IV SA/Wa 231/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska po rozpoznaniu w dniu 16 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia O. z siedzibą w O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Stowarzyszenia O. z siedzibą w O. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lutego 2009 r., znak: [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie O. z siedzibą w O. złożyło skargę na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lutego 2009 r. uchylającą w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2008r. o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie obwodnicy O. i przekazującą sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Do powyższej skargi dołączono na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Stowarzyszenie nie pobiera składek, nie prowadzi działalności zarobkowej, "pisma wychodzące są opłacane indywidualnie z budżetu domowego". Według oświadczenia Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, środków finansowych. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca wniósł w przewidzianym terminie sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano, iż inwestycja w postaci budowanej części drogi krajowej nr [...] jest inwestycją krajową, w związku z czym trudno uznać, aby Stowarzyszenie miało w tym przypadku ponosić koszty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem postępowania po złożeniu sprzeciwu nie jest więc ocena postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, lecz ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Z regulacji prawnej zawartej w P.p.s.a. dotyczącej kosztów sądowych wynika, że zasadą jest ponoszenie kosztów sądowych przez każdego, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie, w tym skargę (art. 219 § 1 P.p.s.a., art. 220 § 1 P.p.s.a., art. 230 § 1 i 2 P.p.s.a.). Natomiast stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a., możliwe jest zwolnienie osoby prawnej, a także innej jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej wnoszącej skargę od kosztów sądowych poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym w sytuacji, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania albo w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenie O., jak wynika z akt sprawy, jest organizacją wpisaną do ewidencji stowarzyszeń zwykłych. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (t. jedn. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Należy mieć na uwadze, że w § 6 regulaminu wnioskodawcy zagwarantowano możliwość pobierania składek członkowskich W ocenie Sądu wniesienie przedmiotowej skargi mieści się w zakresie statutowego działania Stowarzyszenia. Wnioskodawca chcąc realizować swą statutową działalność musi zatem liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadminsitracyjnego. Zaniechanie pobierania składek na działalność Stowarzyszenia z pominięciem obowiązku uiszczania wpisów od skarg kierowanych do Sądu administracyjnego prowadzi w istocie do przerzucania kosztów działalności na Skarb Państwa. Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdził w postanowieniu z dnia 1 kwietnia 2008 r., Sygn. akt Il OZ 271/08, iż instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc Państwa, a więc ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym przypadku poczynić wszelkie możliwe czynności, które pozwolą mu na uiszczenie kosztów sądowych i dopiero wtedy, gdy poczynione w ten sposób czynności okazałyby się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc Państwa. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06), iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł również do wniosku, iż stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, przekształcenie stworzenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Stowarzyszenie może również tylko tak podnieść liczbę członków, że nie nastąpi jego przekształcenie, jednakże wpłynie to na zwiększenie dochodów ze składek, co poprawi sytuację finansową stowarzyszenia. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m. in. w stowarzyszeniach, ale nie gwarantuje stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Skarb Państwa. Wynika z tego, że pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje jedynie podmiotom, które nie mogą z powodów od siebie niezależnych pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków lub dysponując nimi zaniechały przeznaczania ich na koszty postępowania sądowego. Mając powyższe na względzie uznać należy, że stowarzyszenie nie wykazało, iż została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., pozwalająca na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Dlatego też, na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 należało postanowić jak w sentencji. art. 260, art. 219 § 1, art. 220 § 1, art. 230 § 1 i 2, art. 246 § 2