IV SA/Wa 2580/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 8 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Powiatowego Lekarza Weterynarii w P. z dnia [...] czerwca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie oceny mięsa postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia z dnia 2 października 2015 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz pisma skarżącego z dnia 16 września 2015 r., a także dołączonej do niego kopii protokołu oszacowania szkód z dnia [...] lipca 2015 r. wynika, że M. S. pozostaje w gospodarstwie domowym wraz żoną i dwojgiem małoletnich dzieci. Źródła utrzymania czteroosobowej rodziny stanowi działalność rolnicza oraz dochód skarżącego z zatrudnienia jako listonosz w wymiarze ½ etatu. Wnioskujący jest właścicielem części domu o powierzchni 88 m2 o owartości około 80.000 zł oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 20,19 ha, z której 15,18 ha wykorzystywane jest rolniczo (zgodnie z protokołem oszacowania szkód z dnia [...] lipca 2015 r.). W skład gospodarstwa wchodzą ponadto: 1 obora, 1 stodoła, 1 spichrz, 1 garaż, 1 ciągnik, 1 kombajn zbożowy, 6 krów oraz 15 sztuk trzody chlewnej. W związku z tegoroczną suszą skarżący poniósł szkody w uprawach rolnych określone na 49 %. Nie stwierdzono strat w zwierzętach gospodarskich, ani w budynkach i maszynach gospodarskich. Stratę w średniej produkcji całego gospodarstwa oszacowano - na potrzeby potwierdzenia działania siły wyższej oraz ubiegania się przez skarżącego o inną niż kredyt preferencyjny formę pomocy - na 34 %. Wnioskujący oświadczył, że jego dochód z tytuł zatrudnienia wynosi 680 zł miesięcznie, natomiast dochód z działalności rolniczej około 1.800 zł miesięcznie. Podał, że żona nie pracuje poza gospodarstwem i opiekuje się dwojgiem małoletnich dzieci. Wykazał następujące wydatki gospodarstwa domowego: energia elektryczna, woda, telefon, gaz (około 600 zł miesięcznie), jedzenie (około 800 zł miesięcznie), koszty związane z dowożeniem dzieci i dojazdem do pracy (600 zł), ubrania i materiały szkolne dla dzieci (400 zł), lekarstwa i środki czystości (50 zł). Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowy wniosek należałoby zatem uwzględnić, jeżeli wykazane przez M. S. możliwości płatnicze uprawniałyby do twierdzenia, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalenie, czy zachodzi taka sytuacja wymaga określenia relacji kosztów postępowania w sprawie wszczętej skargą na decyzję Powiatowego Lekarza Weterynarii z dnia [...] czerwca 2015 r. do wykazanej przez skarżącego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wysokość wpisu od skargi, ustalona zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 7 września 2015 r., wynosi w przedmiotowej sprawie 200 zł. Wysokość ewentualnych opłat sądowych w postępowaniu wszczętym skargą M. S., jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Porównanie ustalonej powyżej wielkości kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie z informacjami wynikającymi ze złożonych do akt sprawy oświadczeń i dokumentu odzwierciedlających sytuację materialną wnioskującego, wyklucza ustalenie, że M. S. nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wykazywany przez skarżącego dochód jest istotnie niewielki (2.480 zł miesięcznie, co daje 620 zł na osobę), jednakże nie odzwierciedla on jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 2014 r. sygn. I OZ 699/14). M. S. jest właścicielem gospodarstwa rolnego. Wedle protokołu oszacowania szkód z dnia [...] lipca 2015 r. powierzchnia tego gospodarstwa wynosi 20,19 ha, z czego 15,18 ha wykorzystywane jest rolniczo. Skarżący wykazuje wprawdzie, że na skutek tegorocznej suszy poniósł straty w produkcji rolniczej, jednakże okoliczność ta nie stanowi sama w sobie podstawy do zwolnienia go od kosztów sądowych, zwłaszcza, gdy ich wysokość jednorazowo nie przekroczy 200 zł. Należy wszakże zauważyć, że skarżący, poza produkcją roślinną, prowadzi także produkcję zwierzęcą. Dane zwarte w protokole oszacowania szkód wskazują zaś, że nie poniósł on w bieżącym roku strat w zwierzętach gospodarskich. Na dzień złożenia przedmiotowego wnioskujący zadeklarował 15 sztuk trzody chlewnej i 6 krów. Skarżący jest także właścicielem maszyn rolniczych, w tym ciągnika i kombajnu zbożowego, co stwarza mu dodatkowe możliwości uzyskania dochodu. Jako producent rolny uprawniony jest również to otrzymywania płatności bezpośrednich oraz innych form pomocy w ramach systemu wsparcia rolników. Należy taż mieć na uwadze, że w powoływanym protokole oszacowania szkód wskazano, że skarżący jest zainteresowany jego otrzymaniem w celu ubiegania się o pomoc. Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, że majątek należący do skarżącego wyklucza przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w przypadku skarżącego, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r. sygn. FZ 454/04). Przyznanie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Dokonana w przedmiotowej sprawie ocena możliwości płatniczych M. S. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Skarżący posiada stałe źródła dochodu z działalności rolniczej i zatrudnienia. Gospodarstwo rolne, które prowadzi wraz żoną, ma powierzchnię ponad 20 ha. Posiada również środki trwałe w postaci maszyn rolniczych (kombajnu i ciągnika), trzody chlewnej i krów. Uprawniony jest do otrzymywania płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Chociaż więc wykazywana przez skarżącego kwota miesięcznych wydatków prawie w całości pochłania deklarowany dochód, to jednak - jak już wskazano - informacje te nie odzwierciedlają rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskującego. Przy kosztach postępowania na wskazanym wyżej poziomie, ustalona sytuacja majątkowa skarżącego umożliwia mu - bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny – zarówno wygospodarowanie 200 zł na wpis od skargi, jak i pokrycie pozostałych kosztów postępowania sądowego. Nie można wreszcie tracić z pola widzenia, że zaskarżoną decyzję wydano w związku z prowadzoną przez skarżącego produkcją zwierzęcą (uznano mięso z bydła pochodzącego z jego gospodarstwa rolnego za nienadające się do spożycia przez ludzi). Zwolnienie go w tej sytuacji od kosztów sądowych stanowiłoby zatem nieuzasadnione "przerzucenie" na Skarb Państwa kosztów prowadzenia działalności rolniczej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.