IV SA/Wa 2589/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Balicka po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. D. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2017r. odmawiającego skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi G. D. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wezwania do natychmiastowego wykonania obowiązku wydania nieruchomości postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2017r. G. D. (dalej jako skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa w przedmiocie natychmiastowego wykonania obowiązku wydania nieruchomości. Po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi skarżący uiścił wpis sądowy w wymaganej kwocie 100 zł, jak również wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wskazał, że posiada dom o powierzchni 134 m2, jego syn posiada samochód osobowy o wartości 12 000 zł. Skarżący otrzymuje rentę w wysokości 730 zł, natomiast jego żona otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1350 zł z tytułu umowy o pracę. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżący wymienił opłaty za: prąd 100 zł, gaz 100 zł, wywóz nieczystości płynnych 100 zł, wywóz nieczystości stałych 60 zł, leki 100 zł, wyżywienie 1000 zł, podatek 100 zł. Zarządzeniem z dnia 26 października 2017r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: a) wyciągów z posiadanych przez skarżącego G. D., żonę skarżącego M. D., syna skarżącego L. D. i córki skarżącego K. D. wszystkich rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy - ewentualnie oświadczenia o braku posiadania rachunku bankowego; b) dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanej przez skarżącego renty (np. odcinka wypłaty renty albo kopii decyzji właściwego organu rentowego określającej aktualną wysokość tego świadczenia, wyciąg z rachunku bankowego); c) dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanych przez żonę skarżącego oraz syna i córkę dochodów (np. zaświadczenie z zakładu pracy); ewentualnie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że dzieci skarżącego są zarejestrowane jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku, d) dokumentów (rachunki, faktury) potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu: media (np. woda, nieczystości, gaz, energia elektryczna), opał, środki czystości a także oświadczenia dotyczącego wysokości innych wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem (wyżywienie, odzież, leki). Ponadto, wezwano skarżącego o wyjaśnienie czy podane w rubryce 11 wniosku zobowiązania i stałe wydatki obejmujące następujące kwoty 100 zł – prąd, 100 zł – gaz, 100 zł – wywóz nieczystości płynnych, 60 zł – wywóz nieczystości stałych, 100 zł – podatki, 100 zł – leki, ok. 1000 zł – jedzenie, dotyczą rozliczenia miesięcznego (ewentualnie kwartalnego np. podatek). W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy w takim zakresie jak poprzedni, w którym wyjaśnił dodatkowo, że córka od 2016 r. nie mieszka razem z rodzicami, a jest jedynie zameldowana, natomiast syn utrzymuje się z własnych zarobków nocuje w domu sporadycznie. Skarżący stwierdził, że razem z żoną nie wspierają finansowo dzieci. Oprócz posiadania domu, skarżący wymienił również samochód osobowy o wartości 3500 zł. Rentę skarżący określił na kwotę 738,99 zł, zaś wynagrodzenie żony z tytułu umowy o pracę na kwotę 1531,06 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżący wymienił opłaty za prąd 427,66 zł za 5 miesięcy, gaz 100 zł za miesiąc, 400 zł nieczystości płynne za 6 miesięcy, nieczystości stałe 58,50 zł za miesiąc, wodę ok. 50 zł za 2 miesiące, za telefon 80 zł za miesiąc, ubezpieczenie samochodu 281,63 zł za 6 miesięcy, wyżywienie ok. 30 zł za dzień, koszty leków ok. 100 zł za 2 miesiące, podatek od nieruchomości 799 zł za rok, opłat 1258 zł za rok. Skarżący przedstawił dokumenty potwierdzające ww. zobowiązania, stałe wydatki oraz dochody, jednakże nie przedstawił wyciągów z posiadanych przez żonę rachunków bankowych ani nie złożył oświadczenia, iż żona takich rachunków nie posiada. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2017 r. referendarz sądowy odmówił G. D. prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykonał w całości wezwania, a tym samym podane przez niego informacje i załączone dokumenty nie pozwoliły na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedstawił dokumentów (wyciągów z rachunków bankowych żony) (czy choćby oświadczenia, że żona takich rachunków nie posiada), na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje on i jego żona, zatem należy uznać, że nie wykazał przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 11 grudnia 2017 r. skarżący wniósł sprzeciw na ww. postanowienie wnosząc o jego zmianę i przyznanie radcy prawnego. Skarżący podniósł, że przedłożył wymagane zaświadczenia, rachunki i faktury mimo to nie został ustanowiony dla niego profesjonalny pełnomocnik. Wskazał, że z uwagi na brak znajomości przepisów i procedury nie jest w stanie samodzielnie występować przed Sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z w a ż y ł, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie Referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny. Z przytoczonej regulacji wynika również, że ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej (skarżącym), albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jedynym kryterium, jakim kieruje się referendarz sądowy rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są bowiem możliwości finansowe wnioskującego. Z tego powodu strona skarżąca musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym podmiot, chcący skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielenia, na wezwanie Referendarza sądowego, wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 929/12, LEX nr 123955). Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez Referendarza sądowego danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznania pełnomocnika – radcy prawnego. Wobec tego, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. To zaś w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiło. Dokonując analizy wniosku skarżącego i dokumentów przedłożonych na wezwanie referendarza, Sąd stwierdził, że w zaskarżonym postanowieniu referendarz słusznie uznał, iż skarżący nie wykazał niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania i w konsekwencji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zauważyć należy, że skarżący uiścił wpis sądowy od skargi w wymaganej wysokości 100 zł. Tym samym, należy uznać, że skarżący jest w stanie poczynić pewne oszczędności w swoich wydatkach. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dołączonych dokumentów wynika, że skarżący gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną. Dzieci skarżącego są samodzielne finansowo. W rubryce dotyczącej dochodów skarżący podał, że uzyskuje dochód z tytułu renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, żona natomiast z tytułu umowy o pracę. Natomiast w rubryce nr 11 dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków skarżący wpisał: "Rachunek za prąd, gaz, nieczystości płynne i stałe, koszty leków, jedzenie, opał, rachunek za wodę, telefon, ubezpieczenie samochodu". Podał, że kupuje odzież używaną i środki czystości, ale nie posiada rachunków. Do wniosku skarżący dołączył kopię decyzji z dnia 1 marca 2017 r. o waloryzacji renty, wyciąg ze swojego rachunku bankowego za okres od 1.05.2017r. do 31.10.2017r., zaświadczenie o zatrudnieniu żony i wysokości otrzymywanego przez nią wynagrodzenia, zaświadczenie o zatrudnieniu syna oraz rachunki potwierdzające ponoszone zobowiązania i stałe wydatki. W sprawie kluczowe jednak jest, że – pomimo wyraźnego wezwania referendarza – skarżący nie przedstawił wyciągów z posiadanych przez żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu przez żonę rachunków bankowych. Dlatego też, za nieuzasadniony należy uznać zarzut zawarty w sprzeciwie, że skarżący przedłożył wszystkie wymagane dokumenty. Podsumowując powyższe, stwierdzić należy, że nieprzedstawienie ww. dokumentu faktycznie uniemożliwiło referendarzowi i - wobec nieprzedstawienia ich wraz ze sprzeciwem - w dalszym ciągu uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny co do rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego, a tym samym przychylenie się do sprzeciwu skarżącego, tj. zmiany postanowienia i przyznanie radcy prawnego. W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do zmiany postanowienia referendarza, Sąd na podstawie art. 260 § 1-3 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.