IV SA/Wa 2329/19
WyrokWSA w Warszawie2020-02-05
Skład orzekający: Joanna Borkowska, Leszek Kobylski, Agnieszka Wąsikowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej prawidłowo ocenił materiał dowodowy w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego osobie deportowanej do pracy przymusowej, uwzględniając definicję deportacji zawartą w ustawie z dnia 31 maja 1996 r.?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu, uznając, że organ nie przeprowadził należytego postępowania dowodowego i nie ocenił prawidłowo zgromadzonego materiału. W szczególności organ błędnie zinterpretował pojęcie deportacji, nie uwzględniając w pełni zeznań świadków i oświadczenia skarżącego, które jednoznacznie wskazywały na przymusowe wywiezienie do pracy w niemieckim gospodarstwie rolnym.Stan faktyczny
Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego dla osób deportowanych do pracy przymusowej, wskazując na wysiedlenie z rodziną w marcu 1940 r. do pracy w niemieckim gospodarstwie rolnym. Organ odmówił przyznania świadczenia, uznając, że nie udowodniono deportacji i przymusowego wywiezienia na okres co najmniej 6 miesięcy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ utrzymał decyzję odmowną w mocy. Skarżący wniósł skargę, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i stronniczą ocenę dowodów. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Borkowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Leszek Kobylski, asesor WSA Agnieszka Wąsikowska, Protokolant ref. Agnieszka Szymańczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2020 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia[...] lipca 2019 r. nr [...].
Zaskarżoną decyzja z dnia [...] sierpnia 2019 r. Nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej organ) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania [...] uprawnień do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Stan sprawy był następujący:
Wnioskiem z dnia 5 grudnia 2018r. [...] zwrócił się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie uprawnień do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Skarżący wskazał, że w marcu 1940r. został z rodzina wysiedlony z miejscowości [...] i wywieziony do pracy przymusowej w niemieckim gospodarstwie rolnym w miejscowości [...] w powiecie [...]. Do akt sprawy zostały dołączone oświadczenia świadków [...] oraz [...], którzy potwierdzili wywiezienie strony z rodziną do ostatnio wymienionej miejscowości. W celu uzupełnienia materiału dowodowego organ przesłuchał wskazanych świadków. W toku postępowania do akt sprawy złożono oświadczenie [...], który potwierdził wyżej opisaną okoliczność wywiezienia. Organ zwrócił się również do Archiwum Państwowego w [...] w sprawie potwierdzenia pobytu strony w [...] i istnienia w tej lokalizacji gospodarstwa pod zarządem niemieckim. Przeprowadzona przez Archiwum kwerenda nie ujawniła dokumentów na powyższe okoliczności.
Do akt włączona została również Ankieta Biura Dowodów Osobistych z dnia [...] grudnia 1954r., z której wynikało, że strona jako miejsce zamieszkania w czasie okupacji niemieckiej wskazała wieś [...].
Organ decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] odmówił przyznania uprawnień, uznając, że skarżący nie spełnia warunków, o których mowa w w/w ustawie.
Wnioskiem z dnia 9 lipca 2019r. [...] zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy, a zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. Nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2019 r.
Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał na art. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, który przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób podlegającym represjom określonym w ustawie. Organ odkreślił, że powołany przepis nie dotyczy wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy. Omawiana ustawa przewiduje pewien ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar, z tytułu ściśle określonych rodzajów represji. Rodzaje represji, których doznanie, z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy, uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego, zostały wymienione enumeratywnie w art. 2 ustawy i obejmują:
1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych;
2) deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium:
a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945;
b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.
Treść cytowanego przepisu, w powiązaniu z art. 3 określającym podstawę wymiaru świadczenia za każdy pełny miesiąc trwania pracy, wskazuje, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia. Zgodnie z art. 4 w/w ustawy uprawnienie do świadczenia jest przyznawane decyzją Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie wniosku zainteresowanej osoby i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji. Wynika stąd, że dla uzyskania potwierdzenia konieczne jest złożenie przez zainteresowanego wniosku oraz, o ile nie w pierwszej kolejności, poparcie wniosku odpowiednimi dowodami.
W tak określonym stanie prawnym, organ wskazał, że dla wydania decyzji pozytywnej na podstawie art. 2 pkt 2 omawianej ustawy konieczne jest łączne wystąpienie następujących przesłanek, tj. ustalenie:
- że osoba została deportowana (wywieziona) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 ,
- oraz, że praca była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy.
Organ wskazał, że wbrew deklaracji strony, że wraz z rodzicami została wysiedlona z rodzinnej m. [...] k. [...] do [...] celem wykonywania prac przymusowych na rzecz III Rzeszy, z dołączonej do wniosku kserokopii ankiety osobowej, sporządzonej przez skarżącego po zakończeniu wynika, że okres okupacji spędził w rodzinnej m. [...]. W ocenie organu z protokołów z przesłuchania świadków również nie wynika, żeby strona spełniała ustawowe przesłanki do uzyskania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w okresie wojny. Z relacji świadka [...] wynika, że nie pamięta losów wojennych strony. Świadek [...] twierdzi natomiast, że był świadkiem wysiedlenia strony z [...] jednakże nie jest w stanie potwierdzić represji, których doznał skarżący ponieważ w czasie okupacji przebywał w innej miejscowości. Świadek [...] oznajmił podczas przesłuchania, że okres okupacji spędził w [...] zaś informacje o deportacji do pracy przymusowej skarżącego pozyskał z "opowieści". Nie zna również nazwiska Niemca, u którego pracowała rodzina [...] w czasie wojny, nie miał w tym czasie kontaktu z wnioskodawcą.
Dnia 6 sierpnia 2019 r. do organu wpłynęło oświadczenie świadka [...], który wskazał, że w okresie okupacji mieszkał 0,5km od [...] i pamięta, że w 1940 r. rodzina [...] została z niego wysiedlona. Z powojennych relacji zasłyszanych od strony dowiedział się, że jego rodzina została skierowana na roboty przymusowe — świadek nie ma jednak wiedzy w jakim konkretnie gospodarstwie pracowali rodzice wnioskodawcy. Odnosząc się do tej części materiału dowodowego organ wskazał, że [...] nie miał kontaktu ze stroną w okresie okupacji, a okoliczności wysiedlenia z rodzinnej miejscowości w czasie wojny nie wypełniają dyspozycji powołanej wyżej ustawy.
W związku z powyższym, zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. Nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2019 r. o odmowie przyznania [...] uprawnień do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Z takim stanowiskiem nie zgodził się [...] wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję i zarzucając jej:
- naruszenie przepisów postępowania administracyjnego które mogły mieć wpływ na jego rozstrzygnięcie poprzez uznanie iż skarżący nie został wywieziony do pracy przymusowej w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wyraźnie na to wskazuje.
- naruszenie zasady zaufania do organów administracji państwowej poprzez ocenę materiału dowodowego w sposób stronniczy.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lipca 2019r.
Uzasadniając postawione zarzuty skarżący wskazał, że czterej przesłuchani w sprawie świadkowie zeznali, że w czasie wojny Niemcy wywieźli go wraz z rodziną w 1940r. i że wrócili dopiero po okupacji. W gospodarstwie należącym do rodziny [...] osiedlono Niemców o nazwisku [...], którzy gospodarzyli na nim do końca wojny. O tym, że rodzina [...] pracowała u Niemców w [...] dowiedzieli się po wojnie od jej członków, ale nikt nie miał żadnego interesu by w tamtym okresie ich okłamywać co do tego faktu. Świadkowie całą okupację mieszkali w [...], ani nie mogli wiedzieć co się działo z rodziną [...] skoro wywieziono ją 300 km dalej, ani znać Niemców, w których gospodarstwie pracowała. Świadkowie przedstawili więc w sposób prawdziwy okoliczności historii wojennej rodziny [...] i podważyli swoimi zeznaniami treść błędnie wypełnionej ankiety osobowej z lat 50-tych. Po prawie 80 latach przedstawienie innych dowodów jest niemożliwe, ludzie którzy znali w [...] rodzinę [...] i wiedzieli że pracowała u Niemca już nie żyją, a Niemcy nie prowadzili żadnej dokumentacji co do pojedynczych gospodarstw rolnych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Zarzuty skargi zasługują na uwzględnienie.
W myśl art. 1a. ust.1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U.2019.1168 t.j. z dnia 2019.06.25) osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie przysługuje świadczenie pieniężne. Pojęcie represji definiuje art. 2 omawianej ustawy, wskazując m.in. że jest nią deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. (pkt 2).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że zadeportację, rozumianą jako wywiezienie do pracy przymusowej, przyjąć należy przymusową zmianę miejsca pobytu powiązaną z "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska osoby deportowanej. Pojęcie deportacji wiązać należy z życiem w otoczeniu wrogości, wyobcowania kulturowego i językowego, egzystencją w trudnych warunkach bytowych i w izolacji od dotychczasowego środowiska. Zwraca się uwagę na takie okoliczności, jak:
- odległość od dotychczasowego miejsca zamieszkania do miejsca, do której dana osoba została wywieziona,
- warunki życia po wywiezieniu do pracy przymusowej,
- rodzaj wykonywanej pracy,
- charakter nastawienia wobec niej nowego otoczenia i łatwość komunikacji z nim,
- ogólnie trudniejsze warunki egzystencji (np. brak możliwości sprzedaży czy wymiany własności pozostawionej w dotychczasowym miejscu zamieszkania.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1722/13, nie bez znaczenia pozostaje wiek osoby deportowanej, a co za tym idzie zdolność do samodzielnej egzystencji, jak i warunki, w których osoba musiała funkcjonować w miejscu deportacji (gdzie spała, jak wyglądał dzień takiej osoby, jak się odżywiała, jakie było wobec niej nastawienie nowego otoczenia szczególnie właściciela gospodarstwa), czy zadania wykonywane przez osobę deportowaną adekwatne były do jej wieku.
Dla przyznania rzeczonego świadczenia konieczne jest ustalenie, że w konkretnym przypadku miała miejsce deportacja, czyli wywiezienie do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz, że strona świadczyła pracę pod przymusem na rzecz okupanta. Przy czym deportacja musiała łączyć się z przymusowym wywiezieniem, wyrwaniem i odizolowaniem od dotychczasowego środowiska, a następnie życiem w otoczeniu wrogości i wyobcowania.
Kierownik Urzędu stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zostało udowodnione, że spełniony warunek deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej. W decyzji z dnia [...] lipca 2019r. organ stwierdził wręcz, że "brak jest dowodów potwierdzających fakt wywiezienia Pana [...] do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w czasie II wojny światowej". Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ, na podstawie dotychczasowego materiału dowodowego poszerzonego o zeznania świadka [...], podtrzymał dotychczasowe stanowisko.
Taka ocena ustalonych okoliczności jest niedopuszczalna i stanowi naruszenie zarówno podstawowych zasad postępowania administracyjnego tj. art. 7 i art. 8 kpa, jak również art. 77, a przede wszystkim art. 80 przez przekroczenie swobodnej oceny dowodów.
Z materiału dowodowego, zgromadzonego w przedmiotowym postępowaniu, tj. z jednolitych zeznań wszystkich czterech świadków, wynika jednoznacznie, że w 1940 r. skarżący wraz z rodziną został wbrew własnej woli, a więc przymusowo, wywieziony ze swojego dotychczasowego miejsca zamieszkania. Gospodarstwo należące do rodziców małoletniego wówczas skarżącego, dobrze funkcjonowało, było stosunkowo niedawno przez nich nabyte, co – w oparciu o wskazania logiki i doświadczenia życiowego – wyklucza podejrzenie, że opuścili je dobrowolnie. Jak wynika z zeznań świadków, przede wszystkim [...], gospodarstwo rodziny [...] zajęte i prowadzone było przez rodzinę Niemców o nazwisku [...].
W ocenie Sądu nie było też żadnych podstaw do nieuwzględnienia bezpośredniego (i pośredniego w odniesieniu do zeznań świadków) dowodu z oświadczenia skarżącego, dotyczącego jego wywiezienia i pracy w prowadzonym przez Niemców gospodarstwie w [...]. Skarżący informował, że wraz z rodzicami i bratem mieszkali w 2 małych pomieszczeniach (pismo skarżącego z dnia 27 maja 2019r.). Zarówno z zeznań skarżącego jak i zeznań świadków wynika jednoznacznie, że rodzice skarżącego pracowali w gospodarstwie rolnym, a on i jego brat paśli i czyścili krowy niemieckiego gospodarza.
Na podstawie spójnych zeznań świadków organ winien rozważyć weryfikację swego dotychczasowego stanowiska zawartego w decyzji z dnia [...] lipca 2019 r. o niespełnieniu, w przypadku skarżącego, przesłanki deportacji w świetle powołanej wyżej wykładni art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. Nie da się obronić ani ze wzglądów logiki, ani przepisów postępowania administracyjnego dotyczących oceny dowodów twierdzenie organu, że skoro żaden ze świadków osobiście nie widział jak funkcjonowała rodzina [...] w [...], to nie można uznać przedstawionych przez nich czy też skarżącego informacji za prawdziwe. Zważywszy, że świadkowie byli podczas opisywanych zdarzeń dziećmi i trwała wojna, to nie można zakładać, że mieli możliwość np. odwiedzenia kolegi i osobistego przekonania się w jakich warunkach żyje. Podobnie, nie można oczekiwać, że w Urzędzie Gminy [...], Starostwie Powiatowym w [...] czy w Archiwum Państwowym w [...] zachowały się dokumenty potwierdzające pobyt w czasie II wojny światowej czteroosobowej rodziny [...] w niemieckim gospodarstwie rolnym w [...]. Brak tych dokumentów nie przesądza o tym, ze rodzina skarżącego w takim gospodarstwie przebywała i pracowała.
Deportacja w świetle art. 2 pkt 2) omawianej ustawy stanowiła szczególnie dotkliwą formę represji, która musiała się łączyć z przymusowym wywiezieniem, "wyrwaniem" i odizolowaniem od dotychczasowego środowiska. Było to zwłaszcza uciążliwe w odniesieniu do osób bardzo młodych lub w podeszłym wieku, których zdolności do samodzielnej egzystencji w nowym miejscu były znacznie ograniczone. Następowało to zaś kosztem znacznego pogorszenia warunków życiowych, w stosunku do warunków, istniejących w dotychczasowym miejscu pobytu lub zamieszkania. Nie obojętnym, w takim przypadku, był brak możliwości utrzymania dotychczasowych więzi rodzinnych, przyjacielskich i sąsiedzkich. Istotnym zatem będzie ustalenie czy osoba deportowana mogła odwiedzać znajomych oraz przyjaciół i czy mogła kontynuować istniejące więzi społeczne - gdzie było jej rzeczywiste centrum życiowe. Deportacja, wiązała się też niewątpliwie, z życiem w otoczeniu wrogości, brakiem więzi społecznych, wyobcowaniem kulturowym i językowym, co dodatkowo pogłębiało charakter tej represji.
W związku z powyższym wywiezienie, jak w przypadku skarżącego, do odległej o 300 km miejscowości (chociaż odległość nie ma w przedmiotowej sprawie decydującego znaczenia), jeżeli trwało co najmniej 6 miesięcy i było związane z wykonywaniem pracy przymusowej wypełnia ustawowe przesłanki uprawniające do świadczenia pieniężnego. Nie zmienia tego faktu okoliczność, że skarżący w okresie pracy przymusowej trwającej prawie pięć lat mieszkał z rodzicami i bratem. Nie można bowiem z tego rodzaju okoliczności wyprowadzać wniosku o utrzymywaniu przez skarżąca więzi rodzinnych czy społecznych. W świetle spójnych zeznań, praca skarżącego w gospodarstwie polegała na pasieniu i czyszczeniu krów należących do niemieckiego gospodarza. Okoliczność ta nie była przez organ zauważona, co w konsekwencji spowodowało nieprawidłową ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Tym bardziej, że była to jak na małoletnią osobę praca ciężka, a warunki pobytu i odpoczynku trudne.
Rozważania przedstawione przez organ w bardzo lakonicznym, sporządzonym z naruszeniem art. 107 § 3 kpa uzasadnieniu, nie mogły zostać uznane za oparte na prawidłowej ocenie całokształtu materiału dowodowego. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ani decyzji jej poprzedzającej, nie wynika, na podstawie jakich okoliczności oraz dowodów organ uznał, że skarżący nie został deportowany, tj. "wyrwany" ze swojego dotychczasowego środowiska i miejsca pobytu. Organ w uzasadnieniu decyzji w istocie ograniczył się do stwierdzenia – i to dopiero w decyzji wydanej po ponownym rozpoznaniu sprawy - że wnioskodawca wraz z rodziną opuścił miejscowość [...]. Na marginesie należy zauważyć, że okoliczność ta nie była dla organu jednoznaczna, ponieważ konsekwentnie i wbrew wyjaśnieniom skarżącego wskazywał, że w ankiecie sporządzonej w latach 50-tych jako miejsce stałego zamieszkania podczas wojny podał właśnie [...].
Zdaniem Sądu dla ustalenia istnienia przesłanki wskazanej w art. 2 pkt 2 omawianej ustawy istotne są wszystkie okoliczności, które w stanie faktycznym konkretnej sprawy mogą przesądzić o uznaniu za deportację. Należy mieć bowiem na uwadze to, że do pracy przymusowej wywożeni byli często ludzie młodzi - dzieci, dla których zmiana miejsca pobytu, nawet jeśli pozostawały pod opieką rodziców, w powiązaniu z innymi czynnikami, może przesądzać o zaostrzonym charakterze represji, której zostali poddani. W tym też kontekście istotne było ustalenie w jakich warunkach skarżący żył po wywiezieniu do pracy przymusowej, jakiego rodzaju pracę wykonywał, jakie było wobec niego nastawienie nowego otoczenia. Wszystkie te czynniki łącznie mogą bowiem w okolicznościach konkretnej sprawy przesądzić o zaistnieniu przesłanki deportacji w przedstawionym wyżej rozumieniu.
Organ nie ocenił prawidłowo powyższej okoliczności, szczególnie w kontekście młodego wieku skarżącego, faktu wykonywanie ciężkiej fizycznej pracy, a także represji w stosunku do skarżącego za popełnione uchybienia.
Powyższe okoliczności świadczą o represji w stosunku do skarżącego, co wskazuje na zaistnienie w jego przypadku przesłanek deportacji w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy. Jednak okoliczności te, jednoznacznie wynikające z zebranego materiału dowodowego nie zostały w sposób prawidłowy, zgodnie z art. 80 k.p.a., rozważone przez organ.
Stwierdzić zatem należy, że organ nie przeprowadził w sposób należyty postępowania dowodowego, z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 i nie rozpatrzył ich zgodnie z wymogami art. 80 k.p.a. W konsekwencji organ dopuścił się również naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a., który wymaga by uzasadnienie faktyczne decyzji zawierało wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne, wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.
Odnieść można wrażenie, że organ, mimo że jest powołany do rozstrzygania spraw ludzi starszych z reguły pokrzywdzonych w czasie okupacji hitlerowskiej nie skupił się na wszechstronnym i rzetelnym zebraniu dowodów, ich właściwej swobodnej ocenie i wyważonym rozstrzygnięciu lecz dążył przede wszystkim do uzasadnienia decyzji negatywnej, odmawiającej świadczenia.
W przedstawionych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu z dnia [...] lipca 2019.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ zastosuje przepis art. 2 pkt 2) ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, w sposób wskazany przez Sąd.
O zwrocie kosztów postępowania, wobec braku stosownego wniosku, Sąd nie orzekł.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło