IV SA/Wa 2318/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. H. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] czerwca 2017 r. znak: [...] w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Z. H., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] czerwca 2017 r. znak: [...] w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu. Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 20 września 2017 r. podano, że wnioskodawca nie osiąga dochodu, nie posiada majątku nieruchomego, nie ma oszczędności, innych zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Ponieważ oświadczenie z dnia 20 września 201 r. było niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 19 października 2017 r. skierowano do reprezentującego go radcy prawnego wezwanie do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia potwierdzających aktualną sytuację finansową Z. H. Zobowiązano do nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, albo jednoznacznego oświadczenia, że Z. H. nie ma rachunku bankowego. Ponadto, z uwagi na to, że z akt sprawy wynikało, że w toku postępowania administracyjnego skarżący przebywał w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców, a okres pobytu został przedłużony (postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. sygn. akt [...]) do 10 lipca 2017 r., wezwano do udzielenia informacji, czy Z. H. nadal przebywa w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców, a jeśli nie, to jakie są obecnie źródła jego utrzymania. O udzielenie informacji, czy skarżący nadal przebywa w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców, zwrócono się także do Kierownika Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców [...], który w pismach z dnia 26 października 2017 r. i z dnia 30 listopada 2017 r., potwierdził tę okoliczność. Doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 20 października 2017 r. (karta nr 42 akt sprawy) wezwanie z dnia 19 października 2017 r. pozostaje bez odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powołanego przepisu wynika, że podstawą orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Przywołana regulacja nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. To zatem wnioskodawca zobowiązany jest w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości wykazać w oświadczeniu o sanie rodzinnym, majątku i dochodach, że jego możliwości płatnicze nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, bądź, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do treści art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Co istotne, jeżeli strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów i oświadczeń, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W trybie powołanego przepisu wystosowano do reprezentowanego przez radcę prawnego skarżącego wezwanie z dnia 19 października 2017 r. Oświadczenie z dnia 20 września 2017 r. było bowiem niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a ponadto - w kontekście informacji podawanych przez Z. H. w toku postępowania administracyjnego - budziło wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Otóż, w aktach sprawy znajduje się między innymi zaświadczenie [...] z 9 marca bieżącego roku, z którego wynika, że skarżący rozpoczął naukę na studiach na zasadach odpłatności, oraz że uiścił czesne w pierwszym roku studiów w wysokości 3.000 zł. Ponadto, w aktach sprawy znajduje się oświadczenie S. A., w którym wymieniony zobowiązał się m.in. do przekazywania na rzecz Z. H. drobnych kwot pieniężnych na wydatki przez okres postępowania przez organami administracji i sądami. Jakkolwiek z informacji udzielonej przez Kierownika Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w [...] wynika, że Z. H. nadal przebywa w tym ośrodku, to okoliczność ta nie zwalniała jego pełnomocnika od złożenia do akt sprawy wyciągów z rachunków bakowych wnioskodawcy, bądź oświadczenia jednoznacznie wskazującego, że nie ma on rachunku bankowego. W świetle dokumentów przedstawianych przez stronę w toku postępowania administracyjnego oraz informacji o jego sytuacji finansowej podanych w przedmiotowym wniosku, powstaje bowiem wątpliwość, że skarżący odmiennie przedstawia swoje warunki materialne w zależności od celu jaki chce osiągnąć – zalegalizowania pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czy uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że pełnomocnik reprezentujący skarżącego w postępowaniu sądowym, dział w jego imieniu już w toku postępowania administracyjnego, składając do akt sprawy m.in. wyżej wymienione zaświadczenie i oświadczenie. Nadto wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 415 ust. 1 pkt 3 i pkt 11 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2016 r., poz. 1990) cudzoziemiec umieszczony w strzeżonym ośrodku ma prawo do kontaktowania się i widzeń ze swoim pełnomocnikiem w warunkach nienaruszających prawa do prywatności (pkt 3), a także korzystania z internetu na stanowiskach komputerowych dostępnych w strzeżonym ośrodku (pkt 11). Pobyt Z. H. w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców nie jest zatem okolicznością, która uniemożliwia wykonanie przez jego pełnomocnika wezwania z dnia 19 października 2017 r. w zakresie obejmującym nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych lub oświadczenia w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze, należy podkreślić, że jakkolwiek w świetle art. 246 § 1 ppsa skarżący nie jest zobowiązany do udowodnienia okoliczności istotnych dla orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy, to jednak ich wykazanie musi przybrać formę wiarygodnego oświadczenia, a w razie wątpliwości, co do tej wiarygodności, oświadczenie to musi zostać poparte stosownymi dokumentami źródłowymi. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, złożone na urzędowym formularzu oświadczenie o sytuacji finansowej wnioskodawcy budzi wątpliwości, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartym wiarygodnymi dokumentami, oświadczeniu, które budzi zasadnicze wątpliwości i nie daje się pogodzić z informacjami podawanymi przez stronę na wcześniejszych etapach postępowania (przed organem administracji). Konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem Z. H., reprezentowany przez radcę prawnego, nie udzielając odpowiedzi na wezwanie z dnia 19 października 2017 r., w istocie zaniechał tej współpracy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.