IV SA/Wa 2678/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. D. na postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. E. D. wnioskiem z dnia 30 stycznia 2013 r. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Źródłem ich utrzymania są świadczenia emerytalne: skarżącego w wysokości 2681,-zł brutto (2407,-zł netto) i jego żony J. D. w wysokości 1405,-zł brutto (1376,-zł netto). Łączny miesięczny dochód wnioskodawcy i jego żony wynosi 4086,-zł brutto (3783,-zł netto). Zgodnie z oświadczeniem, skarżący posiada mieszkanie o pow. 41,5 m2. Wnioskodawca oświadczył, że posiada zgromadzone oszczędności przeznaczone na koszty pogrzebu. Z kserokopii umów oszczędnościowych lokat terminowych zawartych przez wnioskodawcę i jego żonę z Noble Bank S.A. wynika, że posiadają lokaty oszczędnościowe, na których ulokowali środki pieniężne w łącznej wysokości 43.000,-zł. Wśród comiesięcznych wydatków koniecznych skarżący wymienił: swoje koszty leczenia (lekarstwa, dentyści, protetyk, okulista) – około 300,-zł, koszty leczenia żony (lekarstwa, zastrzyki na kolana, dentyści, protetyk, okulista) – 700,-zł, czynsz za lokal mieszkalny w wysokości 925,-zł, wydatki na wyżywienie, środki czystości oraz naprawy – 800,-zł, zasiłki dla studiujących wnuków – 400,-zł, pozostałe wydatki "przypadkowe" – 58,-zł. Skarżący przedstawił ponadto dokumenty źródłowe potwierdzające jego zły stan zdrowia. Ponadto, uzupełniając wniosek, skarżący przedłożył do akt sprawy kserokopie faktur VAT, dokumentujących wydatki związane z eksploatacją mieszkania, tj. opłatę czynszu za lokal mieszkalny przy ul. [...] w W. w miesiącu lutym 2013 r. w wysokości 466,90 zł, opłatę za gaz w wysokości 43,12 zł, opłatę za energię elektryczną w wysokości 127,47 zł, abonament telefoniczny – w wysokości 58,18 zł. Wśród wydatków skarżący wymienił również dobrowolną ofiarę na tacę w kościele w kwocie 5,-złx4x2osoby, co łącznie wynosi 40,-zł. Skarżący wymienił dodatkowo opłatę za użytkowanie wieczyste gruntu w wysokości 701,67 zł, jednak jak sam oświadczył należność ta obecnie nie jest przez niego opłacana, bowiem nie zostało zakończone postępowanie sądowe w przedmiocie zasadności naliczenia opłaty w podwyższonej wysokości. Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 15 lutego 2013 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia E. D., pismem z dnia 28 lutego 2013 r., wniósł sprzeciw. W złożonym sprzeciwie skarżący zarzucił, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wzięto pod uwagę skierowania wnioskodawcy do poradni specjalistycznej na objęcie go leczeniem specjalistycznym z rozpoznaniem zaburzenia pamięci oraz ograniczonych możliwości funkcjonowania w licznych (7 szt.) sprawach sądowych, co w jego ocenie wystarczająco udowodnił potrzebę przyznania mu prawa pomocy. Podniósł również, że nie powinny dziwić "datki wnukom studiującym po 200 zł na podręczniki i materiały piśmienne, bo już są przypadki utrzymywania całych rodzin przez dziadków emerytów". Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 lutego 2013 r. r. utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Z treści przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast wykładnia systemowa art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy prowadzi do wniosku, że sytuacja, w której poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny jeszcze nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2006 r., I OZ 452/06, niepubl.). Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winna wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawcę sytuację majątkową stwierdzić należy, że nie daje ona podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ramach niniejszego postępowania uwzględniono, że zarówno w formularzu wniosku, załączonych do niego kserokopii dokumentów, jak i pismach uzupełniających wniosek oraz w sprzeciwie wnioskodawca nie zamieścił informacji, które wskazywałyby, że obciążają go wydatki szczególnego rodzaju, wyższe niż przeciętne. Powyższe przeczy zaś temu, by skarżący znajdował się w stanie ubóstwa i nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podnieść należy, że instytucja prawa pomocy przewidziana przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma za zadanie umożliwić dostęp do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym) o znikomych dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionym, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób fizycznych, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. E. D. za osobę taką uznany być nie może. W ocenie Sądu przedstawione przez wnioskodawcę powody ewentualnego zwolnienia skłaniają do odmiennych wniosków. Nawet przy uwzględnieniu wydatków związanych ze stałymi opłatami, którymi skarżący obciążany jest comiesięcznie w kwocie 695,67 zł, na którą składają się: czynsz za lokal – 466,90 zł, opłata za energię elektryczną – 127,47 zł, opłata za gaz – 43,12 zł i abonament telefoniczny – 58,18 zł, pozostaje mu do zadysponowania w dwuosobowym gospodarstwie domowym kwota 46.088,63 zł na leczenie, codzienne utrzymanie, pomoc wnukom i inne datki. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że wnioskodawca przy uzyskiwanym stałym dochodzie ze świadczeń emerytalnych swoich i małżonki w wysokości 3.784,30 zł i zgromadzonych przez niego i jego żonę oszczędnościach na lokatach terminowych w kwocie 43.000,-zł nie pozostaje bez środków na poniesienie kosztów i może partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wnioskodawca nie wykazał, że jest obecnie w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów prowadzonego postępowania sądowego, a to oznacza, że nie wykazał, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy. Przeciwnie, wykazana sytuacja materialna wnioskodawcy wskazuje, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pozostaje w granicach jego możliwości finansowych. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że konieczne koszty utrzymania, w tym koszty utrzymania rodziny skarżącego, odnieść należy do minimalnych w skali kraju. Najniższe krajowe świadczenie emerytalne od dnia 1 marca 2013 r. kształtuje się na poziomie 831,15 zł na podstawie Komunikatu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 lutego 2013 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych oraz kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent (M.P. z 2013 r., poz. 95). W ocenie Sądu, do kosztów utrzymania skarżącego nie mogą być uwzględnione te wydatki wskazane przez skarżącego, które odwołują się do pomocy dla studiujących wnuków w kwocie 400,-zł oraz dobrowolne "datki tacowe" w kwocie 40,-zł. "Datki tacowe" są nieprzymuszone, stanowią dobrowolną ofiarę i jeżeli dla skarżącego są nadmiernym obciążeniem finansowym, skarżący może zaniechać ich składania bez jakichkolwiek konsekwencji wyznaniowych. Podkreślenia też wymaga, że obowiązek alimentacyjny ciąży na rodzicach dzieci, a nie na ich dziadkach. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Tak więc oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy należy dokonać z pominięciem przywołanych przez niego wydatków w wysokości 400,-zł związanych z pomocą studiującym wnukom. Również wysokość opłaty za wieczyste użytkowanie gruntu w podwyższonej wysokości, tj. 701,67 zł rocznie, nie może być uwzględniona przy obliczaniu wysokości aktualnych kosztów utrzymania rodziny skarżącego, bowiem jak potwierdził sam skarżący opłata w tej wysokości nie jest obecnie jeszcze wymagalna, wobec toczącego się przed sądem powszechnym postępowania dotyczącego zasadności ustalenia jej w podwyższonej wysokości. Konkludując należy wskazać, że wnioskodawca oraz jego żona mają stałe źródło dochodu w postaci świadczeń emerytalnych w wysokości znacznie przekraczającej wysokość najniższego świadczenia emerytalnego. Nie są zatem osobami ubogimi, pozbawionymi środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Zasadnicze znaczenie dla oceny przedmiotowego wniosku ma jednak fakt, że skarżący oraz jego żona posiadają wolne, dostępne środki (oszczędności) w wysokości znacznie przekraczającej wysokość kosztów sądowych, które mogą wystąpić na obecnym etapie postępowania. Należy mieć na uwadze, że skarżący uiścił należny w sprawie wpis sądowy w wysokości 100,-zł. Przyszłe koszty, do których uiszczenia skarżący może być ewentualnie zobowiązany to koszt wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100,-zł oraz koszt zastępstwa procesowego. Uwzględniając nawet stałe wydatki skarżącego oraz jego żony na bieżące utrzymanie i leczenie należy stwierdzić, że wysokość zgromadzonych przez wnioskodawcę oraz jego żonę oszczędności w łącznej 43.000,-zł pozwala na przyjęcie, że dysponuje on wystarczającymi środkami finansowymi na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Pokrycie tych wydatków mieści się bowiem w możliwościach płatniczych wnioskodawcy i nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania jego oraz jego rodziny. Sam fakt zgromadzenia znacznych oszczędności potwierdza, że uzyskiwane przez skarżącego i jego żonę dochody wystarczają nie tylko na pokrycie niezbędnych wydatków koniecznych, ale dają również możliwość zgromadzenia znacznych oszczędności. Kwota tych oszczędności jest na tyle pokaźna, że pozwala na stwierdzenie, że skarżący jest w stanie ponieść dodatkowe wydatki konieczne, do których również należy zaliczyć koszty udziału skarżącego w postępowaniu sądowym, zainicjowanym jego skargą. Należy podkreślić, że w związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu tylko tym osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. I FZ 287/08, LEX nr 494242). Podkreślić jednak należy fakt, że rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu, ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet, jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że zasługuje na dofinansowanie jej z budżetu państwa – a prawo pomocy jest w istocie taką formą dotowania – w zakresie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.