II OZ 6/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2481/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie id kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2481/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pismem z 27 września 2013 r. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...] (dalej Stowarzyszenie) wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 25 października 2013 r. IV SA/Wa 2481/13 w wysokości 100 zł, Stowarzyszenie wniosło do Sądu o przyznanie mu prawa pomocy w części w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia zawartego w złożonym urzędowym formularzu PPF wynika, że Stowarzyszenie nie posiada obecnie środków na pokrycie kosztów sądowych związanych z jego udziałem w zainicjowanych sprawach przed Sądem Administracyjnym. Środki pozyskane ze składek od członków z przeznaczeniem na sprawy sądowe sięgnęły już kwoty 4000 zł. Członkowie z uwagi na ograniczone zasoby finansowe nie są w stanie w dalszym ciągu ponosić narastających kosztów sądowych. Z powodu braków środków na wpisy sądowe w inicjowanych sprawach, postępowania te są kończone przed ich merytorycznym rozpoznaniem. Jedyny dochód Stowarzyszenia to zwroty wpisów sądowych z wygranych spraw. Z przedłożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i źródeł dochodu poza wspomnianymi powyżej. Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji podkreślił, że Stowarzyszenie nie wykazało, by podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jeżeli działalność Stowarzyszenia zakłada udział w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych (pkt 4.5 Regulaminu Stowarzyszenia; k. 21 akt IV SA/Wa 2481/13), to działalność taka wiąże się z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Z akt sprawy nie wynika, by Stowarzyszenie podjęło działania w celu zgromadzenia dostatecznych środków finansowych ze składek członkowskich na realizację swej działalności, w zakresie których należało uwzględnić także postępowanie przed sądem administracyjnym. Skoro Stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele statutowe, to winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W ocenie Sądu I instancji, jeśli Stowarzyszenie zdecydowało się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, winno przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Zwłaszcza, że działając w formie stowarzyszenia zwykłego posiada przewidziane prawem możliwości pozyskiwania środków finansowych. Oceniając całokształt zebranego materiału dowodowego dotyczącego sytuacji majątkowej Stowarzyszenia, Sąd I instancji nie dał w pełni wiary jego oświadczeniom, jakoby znajdowało się w sytuacji uniemożliwiającej uiszczenie kosztów postępowania sądowego (k. 38-43 akt IV SA/Wa 2481/13). Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie wniosło Stowarzyszenie, w którym wskazało, że zasoby finansowe członków nie są nieograniczone. Podniosło, że Sąd I instancji analizując wniosek Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy, kierował się wyłącznie swoim pojmowaniem sposobów na zwiększenie efektywności finansowej Stowarzyszenia, a nie wziął pod uwagę sytuacji polegającej na tym, że Stowarzyszenie może nie mieć środków finansowych i nie wziął pod uwagę, że członkowie nie mogą w nieskończoność zwiększać wydatków na działalność Stowarzyszenia (k. 48-49 akt IV SA/Wa 2481/13). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej winna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lexis Nexis 2010, s. 568, uw. 3 i postanowienia NSA z: 23.01.2009 r., II OZ 20/09, Lex nr 557480; 26.01.2009 r., II OZ 28/09, Lex nr 537851). Wnioskująca o zwolnienie od kosztów sądowych organizacja, chcąc aktywnie realizować cele statutowe przez udział w postępowaniu sądowym, winna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z takim postępowaniem. Stowarzyszenie musi mieć świadomość, że przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, członkowie Stowarzyszenia winni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (postanowienie NSA z: 17.9.2013 r., II GZ 511/13; 18.9.2013 r., II OZ 761/13; 1.4.2008 r. II OZ 271/08, cbosa). Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo (zatem podatników) przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (postanowienie NSA z: 11.12.2013 r., I OZ 1181/13; 17.6.2011 r., II OZ 491/11, cbosa). To, że Stowarzyszenie jest organizacją nie przynoszącą dochodu, podobnie jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów czy duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy, nie mogą przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a Sąd I instancji wnikliwie przeanalizował sytuację majątkową Stowarzyszenia wyciągając właściwe wnioski. Ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 ppsa, spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że winna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności (M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2011 s. 794, nb18; s. 817 nb 5; s. 831 nb 1 i aprobowane przez Komentatorów orzecznictwo). Trafnie Sąd I instancji wskazał, że Stowarzyszenie nie przedstawiło danych o wysokości uzyskiwanych dochodów (brak dokumentów potwierdzających wysokość składki członkowskiej, ilości członków, stanu konta bankowego lub innych dokumentów wskazujących na złą sytuację finansową Stowarzyszenia). Miesięczne obciążenie członka z tytułu opłat sądowych w kwocie 50 zł (k. 23 rubryka 5 akt IV SA/Wa 2481/13), zatem 1/30 najniższego wynagrodzenia w Polsce, nie sposób uznać za znaczące. Stowarzyszenie nie wykazało, w jakiej dacie otrzymało zwrot kwoty 457 zł od SKO w sprawie IV SA/Wa 632/13, o której to kwocie podało we wniosku z 6 listopada 2013 r. (k. 23, 47 akt IV SA/Wa 2481/13) i czy mogło z tej kwoty przeznaczyć 100 zł na wpis w sprawie IV SA/Wa 2481/13, w okresie od 30 października 2013 r. do 6 listopada 2013 r. włącznie (k. 13, 14, 18 akt IV SA/Wa 2481/13). Nie sposób uznać, że brak przerzucania na koszt podatników kosztów sądowych (w niniejszej sprawie wręcz symbolicznych – odpowiadających 1/15 najniższego wynagrodzenia w Polsce), związanych z działalnością Stowarzyszenia, pragnącego niezależnie realizować swe cele statutowe, stanowi jakąkolwiek dyskryminację organizacji pozarządowej bądź ograniczenie dostępu Stowarzyszenia do sądu. Także inne stowarzyszenia gromadzą składki swych członków, by dla realizacji celów statutowych, nie obciążać podatników kosztami swej działalności. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa, oddalił wniesione zażalenie, jako pozbawione uzasadnionych podstaw.