IV SA/Wa 2412/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Karolina Kisielewicz-Malec po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. i B. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi D. W. i B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie wyłączenia z produkcji rolniczej gruntu postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. D. i B. W. wnioskiem z dnia 29 października 2012 r. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie wszczętej z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie wyłączenia z produkcji rolniczej gruntu. Wniosek o przyznanie prawa pomocy został uzasadniony trudną sytuacją strony skarżącej oraz jej rodziny. Skarżący prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z siedemnastoletnią córką, oraz trzynastoletnim i pięcioletnim synem (rubryka 6 wniosku PPF). Rodzina mieszka w domu położonym w P. (o powierzchni 150 m2.), obciążonym kredytem hipotecznym w wysokości ok. 80 000 zł. Jak wynika z akt sprawy, skarżący są właścicielami nieruchomości rolnej (sprawa dotyczy decyzji o wyłączeniu z produkcji rolniczej części działki nr [...] położonej we wsi K., gm. P.). Skarżący posiadają ponadto dwa mieszkania w W. (o powierzchni 58,5 m2 oraz 28,8 m2) zakupione na kredyt hipoteczny dla dzieci. Wnioskodawcy wyjaśnili, że suma zaciągniętych kredytów wynosi 477.000 CHF zaś obciążenie w skali miesiąca z tytułu ich spłaty wynosi 2600 zł. (dotyczy mieszkań). Rata za dom to ok. 600 zł. miesięcznie. Łączny dochód rodziny wynosi 9.025,53 zł. brutto miesięcznie (D. W. 5979,42 zł. brutto miesięcznie, B. W. 3.046,11 zł. brutto miesięcznie). Wnioskodawcy poinformowali Sąd, że od 28 października 2012 r. rozpoczynają spłatę pożyczki zaciągniętej na remont kawalerki (55 rat po 237 zł. miesięcznie). Skarżący oświadczyli, że nie posiadają żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Stwierdzono, co następuje: Skarżący ubiegają się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Powinni zatem udowodnić, że spełniają przesłanki o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjni (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej jako P.p.s.a. W myśl tego przepisu, prawo pomocy w zakresie całkowitym może otrzymać osoba fizyczna, jeżeli wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Przyznanie zatem prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów ze strony na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 156/10). Zgodnie z ww. przepisem P.p.s.a., ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Prawidłowo powyższy pogląd przyjął w rozpoznanej sprawie Sąd I instancji. Z akt sprawy wynika, że skarżący po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Na obecnym etapie postępowania, jedyną opłatą obciążającą skarżących jest wpis od skargi (200 zł.). Brak możliwości uiszczenia wpisu i innych kosztów sądowych skarżący argumentują problemami finansowymi, związanymi z koniecznością utrzymania licznej rodziny i z zaciągnięciem kredytów. W ocenie referendarza sądowego, sytuacja majątkowa i dochodowa skarżących nie uzasadnia konieczności przyznania im prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazali oni bowiem, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sytuacja majątkowa i osobista wnioskodawców nie jest także tego rodzaju, by uzasadnionym było twierdzenie, że wnioskodawcy nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z informacji przedstawionych przez wnioskodawców nie wynika, aby ich rodzina żyła w ciężkich czy chociażby trudnych warunkach. Strona posiada dom oraz dwa mieszkania. Podstawą utrzymania rodziny jest wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości przekraczającej średnią krajową, otrzymywane przez skarżącą i jej męża. Kwota ok. 1800 zł. zł przypadająca miesięcznie na członka rodziny nie pozwala przyjąć, że z posiadanych środków skarżący nie są w stanie ponieść kosztów opłat sądowych w sprawie, tym bardziej, że ich uiszczenie jest rozłożone w czasie, a także kosztów - jeśli dostrzegają taką konieczność - działania profesjonalnego pełnomocnika. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania nie występują żadne inne, niż wpis od skargi, opłaty sądowe. Pozostałe, potencjalne koszty postępowania (ewentualna opłata za sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, wpis od skargi kasacyjnej, koszty opłat kancelaryjnych) każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł. Oceniając zaś zdolność strony do poniesienia kosztów zastępstwa procesowego należy mieć na względzie, że wysokość wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru określana jest, zgodnie zasadą swobody umów (art. 3531 Kodeksu cywilnego), w trybie negocjacji pomiędzy pełnomocnikiem a mocodawcą. Należy też zaznaczyć, że uznanie przez Sąd zasadności wniesionej skargi skutkuje zwrotem na rzecz strony poniesionych przez nią kosztów postępowania sądowego (tj. opłat sądowych oraz kosztów działania pełnomocnika w sprawie). D. i B. W. korzystają z kredytów bankowych i spłacają wiążące się z tym raty. Fakt ten ma zdaniem strony przekonywać do przyznania prawa pomocy. Jednakże zaciągniecie zobowiązania wobec baku o tak wysokiej kwocie potwierdza dobrą sytuację majątkową strony skarżącej. Powszechnie wiadomo, że banki nie udzielają kredytów i pożyczek osobom, których dochody oraz posiadane składniki majątkowe zabezpieczają spłatę zobowiązań. Na uzyskanie kredytu mogą liczyć osoby posiadające tzw. zdolność kredytową. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że raty kredytu bankowego nie korzystają z pierwszeństwa spłaty zobowiązań publicznoprawnych, do jakich należą koszty sądowe. Obywatel, mocą art. 84 Konstytucji RP obowiązany jest ponosić ciężary publiczne określone w ustawie. Z tego przepisu wynika publicznoprawny obowiązek pokrycia kosztów postępowań sądowych wywołanych działaniem strony. Zniesienia tego obowiązku można domagać się, jedynie w sytuacji bardzo szczególnej, w której uiszczenie kosztów sądowych spowodowałoby uszczerbek na zdolności ponoszenia wydatków koniecznych osoby fizycznej i jej rodziny. Ponieważ strona wnioskująca wywiązuje się na bieżąco ze swych zobowiązań wobec banku, to tym bardziej będzie w stanie wpłacić wpis sądowy w wysokości 200 zł oraz inne wiążące się z niniejszą sprawą koszty postępowania (np. opłatę kancelaryjną z tytułu sporządzenia uzasadnienia wyroku, wpis należy od wnoszonych środków odwoławczych) oraz opłacić wynagrodzenie należne adwokatowi ustanowionemu z wyboru przez stronę. Należy podkreślić, że oprócz domu skarżący są właścicielami dwóch mieszkań (o pow. 28,8 m2 w którym mieszka najstarsze dziecko, oraz o powierzchni 58,5 m2 ). Tymczasem prawo do dysponowania własnym majątkiem sprowadzające się do finansowania kosztów utrzymania dziecka i rezygnacji z wykorzystania składnika majątku, który może potencjalnie generować dochód, nie może pozostawać bez wpływu na ocenę aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego. Rezygnacja z możliwości czerpnia dodatkowego dochodu, np. z wynajmu mieszania (skarżący nie podali w jaki sposób wykorzystują drugie mieszkanie), związana, jak można przypuszczać, z wolą skarżącego przyczyniania się w ten sposób do zmniejszania kosztów utrzymania córki nie może skutkować przyjęciem, że sytuacja finansowa skarżących jest rzeczywiście trudna z przyczyn od nich niezależnych, co uzasadniałoby przerzucenie kosztów wszczętego sporu na Skarb Państwa. W tych warunkach trudno obiektywnie uznać, że skarżący, jako właściciele kilku nieruchomości, nie mają możliwości polepszenia swojej, jak twierdzą, trudnej, sytuacji finansowej, tak, aby mogli samodzielnie sfinansować koszty swojego udziału w postępowaniu. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przy ocenie zasadności przyznania prawa pomocy nie można bowiem poprzestać na badaniu rzeczywistych dochodów strony, istotna jest również ocena możliwości zarobkowych strony. Przyjmuje się, że strona, która dysponuje majątkiem w postaci nieruchomości, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć swoje wydatki związane z udziałem w sprawie. Z tych przyczyn należało orzec jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 oraz 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.