IV SA/Wa 2357/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka (spr.), asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Piotr Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2006 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji - stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Decyzją z dnia [...] września 2005r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa - po rozpatrzeniu odwołania S. P. - utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji prezydenta Miasta Z. z dnia [...] września 1978r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa części gospodarstwa rolnego położonego w Z. stanowiącego pierwotnie własność J. i H. małż. N. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że na wniosek H. N., na podstawie art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. nr 32, poz. 140), została przejęta na własność Państwa nieruchomość rolna o pow. 2,2100 ha położona w Z. obejmująca działkę nr [...], stanowiąca własność J. i H. małż. N. Przedmiotowy wniosek został podpisany jedynie przez H. N. bowiem - stosownie do treści art. 44 powołanej ustawy - nie była wymagana zgodna małżonka na przekazanie gospodarstwa rolnego objętego wspólnością w sytuacji, gdy praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania małżonka. Zgodnie z ustaleniami organu J. N. od młodych lat do dnia przejścia na emeryturę w 1982r. pracował w Hucie "Z." zatem jego zgoda na wykupienie przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa nie była wymagana. Zdaniem organu odwoławczego decyzja Wojewody [...] jest prawidłowa i znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Skargę na wyżej opisaną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła S. P. - córka byłych właścicieli gospodarstwa. Uzasadniając skargę podniosła, iż fakt złożenia przez jej matkę H. N. wniosku o przejęcie gospodarstwa nie świadczy o tym, że grunt został "oddany" dobrowolnie. Pomniejszenie gospodarstwa o 2,21 ha stanowiło "duży uszczerbek dla gospodarstwa". Ponadto zdaniem skarżącej "wykup gruntów miał też znaczenie do ustalenia wysokości emerytury rolniczej" dla jej matki. Podniosła także, iż przedmiotowy grunt obecnie nie jest zagospodarowany - "leży odłogiem". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie przytaczając argumentację uprzednio przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i niezależnie od podniesionych w niej zarzutów dokonuje kontroli legalności zaskarżonych aktów. Dlatego też działając na podstawie powyższego przepisu Sąd, z przyczyn które zostaną przedstawione poniżej, doszedł do przekonania, że sprawę rozpoznały organy niewłaściwe rzeczowo i w związku z tym decyzje obu instancji dotknięte są wadą nieważności przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 1 kpa. O tym, który organ jest właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej stanowi art. 157 § 1 kpa. W myśl tego przepisu wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej rozpoznaje organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - te organy. Natomiast jakie organy są organami wyższego stopnia w rozumieniu tego przepisu, określa art. 17 kpa. Wątpliwości co do właściwości organu w sprawie nieważności decyzji pojawiają się wówczas, gdy wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy decyzji od wydania których upłynął znaczny okres czasu i nastąpiła zmiana właściwości rzeczowej organu załatwiającego tego typu sprawy. W takiej sytuacji właściwość rzeczowa organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji jest oceniana wg przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się organ, na który przeszła właściwość w tych sprawach, a następnie na podstawie art. 17 kpa określa się organ wyższego stopnia (tak J.Borkowski w Adamiak/Borkowski KPA komentarz,6. wyd. Warszawa 2004 Art. 157 Nb 4.) Kontrolowana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzja Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] września 1978r. dotyczyła odpłatnego przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego stanowiącego własność rodziców skarżącej - J. i H. N. - na podstawie art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. nr 32, poz.140). W myśl art. 57 tej ustawy odpłatne przeniesienie własności nieruchomości na rzecz Państwa następowało w formie decyzji naczelnika gminy. Ustawa z dnia 27 października 1977r.o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin została uchylona ustawą z 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.). Wskazana wyżej ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. określała właściwość terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego jako właściwych do zawierania umów o przejęcie gospodarstwa rolnego. Obecnie obowiązująca ustawa z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), która uchyliła przepisy ustawy z dnia 14grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, nie reguluje kwestii przejęcia gospodarstw rolnych w zamian za świadczenie emerytalne, a zatem nie wskazuje organu właściwego do orzekania w takich sprawach. Art. 6 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym ( Dz. U. z 2001r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) stanowi, że do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, nie zastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów (ust. 1), a jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzyganie w sprawach, o których mowa w ust. 1 należy do gminy (ust. 2). Tym samym ustawa ta wprowadziła domniemanie kompetencji gminy we wszystkich sprawach, w których przepisy nie regulują w sposób szczególny kompetencji organów. Domniemanie właściwości organów samorządowych wyrażone jest także w art. 163 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997r., który stanowi, że samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych. Ze wskazanych wyżej względów należało dojść do wniosku, że w niniejszej sprawie organem właściwym do rozstrzygania wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji będą organy wyższego stopnia nad organami gminy tj. samorządowe kolegia odwoławcze (art. 17 kpa w brzmieniu nadanym ustawą z 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa ( Dz. U. Nr 162, poz.1126 ze zm.). Mając na uwadze powyższe, uznać należy, iż wydane w niniejszej sprawie decyzje organów nadzoru dotknięte są wadą nieważności wskutek rozpoznania sprawy przez Wojewodę [...] oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, pomimo niewłaściwości rzeczowej. Doszło zatem do naruszenia przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd - na podstawie art. 145 §1 pkt 2 i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji.