II OZ 711/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. S.A. w imieniu której występuje kurator Z. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 2538/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. S.A. w imieniu której występuje kurator Z. B. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W piśmie z dnia 19 listopada 2014 r. występujący w imieniu skarżącej A. S.A. z siedzibą w S. kurator Z. B., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem organu skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych M. S. W toku postępowania Z. B. wystąpił z wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten rozpoznany został postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2015 r. odmawiającym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie na podstawie art. 247 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na nieuzupełnienie braków fiskalnych skargi. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając zażalenie od powyższego postanowienia, postanowieniem z dnia 5 maja 2015 r., sygn. akt II OZ 350/15, uchylił zaskarżone postanowienie, stwierdzając w uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia, że w niniejszej sprawie budzi zasadniczą wątpliwość, czy skarga podlegała odrzuceniu. Zdaniem NSA kurator w terminie otwartym do uiszczenia wpisu nie uiścił należnej opłaty, ale wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Wniosek taki został złożony po doręczeniu kuratorowi postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2015 r., a wolę jego złożenia kurator potwierdził po wezwaniu do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do wpisu. W ocenie NSA, Sąd I instancji błędnie przyjął, że brak było podstaw do przyznania kuratorowi prawa pomocy z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. W pierwszej kolejności rozpatrzenia wymagał bowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy. Dopiero prawomocne rozstrzygnięcie tej kwestii pozwalało na odrzucenie skargi. W niniejszej sprawie skarga została odrzucona już dzień po wydaniu zaskarżonego postanowienia z 24 marca 2015 r. Ewentualne przyznanie prawa pomocy na skutek złożonego wniosku pozwoli nadać skardze dalszy bieg. Zakres żądania przyznania prawa pomocy rozszerzony został w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 7 kwietnia 2015 r., złożonym na urzędowym formularzu, w którym wnioskodawca wnioskuje o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 2538/14, ponownie odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w oparciu o art. 247 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Sąd podniósł, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka oczywistej bezzasadności skargi, albowiem Z. B. wnosząc skargę w imieniu A. S.A. przekroczył zakres uprawnień kuratora wynikających z postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] maja 2013 r., sygn. akt [...] i z tej przyczyny przedmiotowa skarga nie mogłaby zostać uwzględniona. Mocą tego postanowienia, znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy, Zb. B. ustanowiony został kuratorem A. S.A., którego zakresem uprawnień jest niezwłoczne przeprowadzenie czynności zmierzających do powołania nowych organów Spółki, a jeżeli nie dojdzie do powołania jej organów, niezwłoczne podjęcie czynności zmierzających do likwidacji tego podmiotu. W ocenie Sądu, zakres praw i obowiązków kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 Kodeksu cywilnego nie uprawnia go do inicjowania postępowania sądowoadministracyjnego w imieniu Spółki. Tym samym wniesienie skargi przez kuratora występującego w imieniu A. S.A. nastąpiło z przekroczeniem kompetencji wynikających z art. 42 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z treścią ww. przepisu, kurator powinien postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby o jej likwidację. Kurator ma zatem podjąć niezwłocznie wszelkie dopuszczalne działania, aby osoba prawna mogła działać przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i opartym na niej statucie, jak wymaga tego przepis art. 38 Kodeksu cywilnego, lecz nie może zastępować tego organu. Postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] maja 2013 r., sygn. akt [...] nie upoważnia kuratora do wystąpienia ani z wnioskiem do organu o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych, ani do wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego skarga nie mogłaby zostać uwzględniona, a ponieważ przepis art. 247 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie różnicuje przyczyn bezzasadności skargi, to należy stwierdzić, że prawo pomocy nie przysługuje wnioskodawcy w niniejszej sprawie w świetle treści powołanego art. 247 i to bez względu na to czy skarga podlegała odrzuceniu czy oddaleniu ze względu na jej oczywistą bezzasadność i bez względu na przyczynę, która ległaby u podstaw takiego rozstrzygnięcia, tj. przyczynę procesową, czy wynikającą z przepisów prawa materialnego. Zażaleniem A. S.A. reprezentowana przez kuratora Z. B. zaskarżyła powyższe postanowienie w całości wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: art. 45 ust. 1 i art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; art. 3 § 2, art. 25 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; art. 50 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 42 Kodeksu cywilnego. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że zarówno kurator jako osoba fizyczna, która sprawuje kuratelę na spółką, jak i spółka jako osoba prawna, reprezentowana przez kuratora, mają interes prawny w rozstrzygnięciu przez sąd sporu z organem co do zwolnienia kuratora z obowiązku wniesienia opłat za udostępnienie danych osobowych akcjonariuszy spółki. Nie jest dopuszczalne, by prawa te naruszał sąd, powołując się na rzekome przekroczenie uprawnień przez kuratora, co do których to uprawnień nie miał wątpliwości ani organ, ani sąd nadzorujący kuratelę. Ewentualne przekroczenie uprawnień może mieć odzwierciedlenie dopiero w wyroku, po merytorycznym rozpoznaniu skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, że skarga jest oczywiście bezzasadna, jeżeli bez głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, że nie może zostać uwzględniona. Zastosowanie art. 247 p.p.s.a. jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości, że wniesiona skarga kwalifikuje się do odrzucenia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt I OZ 35/09, LEX nr 551912; z dnia 24 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 481/10, LEX 621860; z dnia 3 sierpnia 2010 r. sygn. akt I OZ 577/10, LEX nr 737523). W przeciwnym razie mogłoby dojść do naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejsze zażalenie, taka sytuacja nie wystąpiła jednak w okolicznościach niniejszej sprawy. W przedmiotowej sprawie bowiem, pobieżna - dokonana na potrzeby rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy - ocena skargi nie pozwala stwierdzić jednoznacznie, że skarga jest oczywiście bezzasadna. Wynika to przede wszystkim z braku pewności, czy wniesienie skargi przez kuratora A. S.A. Z. B. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych wydane w sprawie wszczętej wnioskiem ww. kuratora o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych wspólnika/akcjonariusza ww. Spółki, nie mieści się w zakresie uprawnień tego kuratora określonych w postanowieniu Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] maja 2013 r., sygn. akt [...]. Nie przesądzając tej kwestii, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można uznać, że bez głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, iż przedmiotowa skarga jest oczywiście bezzasadna. Powyższe natomiast uniemożliwia zastosowanie w sprawie art. 247 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.