IV SA/Wa 2538/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] S.A., w imieniu której występuje kurator Z. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi [...] S.A., w imieniu której występuje kurator Z. B. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w [...]. W piśmie z dnia 19 listopada 2014 r. kurator Z. B., występujący w imieniu skarżącej [...] S.A. z siedzibą w S. przy ul. [...], wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem organu skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych M. S. W toku postępowania kurator Z. B., występujący w imieniu skarżącej [...] S.A., wystąpił z wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu, o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten rozpoznany został postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2015 r. odmawiającym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie na podstawie art. 247 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na nieuzupełnienie braków fiskalnych skargi. Następnie postanowieniem z dnia 25 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę. Na postanowienie o odrzuceniu skargi nie został wniesiony środek odwoławczy, wobec tego postanowienie to uzyskało walor prawomocności od dnia 30 kwietnia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając zażalenie od powyższego postanowienia z dnia 24 marca 2015 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy, postanowieniem z dnia 5 maja 2015 r., sygn. akt II OZ 350/15 uchylił zaskarżone postanowienie, stwierdzając w uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia, że: "W niniejszej sprawie budzi zasadniczą wątpliwość, czy skarga podlegała odrzuceniu. Kurator w terminie otwartym do uiszczenia wpisu nie uiścił należnej opłaty, ale wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Wniosek taki został złożony po doręczeniu kuratorowi postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2015 r., a wolę jego złożenia kurator potwierdził po wezwaniu do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do wpisu. (...) Sąd I instancji błędnie więc przyjął, że brak było podstaw do przyznania kuratorowi prawa pomocy, z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. W pierwszej kolejności rozpatrzenia wymagał bowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy. Dopiero prawomocne rozstrzygnięcie tej kwestii pozwalało na odrzucenie skargi. W niniejszej sprawie skarga została odrzucona już dzień po wydaniu zaskarżonego postanowienia z 24 marca 2015 r. Ewentualne przyznanie prawa pomocy na skutek złożonego wniosku pozwoli nadać skardze dalszy bieg." Zakres żądania przyznania prawa pomocy rozszerzony został w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 7 kwietnia 2015 r., złożonym na urzędowym formularzu, w którym wnioskodawca wnioskuje o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Wnioski te zostały łącznie rozpoznane w rozszerzonym zakresie postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2015 r. odmawiającym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 247 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ze względu na oczywistą bezzasadność skargi wynikającą z przekroczenia zakresu uprawnień kuratora Z. B. wynikających z postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] [...] Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] maja 2013 r., sygn. akt [...]. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 czerwca 2015 r. Sąd stwierdził, że z treści postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] [...] Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] maja 2013 r., sygn. akt [...] wynika, że kurator został upoważniony do podjęcia czynności mających na celu dokonanie likwidacji Spółki, ewentualnie powołanie jej organów. Z. B., działający jako kurator Spółki [...] S.A., nie ma legitymacji do żądania udostępnienia danych od organu. Nie posiada jej także sama Spółka, bo nie ma organów. Właśnie w tym m.in. celu został ustanowiony kurator. Powołane postanowienie Sądu z dnia [...] maja 2013 r. nie upoważnia kuratora do wystąpienia ani z wnioskiem do organu o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych, ani do wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego, w ocenie Sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, skarga nie mogłaby zostać uwzględniona, a ponieważ przepis art. 247 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie różnicuje przyczyn bezzasadności skargi, to należy stwierdzić, że prawo pomocy nie przysługuje wnioskodawcy w niniejszej sprawie w świetle treści powołanego art. 247 i to bez względu na to czy skarga podlegała odrzuceniu, czy oddaleniu ze względu na jej oczywistą bezzasadność i bez względu na przyczynę, która ległaby u podstaw takiego rozstrzygnięcia, tj. przyczynę procesową, czy wynikającą z przepisów prawa materialnego. Na skutek zażalenia wniesionego na powyższe postanowienie z dnia 11 czerwca 2015 r., Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 lipca 2015 r., sygn. akt II OZ 711/15 uchylił zaskarżone postanowienie i stwierdził, że "W przedmiotowej sprawie (...) pobieżna (...) ocena skargi nie pozwala stwierdzić jednoznacznie, że skarga jest oczywiście bezzasadna. Wynika to przede wszystkim z braku pewności, czy wniesienie skargi przez kuratora [...] S.A. Z. B. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych wydane w sprawie wszczętej wnioskiem ww. kuratora o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych wspólnika/akcjonariusza ww. Spółki, nie mieści się w zakresie uprawnień tego kuratora określonych w postanowieniu Sądu Rejonowego dla [...] [...] Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] maja 2013 r., sygn. akt [...]. Nie przesądzając tej kwestii, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można uznać, że bez głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, iż przedmiotowa skarga jest oczywiście bezzasadna." Rozpoznając po raz trzeci wniosek o przyznanie prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 21 września 2015 r. odmówił przyznania prawa pomocy stwierdzając, że przytoczona powyżej argumentacja, która legła u podstaw rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2015 r., sygn. akt II OZ 711/15 nie została wzbogacona o głębszą analizę prawną, jaką posłużył się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 11 czerwca 2015 r., lecz jedynie Naczelny Sąd Administracyjny poddał w wątpliwość czy przedmiotowa skarga jest oczywiście bezzasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny podtrzymał swoją dotychczasową argumentację i stwierdził, że uprawnienie do likwidacji spółki nie oznacza zdolności do żądania udostępnienia ze zbioru PESEL danych adresowych wspólnika/akcjonariusza Spółki. Na skutek zażalenia wniesionego na powyższe postanowienie z dnia 21 września 2015 r., Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1031/15 uchylił zaskarżone postanowienie i stwierdził, że Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien go merytorycznie rozpoznać, gdyż oczywista bezzasadność skargi, o której mowa w art. 247 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie oznacza braku legitymacji wnioskodawcy, tak jak to Sąd rozumie. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zarządzeniem z dnia 7 grudnia 2015 r. wezwał kuratora Z. B., występującego w imieniu skarżącej [...] S.A., do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie – w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – oryginalnych lub urzędowo poświadczonych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, tj: 1) pełnych wyciągów z rachunków bankowych Spółki z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2) odpisu bilansu oraz rachunku zysku i strat za lata 2007, 2008, 2013, 2014; 3) zeznania podatkowego Spółki za lata 2007, 2008, 2013, 2014, 2015; 4) zestawienia wysokości przychodów oraz kosztów ich uzyskania osiągniętych w 2015 roku; 5) wskazania posiadanych przez Spółkę udziałów w innych podmiotach; 6) wskazania posiadanych przez Spółkę nieruchomości i tytułu prawnego do nich; 7) szczegółowego zestawienia aktualnych wierzytelności i zobowiązań Spółki wobec osób trzecich, w tym należności i zobowiązań podatkowych; 8) informacji o toczącym się wobec Spółki postępowaniu egzekucyjnym; 9) nadesłanie innych informacji i dokumentów, które Spółka uzna za istotne do rozpoznania wniosku; 10) sprecyzowanie zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie czy oprócz zwolnienia od kosztów sądowych wnosi o ustanowienie radcy prawnego, czy wnosi o ustanowienie adwokata; 11) złożenie odpisu pełnego KRS-u Spółki; 12) złożenie umowy Spółki [...] S.A. W odpowiedzi na wymienione zarządzenie, w dniu 7 stycznia 2016 r. wpłynęło do akt sprawy pismo kuratora, w którym w punktach wskazał "co następuje: 1. spółka nie posiada rachunku bankowego, tak więc nie jest możliwe złożenie pełnych wyciągów bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2. spółka nie sporządziła bilansów oraz rachunków zysków i strat za lata 2007, 2008, 2013 i 2014, tak więc nie jest możliwe ich złożenie; 3. spółka nie sporządziła zeznań podatkowych za lata 2007, 2008, 2013, 2014 i 2015, tak więc nie jest możliwe ich złożenie; 4. zgodnie z oświadczeniem złożonym do akt rejestrowych spółka od 1 stycznia 1993 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, tak więc także w roku 2015 nie uzyskała żadnych przychodów i nie poniosła żadnych kosztów ich uzyskania; 5. spółka nie posiada udziałów w innych podmiotach; 6. spółka nie posiada nieruchomości ani jakichkolwiek tytułów prawnych do nich; 7. spółka nie posiada aktualnych wierzytelności i zobowiązań wobec osób trzecich, w tym należności i zobowiązań podatkowych; 8. wobec spółki nie toczą się żadne postępowania egzekucyjne; 9. przedstawione informacje i dokumenty są – zdaniem kuratora – wystarczające do przyznania prawa pomocy; 10. wnoszę o ustanowienie adwokata; 11. spółka nie została przerejestrowana do Krajowego Rejestru Sądowego, tak więc nie jest możliwe złożenie odpisu pełnego z tego rejestru; 12. spółka nie posiada obecnie żadnych dokumentów, w tym oryginału statutu spółki, i z braku jakichkolwiek środków finansowych nie jest w stanie pokryć kosztów jego urzędowego poświadczenia, wobec czego składam fotokopie statutu z [...] grudnia 1987 r. z akt rejestrowych spółki.". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z użytego w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, że to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będącej formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś – z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W omawianej sprawie warunek uzasadniający przyznanie Spółce prawa pomocy w zakresie całkowitym został spełniony. Spółka bowiem, mimo że cały czas funkcjonuje w obrocie gospodarczym, gdyż nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie jej upadłości ani nie postawiono jej w stan likwidacji, to jednak – jak wynika ze złożonego do akt sprawy oświadczenia – od 1 stycznia 1993 r. nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada dochodu, jak również nie dysponuje majątkiem, a to uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższych względów, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.