawie te dyrektywy oceny zdolności finansowej J. L. nie pozwalają uznać jego wniosku za odpowiadający rzeczywistości. Nie można wiarygodnie twierdzić, że dochody rodziny są o wiele niższe niż jej wydatki a ten niedobór nie jest pokrywany z innych źródeł. Należy zauważyć, że skarżący – mimo wezwania nie przedstawił dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość wynagrodzenia otrzymywanego przez żonę, nie przedstawił zestawienia wydatków i nie udokumentował źródeł pokrycia tych wydatków. Ponadto referendarz zauważa, że korzystanie z pomocy instytucji zabezpieczenia społecznego, w tym prawa pomocy, nie jest przymusowe, jednak w sytuacji, gdy rodzina, której koszty życia znacząco przekraczają dochody w wysokości niepozwalającej na pokrycie wydatków niezbędnych, nie występuje do organów zatrudnienia lub pomocy społecznej z prośbą o udzielenie jej właściwej do jej sytuacji pomocy, to zachodzi uzasadniona wątpliwość czy fakty powołane w jej wniosku są zgodne z prawdą i czy jej sytuacja nie została opisana w sposób dramatyczny wyłącznie dla potrzeb uzyskania prawa pomocy. Za odmową wiarygodności będą przemawiać względy doświadczenia życiowego, które nakazują przyjąć, że w sytuacji braku niezbędnych środków do życia a także możliwości otrzymania pomocy ze strony rodziny, obywatel zwraca się o pomoc do instytucji publicznych (np. organów pomocy społecznej). Takim założeniem kierował się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 listopada 2004r., sygn. FZ 331/04, niepubl., a także w postanowieniu z dnia 15 maja 2008r., sygn. II FZ 146/08, niepubl. Na koniec należy zauważyć, że treść przepisów P.p.s.a., pozwala na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i częściowym wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, w których skarżący ponad wszelką wątpliwość udowodnią, że nie są i nie będą w przyszłości w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jedynie w takich sytuacjach będzie można wyrazić zgodę na kontynuowania postępowania sądowego kosztem środków publicznych, a w rezultacie kosztem współobywateli. Z wyżej powołanych względów orzeczono jak w sentencji niniejszego postanowienia w oparciu o art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 , art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.