IV SA/Wa 2405/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] maja 2015 r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu podania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. B. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] maja 2015 r. znak: [...]. Organ odwoławczy zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r., którym organ pierwszej instancji zwrócił skarżącemu podanie w sprawie uchylenia grzywny nałożonej mandatem karnym. B. B., po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ponieważ przedmiotowy wniosek został złożony na nieobowiązującym formularzu PPF, przy piśmie z dnia 25 września 2015 r. doręczono skarżącemu właściwy formularz, wzywając do złożenia wniosku na formularzu według obowiązującego wzoru, w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Ponadto, w piśmie z tej samej daty, wezwano wnioskującego do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających jego stan rodzinny, majątkowy i dochody, to jest: a) do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, jeżeli natomiast skarżący nie ma rachunku bankowego – do nadesłania dokumentu potwierdzającego, że rachunek bankowy, na który przekazywane były przyznawane mu płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, został zlikwidowany; b) do nadesłania zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej; do nadesłania oświadczenia syna wskazującego, czy nadal bezumownie użytkuje należącą do skarżącego nieruchomość rolną o powierzchni 6,64 ha i wskazującego, jaką część gospodarstwa użytkuje; d) do nadesłania kopii rachunków za energię elektryczną za miesiące sierpień i wrzesień bieżącego roku. Oba wezwania doręczono skarżącemu w dniu 13 października 2015 r. (zawrotne potwierdzenie odbioru znajduje się na karcie nr 23 akt sprawy). W dniu 20 października 2015 r. B. B. uzupełnił brak wniosku, składając go na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że domaga się przyznania prawa pomocy ze względu na chorobę i trudne warunki finansowe. Oświadczył, że pomieszczenie, w którym mieszka (o powierzchni 24 m2), wymaga remontu, jednakże ze względu na małą emeryturę (wedle oświadczenia 1.615,79 zł netto miesięcznie) jest mu trudno zaoszczędzić środki na ten cel. Ponadto wnioskujący potwierdził, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,64 ha, wskazał, że budynki w gospodarstwie wymagają remontu, a także oświadczył, że rezygnuje z wydatków, aby wykonać remont mieszkania. Następnie, w dniu 27 października 2015 r. B. B. złożył do akt sprawy kserokopie dwóch faktur za energię elektryczną. Pomimo upływu 14 dni od doręczenia wezwania do nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych (termin minął 27 października 2015 r.) skarżący nie nadesłał: a) wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, ani dokumentu potwierdzającego, że rachunek bankowy, na który przekazywane były przyznawane mu płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, został zlikwidowany; b) zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadanie pomocy społecznej; c) oświadczenia syna potwierdzającego, że bezumownie użytkuje on należące do B. B. gospodarstwo rolne. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego, zatem i aktualnego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Jakkolwiek skarżący deklaruje w złożonym wniosku, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, to wykazuje regularny dochód z emerytury w wysokości 1.615,79 zł miesięcznie, a także majątek w postaci gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,64 ha. Stan majątkowy to tymczasem, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 września 2015 r. sygn. I OZ 1071/15 i z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt I OZ 1062/15. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz z dnia 20 października 2004 r. sygn. FZ 454/04. Niepublikowane.). W sytuacji zatem, gdy z oświadczenia skarżącego wynika, że jest on właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 6,64 ha i uzyskuje regularny dochód z emerytury, a jednocześnie twierdzi, że trudna sytuacja finansowa nie pozwala mu na poniesienie kosztów postępowania przed Sądem, niezbędne okazało się ustalenie, czy skarżący osiąga obecnie dochód z rzeczonej nieruchomości, a jeśli tak, to jaka jest jego wysokość. Ustaleniu wskazanych okoliczności służyło wezwanie z dnia 25 września 2015 r. w zakresie obejmującym nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych, bądź udokumentowanie, że rachunek bankowy wskazany przez niego jako producenta rolnego, został zlikwidowany, a także nadesłanie oświadczenia syna wskazującego, czy bezumownie użytkuje należące do B. B. gospodarstwo rolne, a jeśli tak, to jaką część tego gospodarstwa użytkuje. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że kolejne, składane przez wnioskującego oświadczenia, są niespójne, co do tego kto i w jakiej części użytkuje należące do niego gospodarstwo rolne. W oświadczeniu z dnia 27 lipca 2015 r. złożonym do sprawy o sygn. akt IV SA/Wa 1442/15 skarżący podał, że gospodarstwo rolne, którego jest właścicielem, jest bezumownie użytkowane przez syna. W przedmiotowej sprawie, w oświadczeniu z dnia 7 września 2015 r. (rubryka nr 9 wniosku złożonego na nieobowiązującym formularzu), wskazuje natomiast, że syn użytkuje tylko część gospodarstwa. Z kolei w oświadczeniu z dnia 20 września 2015 r. w ogóle nie podaje danych w tym zakresie, wskazując jedynie, że budynki w gospodarstwie wymagają remontu, by można je było użytkować. Ustaleniu sytuacji dochodowej skarżącego służyło także wezwanie w zakresie obejmującym zaświadczenie upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej. Ponadto, zobowiązanie do nadesłania tego zaświadczenia, miało na celu uzyskanie informacji o rzeczywistej sytuacji rodzinnej wnioskującego. We wniosku (zarówno złożonym pierwotnie na niewłaściwym formularzu, jak i na prawidłowo złożonym wniosku z dnia 20 października 2015 r.) przekreśla on bowiem rubrykę dotyczącą stanu rodzinnego. Tymczasem, podawane przez niego niespójne informacje dotyczące użytkowania gospodarstwa rolnego, nasuwają wątpliwości nie tylko, co do dochodów gospodarstwa domowego, lecz również, co do tego, czy skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z synem, który bezumownie użytkuje należące do B. B. gospodarstwo rolne, bądź z innymi jeszcze osobami. Jak z powyższego wynika, wezwanie z dnia 25 września 2015 r. w niewykonanym przez wnioskującego zakresie, miało na celu ustalenie jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Bezskuteczny upływ wyznaczonego terminu uniemożliwia uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Jak już wskazano, z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, czy rodzinnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Gdy zatem tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych jakimikolwiek wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem, B. B., tylko w niewielkiej części wykonując wezwanie z dnia 25 września 2015 r., w istocie zaniechał tej współpracy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.