IV SA/Wa 2488/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 24 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy A. Z. (dalej: "skarżący") wraz ze skargą na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] maja 2015 r. w przedmiocie zobowiązania do powrotu złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku z dnia 7 lipca 2015 r. stwierdził, że nie pracuje od dnia wydania decyzji (tj. od 9 marca 2015 r.). Aktualnie zatem nie uzyskuje dochodów. Jego życiowa partnerka uczy się i pracuje w Polsce, częściowo opłaca mieszkanie skarżącego i kupuje mu produkty żywnościowe. Skarżący jako osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał O. B. ("życiowa partnerka") oraz matkę K. K., która przebywa na [...], jest chora (udar mózgu) i której skarżący pomaga leczyć się. Skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, podał że posiada zasoby pieniężne w wysokości 500 zł. Oświadczył, że w Polsce mieszka z życiową partnerką, która studiuje, pracuje i pomaga mu utrzymywać się. Skarżący oświadczył także, że od chwili zaprzestania wykonywania pracy, utrzymuje się z oszczędności. Zarządzeniem z dnia 26 sierpnia 2015 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku, tj. do: a) złożenia oświadczenia o źródłach jego utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania - w szczególności do wyjaśnienia skąd czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, na przykład na zakup żywności i ubrania, (w przypadku otrzymywania pomocy od osób trzecich np. krewnych lub znajomych, należy dołączyć ich oświadczenia o wielkości i rodzaju świadczonej przez nich pomocy), b) podania wszelkich wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne, przeciętnie w miesiącu wraz ze wskazaniem źródeł pokrycia tych wydatków; c) złożenia wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz osobę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym – O. B. rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; ewentualnie do złożenia oświadczenia o nieposiadaniu rachunków, kont bankowych; d) złożenia oświadczenia, jaki skarżący ma tytuł prawny do mieszkania, w którym aktualnie przebywa (np. czy wynajmuje lokal) oraz, czy i ewentualnie jakie koszty ponosi miesięcznie z tego tytułu; w przypadku wynajmowania mieszkania, należy przedstawić kopię umowy najmu; e) wykazania i udokumentowania dochodów O. B.; f) złożenia oświadczenia jaki był stan oszczędności w dniu zaprzestania przez skarżącego pracy, a jaki jest obecnie – w związku z oświadczeniem zawartym w rubryce nr 11 formularza, o utrzymywaniu się z oszczędności, g) wyjaśnienia, ewentualnie udokumentowania faktu pomocy matce, która mieszka na [...] (o czym mowa w rubryce nr 6 formularza PPF), tj. do wyjaśnienia jakiego rodzaju jest to pomoc, w przypadku pomocy finansowej należy wyjaśnić kiedy i w jakiej wysokości skarżący jej udzielił. W piśmie z dnia 16 września 2015 r. skarżący wyjaśnił, że: - obecnie utrzymuje się z oszczędności z wynagrodzenia za wykonywanie pracy w okresie od października 2014 r. do marca 2015 r. (w wysokości ok. 1700 zł netto) i w okresie od lutego do marca 2015 r. (w wysokości ok. 1200 zł netto); znaczną część tych środków skarżący przekazywał mamie (ok. 3500 zł); - wydatki związane z utrzymaniem koniecznym skarżącego i jego partnerki to ok. 800 – 1000 zł miesięcznie (zakup żywności, odzieży, lekarstw, koszty przejazdu środkami transportu publicznego) oraz 740 zł – opłata za pokój w akademiku; - wraz z partnerką wynajmują pokój w akademiku, za który płacą 740 zł miesięcznie; - stan oszczędności na dzień zaprzestania pracy wynosił ok. 4000 zł, które to środki skarżący przeznaczał na utrzymanie konieczne (ok. 400 – 500 zł na miesiąc), obecnie posiada oszczędności w wysokości 600 zł; - kierował pomoc do matki na [...] w formie przelewów środków pieniężnych za pośrednictwem [...]; nie może z banku uzyskać stosownych wydruków, potwierdzających wykonanie tych przelewów; - w niniejszym postępowaniu korzysta z bezpłatnej pomocy prawnej oferowanej cudzoziemcom przez Fundację "[...]" z siedzibą w W. Ponadto skarżący dołączył zaświadczenie z banku z dnia 15 września 2015 r., z którego wynika, że posiada konto z saldem "-5,67 PLN", jednocześnie oświadczył, że wraz z partnerką nie posiadał i nie posiada kont oszczędnościowych, lokat złotowych, ani lokat dewizowych. Do pisma skarżący dołączył także kopię umowy o pracę O. B. oraz kopię kwitów księgowych potwierdzających opłacanie pokoju w akademiku. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to wnioskodawca powinien wykazać, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał, aby w jego sytuacji uzasadnione było przerzucenie ciężaru kosztów postępowania na Państwo. Skarżący co prawda w obecnej chwili nie pracuje, jednak – jak wynika z jego oświadczenia, mieszka z O. B. O. B. studiuje, pracuje i jak wynika z kopii umowy o pracę, otrzymuje wynagrodzenie miesięczne w wysokości 3100 zł brutto. Skarżący jako wydatki na utrzymanie konieczne swoje i O. B. (zakup żywności, ubrań, lekarstw, koszty transportu publicznego, opłata za pokój w akademiku) podał kwotę 1540 - 1740 zł miesięcznie. W ocenie referendarza sądowego z powyższego wynika, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów), bez uszczerbku utrzymania swojego i osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ponadto należy zaznaczyć, że wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wykonał w sposób niepełny, był bowiem wezwany do przedstawienia wszelkich wyciągów z rachunków bankowych własnych oraz O. B. z okresu ostatnich trzech miesięcy. Tymczasem przedstawił jedynie zaświadczenie z dnia 15 września 2015 r., z którego wynika, że posiada rachunek bankowy (z saldem -5,67 zł). Powyższe nie stanowi prawidłowego wykonania wezwania, bowiem skarżący nie nadesłał stosownego wyciągu z rachunku obejmującego wymagany trzymiesięczny okres. Z jego oświadczenia nie wynika także, że O. B. nie posiada jakichkolwiek rachunków, kont bankowych. Skarżący oświadczył bowiem, że sam przesyła "wydruk" ze swojego rachunku bieżącego (choć w rzeczywistości było to zaświadczenia, o którym mowa powyżej), natomiast on i O. B. nie posiadają kont oszczędnościowych, lokat złotowych ani lokat dewizowych. Z powyższego oświadczenia nie wynika jednoznacznie, że O. B. nie posiada np. rachunku bieżącego. Wątpliwości co do nieposiadania jakiegokolwiek rachunku, konta przez O. B. rodzi również zapis zawarty w umowie o pracę, stanowiący że: "Pracownik zgadza się na przekazywanie wynagrodzenia na wskazany przez niego rachunek bankowy" (§ 4 pkt 2 umowy o pracę). Należy podkreślić, że rzetelne zbadanie rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy jest obowiązkiem referendarza sądowego. Żądanie przedstawienia dokładnych danych o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ma umocowanie ustawowe (m. in. art. 255 P.p.s.a.). To na występującym z wnioskiem spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez niego wykazane. Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielili pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jego stanu majątkowego i jego możliwości płatniczych. Tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku. Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.