IV SA/Wa 227/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, asesor WSA Aneta Opyrchał (spr.), Protokolant Julia Dobrzańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi Międzyzakładowej Organizacji Związkowej [...] przy Fabryce [...] z siedzibą w S. na orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie zwrot utraconego majątku -uchyla zaskarżone orzeczenie- IV SA/Wa 227/07 UZASADNIENIE Zaskarżonym do Sądu Administracyjnego orzeczeniem z dnia [...] października 2006r. Społeczna Komisja Rewindykacyjna (dalej w skrócie: SKR) oddaliła wniosek Międzyzakładowej Organizacji Związkowej [...] w S. o zwrot utraconego majątku, w myśl ustawy z dnia 25 października 1990r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego (Dz. U. z 1996r., nr 143, poz. 661, ze zm), zwanej dalej ustawą o zwrocie majątku. Powyższe orzeczenie zostało wydane w następujących okolicznościach sprawy: wniosek o zwrot majątku Komisji Zakładowej [...] w S Fabryce [...] w S. został złożony w dniu [...] lutego 1991 r. SKR w przedmiocie tego wniosku orzekała wielokrotnie, mianowicie orzeczeniami z dnia [...] listopada 1991r. i [...] lutego 1992 r., postanowieniem z dnia [...] maja 1992r., potem orzeczeniami z dnia [...] lipca 1992r, [...] sierpnia 1997r., [...] czerwca 1999r. oraz [...] sierpnia 1999r, wyeliminowanymi z obrotu prawnego przez stwierdzenie ich nieważności bądź uchylenie prawomocnymi wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt ISA 1579/92, I SA 2006/93 i II SA 242/02) przy czym: postanowienie z dnia [...] maja 1992r. Naczelny Sąd Administracyjny uznał za bezskuteczne (wyrok w sprawie o sygn. akt I SA 1579/92), orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1997r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił jedynie częściowo, tj. w zakresie pkt 1 (wyrok w sprawie o sygn. akt II SA 242/02), zaś orzeczenie z dnia [...] listopada 1992r. zostało uchylone orzeczeniem SKR z dnia [...] grudnia 1996r. Przed późniejszym wyeliminowaniem z obrotu, zostało wykonane orzeczenie SKR z dnia [...] lipca 1992r. Na jego mocy NSZZ [...] wyegzekwował od NSZZ P. zwrot kwoty [...] zł. W mocy zatem pozostały, orzeczenie SKR z dnia [...] grudnia 1996r. oraz pkt 2 orzeczenia SKR z dnia [...] sierpnia 1997r. odnośnie, którego oddalono skargę prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt II SA 242/02). W tym samym wyroku Sąd wskazał, iż sprawa wniosku o zwrot IV SA/Wa 227/07 majątku ma być ponownie rozpoznana. Stwierdzono w nim także, iż z art. 3 ust. 1 ustawy o zwrocie majątku nie wynika jednoznacznie jakoby waloryzacji podlegała waluta polska zgromadzona tylko i wyłącznie na koncie bankowym należącym do wnioskodawcy. Waloryzacja również mogła dotyczyć środków zgromadzonych na rachunkach zakładów pracy. Wyłączając z waloryzacji inne środki finansowe niż zgromadzone na rachunkach bankowych ustawodawca miał na uwadze "żywą gotówkę", która znajdowała się w posiadaniu związków zawodowych, a nie była zdeponowana na koncie bankowym. Wskazano także na potrzebę rozważenia zarzutów dotyczących uwzględnienia w wyliczeniu, kwoty wypłaconej na rzecz [...] w 1992r. Orzeczeniem z dnia [...] maja 2003r. SKR ponownie oddaliła wniosek Międzyzakładowej Organizacji Związkowej [...] w S. o zwrot majątku. W wyniku wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 marca 2006r., sygn. akt IV SA/Wa 2126/05, uchylił zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu stwierdził, iż w sprawie bezspornym był fakt posiadania przez Komisję Zakładową [...] określonych kwot pieniędzy. Przy czym w czasie wprowadzenia stanu wojennego (12/13 grudnia 1981 roku) część kwoty była zgromadzona na rachunku bankowym, natomiast cześć zdeponowana w kasetce. Pieniądze zdeponowane w kasetce zostały komisyjnie przejęte przez przedstawicieli zakładu pracy w dniu [...] stycznia 1982r., a następnie zdeponowane na koncie tego zakładu, a w końcu (w 1983r.) większość z nich została przekazana nowo powstałym związkom zawodowym. Dokonując wykładni art. 3 ust. 1 zd. 1 ustawy o zwrocie majątku Sąd odniósł się do celów wprowadzenia tego aktu normatywnego. Wskazał, że trudno byłoby znaleźć racjonalne uzasadnienie odmiennego traktowania, w kontekście waloryzacji, realnie przejętych kwot pieniężnych, tylko dlatego, iż w dniu przejęcia jedna z nich była zdeponowana na koncie, natomiast druga została na koncie zdeponowana dopiero w wyniku jej przejęcia. W tym świetle stwierdzono, iż zastosowanie w orzeczeniu z dnia [...] maja 2003r. art. 3 ust. 1 ustawy o zwrocie majątku, jako przepisu dopuszczającego jedynie waloryzację kwoty pozostającej na koncie Związku w chwili wprowadzenia stanu wojennego stanowi naruszenie prawa materialnego. Dalej Sąd podniósł, iż zadaniem SKR, było ustalenie, czy pomimo dokonania określonego zwrotu majątku w 1992 roku można uznać, iż realnie cały utracony IV SA/Wa 227/07 majątek nie został zwrócony oraz określenie, jaka różnica powinna podlegać zwrotowi. Organ musiał przy tym uwzględnić zasady waloryzacji wskazane ustawą. Ostatecznie wskazano, iż przy zastosowaniu się do oceny prawnej wyrażonej w tymże wyroku, SKR ustali czy uzyskana w 1992 roku kwota stanowiła pełne zaspokojenie roszczeń [...] z tytułu przejęcia majątku Komisji Zakładowej [...] w Fabryce [...], co do waluty polskiej zgromadzonej na koncie Związku oraz zdeponowanej w kasetce w kasie, a następnie orzeknie w przedmiocie wniosku o zwrot utraconego majątku. Społeczna Komisja Rewindykacyjna - w wyniku rozpoznania sprawy po wyroku WSA z dnia 20 marca 2006r. - orzeczeniem z dnia [...] października 2006r. oddaliła wniosek Międzyzakładowej Organizacji Związkowej [...] w S. o zwrot utraconego majątku. Uzasadniając podjęte orzeczenie wskazała, iż gotówka znajdująca się w kasie nie podlega waloryzacji w myśl art. 3 ust. 1 ustawy o zwrocie majątku. Jest rzeczą zrozumiałą, w ocenie organu, iż w dniu [...] grudnia 1981r., gdy zawłaszczono majątek Związku [...], pieniądze znajdujące się w kasie, przekazywano na rachunek przedsiębiorstwa. Przekazując majątek nowo utworzonemu Związkowi przekazywano je bądź z konta [...], bądź z konta przedsiębiorstwa. Nadto wskazano, iż zgodnie z art. 1 ust 1 ustawy o zwrocie majątku decydujące znaczenie ma data 12 grudnia 1981r. Z akt sprawy wynika, iż kwota [...] zł (przed waloryzacją) była gotówką znajdującą się w kasie wnioskodawcy. Kwota ta nie była więc na koncie wnioskodawcy, ani też na koncie przedsiębiorstwa. Została ona przekazana do kasy głównej przedsiębiorstwa. Wobec powyższego SKR nie waloryzowała ww kwoty, tylko zwróciła wnioskodawcy jej wartość nominalną. W dniu [...] lipca 1992r. SKR orzekła o zwrocie wnioskodawcy kwoty [...] zł tytułem zwrotu utraconego przez niego majątku. Orzekając ww kwotę SKR zwaloryzowała, współczynnikiem waloryzacyjnym obowiązującym w dacie wydania orzeczenia, nie tylko kwotę [...] (przed denominacją kwotę [...] zł), która znajdowała się na koncie bankowym wnioskodawcy, ale i ową sporną kwotę [...] zł, która stanowiła gotówkę w kasie. Wnioskodawca otrzymał zatem więcej niżby mu się należało, gdyż zwaloryzowano kwotę [...] zł, której zwaloryzować się nie powinno. Na powyższe orzeczenie SKR, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Międzyzakładowa Organizacja Związkowa IV SA/Wa 227/07 [...] w S. wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż SKR wydając zaskarżone orzeczenie, nie uwzględniła oceny prawnej dokonanej przez Sąd w wyroku z dnia 20 marca 2006r. (sygn. akt IV SA/Wa 2126/05). Nadto wskazano, iż całą kwotę (zgromadzoną na kontach bankowych jak i w kasie) zwaloryzowano na podstawie orzeczenia Sądu z dnia 1 lipca 1992r. jednakże, pomimo jego wykonania, zostało ono wyeliminowane z obrotu prawnego orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I SA 1572/92), a zatem kwota uzyskana w 1992r. nie stanowi pełnego zaspokojenia roszczeń skarżącego. Zatem twierdzenie SKR, iż orzekając o zwrocie kwoty [...] zł, wykonała w pełni orzeczenie Sądu mija się z rzeczywistym stanem rzeczy. Skarżący stoi na stanowisku, iż należy mu się kwota [...] zł ([...] zł- [...] zł). Społeczna Komisja Rewindykacyjna - w odpowiedzi na skargę - wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym orzeczeniu. Podkreśliła, iż roszczenie skarżącego zostało zaspokojone orzeczeniem z dnia [...] lipca 1992r. Orzeczeniem tym zwaloryzowano, obowiązującym wówczas współczynnikiem waloryzacyjnym, zarówno kwotę znajdującą się na rachunku bankowym, jak i gotówkę znajdującą się w kasie związku, wbrew treści art. 3 pkt 1 ustawy o zwrocie majątku i dokonano zwrotu wnioskodawcy kwoty [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej w skrócie: P.p.s.a. (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). IV SA/Wa 227/07 Na wstępie wypada zauważyć, iż SKR w niniejszej sprawie już niejednokrotnie orzekała w przedmiocie wniosku Międzyzakładowej Organizacji Związkowej [...] w S. i jej orzeczenia były kontrolowane przez Naczelny i Wojewódzki Sąd Administracyjny. Ostatnim wyrokiem z dnia 20 marca 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt IV SA/Wa 2126/05) uchylił orzeczenie SKR z dnia [...] maja 2003r. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd zawarł jasne i oczywiste wskazówki co do tego jakie czynności i jakie ustalenia winny być poczynione przez organ przy rozpoznawaniu sprawy po raz kolejny. Owe wskazówki, jak również sugerowana ocena prawna jakiej organ powinien dokonać na gruncie poczynionych ustaleń, były dla organu wiążące, co nie może budzić wątpliwości ze względu na treść art. 153 P.p.s.a. Przepis ten bowiem stanowi, że ocena prawna, jak i wskazania co do dalszego toku postępowania, wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Odnosząc powyższe uwagi z jednej strony do treści wytycznych zawartych w powołanym wyroku, z drugiej zaś do treści zaskarżonego orzeczenia, stwierdzić należy, iż organ administracji - orzekając ponownie (kolejny już raz) w niniejszej sprawie - nie wziął pod uwagę wytycznych Sądu, do czego był zobligowany w myśl cytowanego wyżej art. 153 P.p.s.a., tym samym dopuścił się jego naruszenia. Stosownie do art. 3 ust 1 ustawy o zwrocie majątku waluta polska, która znajdowała się na rachunkach bankowych, podlega zwrotowi na rzecz podmiotów określonych w art. 2 ust. 1, 2 i 2a po jej waloryzacji. Waloryzacji dokonuje się przez podwyższenie całej sumy w relacji do wzrostu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników w gospodarce uspołecznionej ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, jaki nastąpił odpowiednio między dniem [...] grudnia 1981 r. lub dniem faktycznego pozbawienia majątku a dniem wydanie orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 marca 2006r. wskazał, iż waloryzacji winna podlegać kwota zdeponowana na rachunku, w tym i innym niż rachunek organizacji związkowej, natomiast zwaloryzować nie można "żywej gotówki" pozostającej w posiadaniu związku zawodowego. Zastosowanie więc art. 3 ust. 1 ustawy o zwrocie majątku, jako przepisu dopuszczającego jedynie waloryzację kwoty pozostającej na koncie Związku w chwili wprowadzenia stanu wojennego stanowi naruszenie prawa materialnego. W konsekwencji organ miał IV SA/Wa 227/07 ustalić, czy uzyskana w 1992r. kwota stanowiła pełne zaspokojenie roszczeń [...] z tytułu przejęcia majątku Komisji Zakładowej [...] w Fabryce [...] co do waluty polskiej zgromadzonej na koncie Związku oraz zdeponowanej w kasetce w kasie, a następnie orzec w przedmiocie wniosku o zwrot utraconego majątku. Pomimo powyższych wskazań organ wydał orzeczenie niezgodne z prawem, albowiem naruszające przepis prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 ustawy o zwrocie majątku, tym samym wymagające wyeliminowania z obrotu prawnego. W kwestionowanym orzeczeniu SKR podała, iż w dniu [...] lipca 1992r. orzeczono, aby Z.Z. P. zwrócił wnioskodawcy kwotę (po denominacji) [...] zł tytułem zwrotu utraconego majątku. Orzekając o zwrocie powyższej kwoty, zwaloryzowano - współczynnikiem waloryzacyjnym obowiązującym w dacie wydawania orzeczenia, a wynoszącym [...] - nie tylko kwotę [...] zł (przed denominacją [...] zł), znajdującą się na koncie bankowym skarżącego, ale i kwotę sporną, tj. [...] zł, stanowiącą gotówkę w kasie (łącznie [...]). Zatem - zdaniem organu - wnioskodawca otrzymał więcej niż mu się należało, jako że waloryzacji poddano kwotę [...] zł, której nie powinno się waloryzować. Zaś decydujące znaczenie dla ustalenia czy waluta podlegała waloryzacji miał stan według daty wprowadzenia stanu wojennego. Powyższe dowodzi, iż organ nie orzekł zgodnie z treścią art. 3 ust 1 ustawy o zwrocie majątku i wytycznymi wynikającymi z wyroku, które były dla niego wiążące. SKR nie zauważyła, że art. 3 ust 1 ustawy o zwrocie majątku wymaga aby waloryzacji dokonać przez podwyższenie całej sumy w relacji do wzrostu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników w gospodarce uspołecznionej ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, jaki nastąpił odpowiednio między dniem [...] grudnia 1981r. lub dniem faktycznego pozbawienia majątku a dniem wydania orzeczenia. Innymi słowy organ oddalił wniosek uznając, iż zwrócona kwota [...] zł pokrywała całość roszczenia skarżącego, zamiast orzec w przedmiocie wniosku o zwrot majątku, dokonując odpowiednich wyliczeń na dzień orzekania, tj. [...] października 2006r. Podkreślenia wymaga, iż organ rozpoznając sprawę ponownie po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2006r., którego oceną i wytycznymi w nim zawartymi był związany, był zobowiązany rozpoznać ją na nowo, nie mógł ograniczyć się jedynie do oceny prawidłowości poprzednich wyliczeń. IV SA/Wa 227/07 Oznacza to, iż wyliczeń związanych z waloryzacją powinien dokonać również na nowo z uwzględnieniem współczynnika waloryzacji na dzień orzekania. SKR - przy ponownym rozpoznawaniu sprawy - weźmie więc pod uwagę wskazania zawarte w niniejszym wyroku i wyda orzeczenie uwzględniające w swojej treści art. 3 ust 1 ustawy o zwrocie majątku. W szczególności organ dokona stosownych wyliczeń waloryzacyjnych na dzień orzekania, poddając waloryzacji kwotę [...] zł i kwotę [...] zł (zwróconą już skarżącemu) według współczynnika waloryzacji obowiązującego w dacie orzekania. W konsekwencji orzeknie o zwrocie kwoty, która będzie stanowiła różnicę dwóch zwaloryzowanych kwot, mianowicie kwoty [...] zł i kwoty [...] zł. Nadto organ orzekający we wskazanym przedmiocie winien mieć na względzie, iż aktach administracyjnych wydawanych w przedmiocie zwrotu kwot pieniężnych uzasadnienie, zwłaszcza faktyczne, winno być tak sformułowane, aby strona miała możliwość sprawdzenia poprawności wyliczeń tych kwot. W tym stanie rzeczy Sąd uznając, że doszło do naruszenia art. 153 P.p.s.a. i art. 3 ust. 1 ustawy o zwrocie majątku - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 a i c P.p.s.a. -orzekł jak w sentencji.