IV SA/Wa 262/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W. K. w piśmie z dnia 3 marca 2014 r. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, złożonym następnie na urzędowym formularzu w dniu 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zainicjowanej jego skargą wniesioną na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] listopada 2013 r. o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy K. z [...] września 2013 r. w przedmiocie czasowego odebrania czterech psów. Na obecnym etapie rozpoznawania tej sprawy skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100,-zł. Z uzasadnienia wniosku wynika, że źródłem utrzymania skarżącego jest wynagrodzenie otrzymywane w wysokości 2.000,-zł za pracę w [...] w O. Zgodnie z oświadczeniem skarżący jest właścicielem mieszkania w O. o pow. 21,80 m2, garażu o pow. 20 m2 oraz współwłaścicielem nieruchomości o pow. 2 ha położonej w miejscowości J. Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 kwietnia 2014 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący, w piśmie z dnia 24 kwietnia 2014 r., wniósł sprzeciw. Do sprzeciwu skarżący dołączył kserokopie czterech wyroków nakazowych Sądu Rejonowego w O. [...] Wydziału [...] z dnia: [...] czerwca 2012 r., [...]; [...] czerwca 2012 r., [...]; [...] września 2013 r., [...] i [...] grudnia 2013 r., [...], z których wynika, że Sąd Rejonowy uznał W. K. winnego dokonania zarzucanego mu czynu stanowiącego wykroczenie z art. 77 kw i za czyn ten na podstawie powołanego przepisu wymierzył mu karę grzywny w wysokości 200,-zł w każdej z wymienionych pierwszych trzech sprawach, zaś w czwartej sprawie w wysokości 250,-zł, a ponadto w każdej z tych spraw skarżący obciążony został kosztami postępowania sądowego w łącznej kwocie po 80,-zł. Do sprzeciwu dołączono również kserokopie dwóch wezwań Sądu Rejonowego w O. Sekcji Wykonawczej przy [...] Wydziale [...] z dnia [...] lipca 2013 r., [...] i z dnia [...] lutego 2014 r., [...] do uiszczenia grzywien i kosztów sądowych, z których każde wezwanie opiewa na łączną kwotę 460,-zł, które to opłaty skarżący uiścił odpowiednio w dniu 19 sierpnia 2013 r. i w dniu 10 marca 2014 r. Do sprzeciwu skarżący dołączył także zeznanie podatkowe za 2013 r. (PIT-40), z którego wynika, że w 2013 r. skarżący osiągnął ze stosunku pracy dochód w wysokości 34.413,-zł. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 kwietnia 2014 r. r. utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zgodnie z którą strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązany jest, stosownie do art. 214 § 1 tej ustawy, do uiszczenia kosztów sądowych, a więc, wnosząc skargę do sądu, winien liczyć się z wydatkami na ten cel. Z treści przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast wykładnia systemowa art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy prowadzi do wniosku, że sytuacja, w której poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny jeszcze nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada jakiekolwiek dochody (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2006 r., I OZ 452/06 – dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z treści powołanych przepisów wynika, że obowiązek ponoszenia kosztów postępowania przed sądem ma pierwszeństwo przed zobowiązaniami prywatnoprawnymi, do granic zabezpieczenia kosztów koniecznego utrzymania. Koszty sądowe należy więc traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., II OZ 1125/11, LEX nr 1070506). Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winna wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek do przyznania prawa pomocy. Po dokonaniu analizy sytuacji finansowej wnioskodawcy oraz oceny czy jest on w stanie ponieść pełne koszty postępowania stwierdzić należy, że przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja majątkowa nie daje podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ramach niniejszego postępowania uwzględniono, że wysokość wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100,-zł, zaś skarżący, jak podał, posiada comiesięczny stały dochód w kwocie 2.000,-zł i nie ma nikogo na utrzymaniu, natomiast w roku 2013 osiągnął dochód w wysokości 34.413,-zł. Powyższe przeczy temu, by skarżący nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania – nawet przy uwzględnieniu dokonanych wpłat w dniu 19 sierpnia 2013 r. w kwocie 460,-zł i w dniu 10 marca 2014 r. również w kwocie 460,-zł na skutek wezwań Sądu Rejonowego w O. Sekcji Wykonawczej – a w konsekwencji, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podnieść należy, że instytucja prawa pomocy przewidziana przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma za zadanie umożliwić dostęp do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym) o znikomych dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionym, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób fizycznych, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego wnioskodawca nie wykazał, że jest obecnie w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego w kwocie 100,-zł, a to oznacza, że nie wykazał, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy. Przeciwnie, wykazana sytuacja materialna wnioskodawcy wskazuje, że poniesienie kosztów postępowania sądowego jak najbardziej pozostaje w granicach jego możliwości finansowych. Należy podkreślić, że w związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy skarżący nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu tylko tym osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08, LEX nr 494242). Podkreślić jednak należy fakt, że rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu, ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet, jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że zasługuje na dofinansowanie go z budżetu państwa – a prawo pomocy jest w istocie taką formą dotowania – w zakresie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.