IV SA/Wa 2284/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Łukasz Krzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 sierpnia 2015 r. wniosku G. w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. w K. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. G. w K. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych poprzez obniżenie kosztów wpisu od skargi do kwoty 50 zł. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z 15 grudnia 2014 r., statutu Stowarzyszenia oraz nadesłanych na wezwanie dokumentów (uchwały walnego zebrania z [...] czerwca 2014 r. określającej wysokość składek członkowskich, listy członków), a także oświadczenia z 18 maja 2015 r. wynika, że Skarżący jest tzw. stowarzyszeniem rejestrowym, które posiada osobowość prawną. Jego celem jest prowadzenie działalności w zakresie ekologii, ochrony środowiska, dziedzictwa przyrodniczego i edukacji (§ 7 statutu). W myśl § 8 pkt 8 statutu swoje cele Stowarzyszenie realizuje m in. poprzez występowanie w procesach sądowych związanych z ochroną środowiska. W styczniu bieżącego roku na liście członków Stowarzyszenia figurowało 29 osób oraz czterech członków wspierających (k. 63). Wedle powołanej uchwały, wysokość podstawowej składki opłacanej w cyku miesięcznym wynosi 5 zł, natomiast składki ulgowe wynoszą 3 zł dla studentów i uczniów lub 1,50 zł dla emerytów, rencistów, osób bezrobotnych, a także innych osób pozostających w trudnej sytuacji życiowej. Z kolei w cyklu rocznym podstawowa składka wynosi 50 zł, natomiast składki ulgowe odpowiednio 25 zł lub 12 zł. Uchwała przewiduje także składkę rodzinną płatną wyłącznie w cyklu rocznym w wysokości 80 zł. Wedle informacji widniejących na liście członków Stowarzyszenia, cztery osoby uiszczają składkę ulgową, jedna studencką, a dwie rodzinną. Trzy osoby zalegają z płatnościami składek za 2014 r. W przypadku jednej z nich, Stowarzyszenie czeka na wniosek o wykreślenie. W 2015 r. planowane jest podniesienie składki do 60 zł (większa kwota jest nieakceptowana przez członków). Planowane jest również ujednolicenie składki ulgowej do 50% składki normalnej. Ustalona wysokość składki nie odbiega od typowych składek członkowskich innych organizacji o profilu przyrodniczym. Następnie Skarżący wywiódł, że teoretyczny roczny budżet Stowarzyszenia wynosi 1.253 zł. Dochód w 2014 r. wyniósł 1.900 zł i był najwyższy od momentu rozpoczęcia działalności. Łączna kwota wydatków poniesionych na opłaty bankowe, opłaty administracyjne, opłaty pocztowe, opłaty sądowe i bilety komunikacyjne wyniosła natomiast 1.918,35 zł. Dodatkowe koszty poniesiono w związku z wykorzystywaniem prywatnego samochodu. Aktualne zobowiązania Stowarzyszenia przekraczają 25.000 zł. Skarżący wskazał w uzasadnieniu wniosku (k. 14), że działalność Stowarzyszenia z założenia opiera się na pracy społecznej - jest to praca o charakterze eksperckim, wykonywana bez wynagrodzenia. Jej koszty rzutują na zobowiązania, czego przejawem są straty finansowe. Składki członkowskie są jedynym źródłem dochodów, które nie pokrywają kosztów funkcjonowania Stowarzyszenia. Kwota uzyskana ze składek w skali roku starcza na pokrycie kosztów korespondencji i materiałów biurowych. Skarżący nie zatrudnia pracowników, nie prowadzi działalności gospodarczej, podejmuje jednak kroki zmierzające do pozyskiwania darowizn. Towarzystwo eliminuje koszty zatrudniania ekspertów zewnętrznych. Produktem jego pracy są ekspertyzy. Ich rynkowa wartość przekracza ponoszone koszty funkcjonowania. Nie przynoszą one jednak realnego przychodu. Jak wskazał Skarżący, ze względu na ideowy charakter jego działań, nie jest w stanie prowadzić działalności gospodarczej. Stowarzyszenie zaznaczyło też, że w przedmiotowej sprawie poniosło duże koszty dokumentacji terenowych, a występuje w niej, reprezentując interes społeczny, jakim jest ochrona przyrody. W piśmie z 18 maja 2015 r. Skarżący nadmienił też, że przy natłoku prac związanych z działaniami na rzecz przyrody, dla organizacji bazującej na pracy społecznej członków pracujących zawodowo poza Stowarzyszeniem, niemożliwe jest podjęcie dodatkowych działań mających na calu pozyskanie funduszy. Stowarzyszenie powołało się także na Konwencję sporządzoną w Aarhus dnia 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz. U. z 2003 r. Nr 78, poz. 706), zwanej dalej "Konwencją z Aarhus". W jego ocenie konieczność uiszczenia wpisu, którego wysokość przekracza możliwości finansowe skarżącego, będzie stało w sprzeczności z duchem tej Konwencji. Postanowieniem z 28 maja 2015 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia (k. 77), dołączając wyciąg z konta z czerwca 2015 r. (brak środków). W uzasadnieniu sprzeciwu (k. 80-83) podniesiono argumenty zawarte uprzednio w uzasadnieniu wniosku oraz w piśmie z 18 maja 2015 r., a ponadto wskazano, że Skarżący nie występuje w obronie własnych interesów, lecz w interesie przyszłych pokoleń (ochrona przyrody), stąd głównym celem Stowarzyszenia nie powinno być zdobywanie środków na jego działanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do mającego w sprawie zastosowanie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658 - art. 2), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jako że sprzeciw nie został odrzucony sprawa, zgodnie z powyższym przepisem, podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym osobie prawnej (np. stowarzyszeniu rejestrowemu, którym jest Wnioskodawca), gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu badając zasadność wniosku należy jednak brać pod uwagę również okoliczność, że prawo pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa. Z tego względu powinno dotyczyć wypadków, w których zdobycie przez Wnioskodawcę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Stowarzyszenia zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Stowarzyszenie może prowadzić działalność jedynie w takim zakresie, w jakim jest to możliwe w ramach posiadanych środków. Działalność ta nie może być subsydiowana z budżetu Państwa. Zgodnie z § 8 pkt 8 statutu Wnioskodawcy, działa on m. in. poprzez występowanie w procesach sądowych związanych z ochroną środowiska. Chcąc realizować działalność musi się on więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nawet jeżeli uznać, jak wskazał Wnioskodawca, że obecnie obciążenie finansowe z tytułu składek na członka jest zbliżone do innych organizacji o podobnym profilu działania, to jednak oznacza to tylko tyle, że Stowarzyszenie w ramach dostępnych środków nie może prowadzić szerszej działalności, nie zaś jakoby istniała konieczność finansowania dalszej jego działalności ze środków publicznych w formie zwolnienia z opłat sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt II OZ 6/14). Wnioskodawca, będący stowarzyszeniem rejestrowym, może uzyskiwać środki finansowe nie tylko ze składek członkowskich, lecz również z innych źródeł - darowizn, spadków i zapisów - oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach; Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.). Niepodejmowanie wystarczających działań zmierzających do uzyskania środków z tych źródeł powoduje, że zakres jego działalności musi podlegać określonym ograniczeniom, zważywszy że stowarzyszenia działające w interesie publicznym nie są generalnie zwolnione z obowiązku ponoszenia kosztów w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie jest zasadny zarzut naruszenia Konwencji z Aarhus, ponieważ nie przewiduje ona generalnego obowiązku zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach dotyczących ochrony środowiska. W świetle powyższego Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.