IV SA/Wa 2628/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska - Litwiniec po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. O. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2013 r., znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia odrzucić skargę W piśmie z dnia 3 października 2013 r. M. O. wniosła do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2013 r., którym utrzymano w mocy postanowienie tego organu z dnia [...] lipca 2013 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Oddziału ZUS w B. z dnia [...] listopada 2005 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu, bowiem sprawa nie należy do właściwości sądów administracyjnych. Przede wszystkim podkreślić należy, że w dniu 11 czerwca 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę, sygn. akt I OPS 1/13, w której stwierdził, że od decyzji ostatecznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w przedmiocie nieważności decyzji, w tym odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. W uchwale tej NSA wskazał, że podstawa prawna prowadzonych postępowań przez organy rentowe w sprawach ubezpieczeń społecznych jest złożona w swej strukturze normatywnej. Składają się bowiem na nią przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie wyznaczonym w art. 180 i art. 181 k.p.a. oraz stosowne przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych o nadzwyczajnych trybach postępowania mowa jest w art. 83a ust. 1 i 2. Dla dokonania właściwej interpretacji analizowanego przepisu art. 83a ust. 2 u.s.u.s. konieczne jest uprzednie odniesienie się do art. 83a ust. 1 u.s.u.s., normującego ponowne ustalanie prawa do świadczenia lub zobowiązania. Ustanowiona tym przepisem instytucja prawna reguluje w sposób odrębny i korzystający z pierwszeństwa w stosunku do przepisów k.p.c. i k.p.a. – procedurę ponownego ustalania prawa do świadczeń i ich wysokości. Na mocy tego przepisu ZUS może samodzielnie – w trybie mniej rygorystycznym niż przewidziany w k.p.a. – dokonać ponownego rozpatrzenia praw lub obowiązków z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przepis art. 83a ust. 2 u.s.u.s. odnosi się do trybów nadzwyczajnych przewidzianych w art. 154-156 k.p.a. Ustawodawca z kompetencji ZUS określonej w art. 83a ust. 2 u.s.u.s. wyłączył te decyzje, od których zostały wniesione odwołania do sądu powszechnego z uwagi na to, że sąd pracy i ubezpieczeń społecznych w ramach zwykłego postępowania odwoławczego kontroluje decyzje organów rentowych również w kontekście wadliwości, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego I UZP 3/10). Dalej NSA wskazał, że treść normatywna art. 83a ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. pozwala przyjąć, że decyzje organów rentowych przewidziane w tych przepisach odnoszą się w swej istocie do praw i obowiązków stron tego samego stosunku prawnego, którego dotyczy weryfikowana decyzja ostateczna. Zależność pomiędzy decyzjami wydawanymi w trybie zwykłym i nadzwyczajnym przemawia za przyjęciem jednolitego sposobu ich zaskarżania, adekwatnego do charakteru spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Nie do zaakceptowania byłaby sytuacja, iż w sprawach dotyczących tego samego stosunku prawnego byłby właściwy sąd powszechny bądź sąd administracyjny, w zależności od tego, w jakim trybie została wydana decyzja organu rentowego. Przyjęcie, że ustanowiony w art. 83 ust. 2 u.s.u.s. sądowy tryb odwoławczy odnosi się do wszystkich decyzji wydawanych przez organy rentowe na podstawie art. 83 ust. 1 oraz 83a ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. – pozwala uniknąć systemowej niespójności. Dlatego NSA uznał, że każda decyzja organu rentowego wydana w przedmiocie określonym w art. 83a ust. 2 u.s.u.s., tj. uchylenia, zmiany lub unieważnienia – podlega zaskarżeniu w drodze odwołania, jako środka przeniesienia sprawy na drogę postępowania przed sądem powszechnym. Podstawę prawną orzekania organów w niniejszej sprawie stanowił m.in. przepis art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wobec tego powyższą uchwałą Sąd orzekający w niniejszej sprawie jest w pewnym sensie związany. Uchwała jest wiążąca w tym sensie, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, jaka została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2013 r., sygn. akt I GSK 199/12). Sąd orzekający w niniejszym składzie pogląd wyrażony w uchwale NSA podziela, dlatego nie może rozstrzygać zarówno co prawidłowości formy wydanego rozstrzygnięcia – tzn. czy sprawa powinna zostać zakończona postanowieniem czy też może decyzją, oraz tym bardziej nie może kontrolować zaskarżonego rozstrzygnięcia co do meritum. Kontroli takiej może dokonać jedynie sąd powszechny, jako właściwy w tego rodzaju sprawach. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.