IV SA/Wa 270/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędzia WSA Danuta Dopierała, Protokolant Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi T. I. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisania aktu małżeństwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w N. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego T. I. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Wojewoda [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej k.p.a.) w związku z art. 73 § 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r., Nr 161, poz. 1688 ze zm. dalej .a.s.c.) po rozpatrzeniu odwołania T. I. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w N. w dniu [...] listopada 2009 r. orzekającą o odmowie wpisania do księgi małżeństw aktu małżeństwa sporządzonego w miejscowości D. w T. w dniu [...] grudnia 2003 r. pod numerem [...] zawartego między T. I., a K. W. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż w dniu [...] kwietnia 2009 r. do Urzędu Stanu Cywilnego w N. wpłynął wniosek T. I. o wpisanie do polskich ksiąg stanu cywilnego aktu małżeństwa sporządzonego w miejscowości D. w T. w dniu [...] grudnia 2003 r. zawartego między T. I. a K. W. Na skutek otrzymanego zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie wpisania do polskich ksiąg stanu cywilnego ww. aktu K. W. złożyła w Urzędzie Stanu Cywilnego w N. zastrzeżenia, iż nie wyraża na to zgody twierdząc, że małżeństwo zawarte w dniu [...] grudnia 2003 r. w U. było nieważne, ponieważ T. I. pozostawał w tym czasie w związku małżeńskim z inną kobietą. Z akt sprawy wynika, iż T. I. zawarł w dniu [...] lutego 1993 r. w D. w U. związek małżeński z K. I. Akt małżeństwa został umiejscowiony w Polsce w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...] O. Natomiast w dniu [...] września 1998 r. małżeństwo to zostało rozwiązane przez Sąd Okręgowy [...] D. w T. w U. Wobec powyższego Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w N. wezwał T. I. do przedłożenia prawomocnego postanowienia, wydanego przez sąd polski, o uznaniu orzeczenia sądu zagranicznego o rozwiązaniu przez rozwód związku małżeńskiego zawartego pomiędzy K. I., a T. I. T. I. oświadczył, iż nigdy nie zwracał się do sądu polskiego o uznanie ww. aktu rozwodowego z dnia [...] sierpnia 1998 r. za skuteczny. Wyjaśnił ponadto, iż K. I. zmarła, nie ma więc przeszkód do wpisania do księgi małżeństw roku 2009 aktu małżeństwa zawartego między nim, a K. W. Wobec złożonego oświadczenia, organ uznał, iż wpisanie ww. aktu małżeństwa do polskich ksiąg stanu cywilnego byłoby możliwe jedynie po dopisaniu do umiejscowionego w Polsce w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...] O. aktu małżeństwa zawartego w dniu [...] lutego 1993 r. w D. w U. między T. I. a K. I., w formie wzmianki dodatkowej informacji o rozwiązaniu tego małżeństwa przez Sąd Okręgowy [...] D. w dniu [...] września 1998 r. Aby jednak wzmianka o rozwodzie mogła być dopisana w polskim akcie małżeństwa konieczne jest uznanie przez sąd polski orzeczenie sądu obcego. Konieczność uznawania orzeczeń sądów zagranicznych, pod warunkiem, że umowa międzynarodowa, której Polska jest stroną, nie stanowi inaczej wynikała z treści art. 1145 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r., Nr 43, poz. 296 ze zm. w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2009 r.). Wprawdzie nowelizacja ww. ustawy wprowadziła od 1 lipca 2009 r. nowe uregulowanie prawne nakazujące uznawanie orzeczeń sądów zagranicznych bez potrzeby przeprowadzenia specjalnego postępowania w tym zakresie, to jednak art. 8 pkt 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r., Nr 234, poz. 1571) wynika, że uznaniu lub stwierdzeniu wykonalności na podstawie przepisów ww. ustawy podlegają orzeczenia, rozstrzygnięcia lub ugody, które zostały wydane albo zawarte lub zatwierdzone po dniu wejścia w życie ustawy, tj. po dniu 1 lipca 2009 r. W pozostałych przypadkach - również w przedmiotowej sprawie - stosuje się zasadę, że orzeczenia wydawane przez sądy w sprawach cywilnych wywierają skutki prawne jedynie na terytorium tego państwa, w których zostały wydane. Zatem skuteczność na obszarze Polski nie nadających się do wykonania w drodze egzekucji orzeczeń sądów zagranicznych w sprawach cywilnych, które należą w Polsce do drogi sądowej, zależy od uznania ich przez sąd polski. Oznacza to, że wyrok nie uznany nie wywołuje żadnych skutków i nie nadaje się do wykonania w drodze egzekucji. Skoro więc małżeństwo T. I. i K. I. zostało rozwiązane przez Sąd Okręgowy [...] D. w dniu [...] września 1998 r., to rozwód ten, aby mógł zostać wpisany w formie wzmianki dodatkowej do aktu małżeństwa umiejscowionego w Polsce, zgodnie ze ww. art. 8 pkt 5 K.p.c, podlega uznaniu przez właściwy sąd polski. Wpisanie zaś do polskich ksiąg stanu cywilnego małżeństwa zawartego w dniu [...] grudnia 2003 r. między T. I., a K. W., bez uprzedniego uznania ww. rozwodu przez sąd okręgowy w Polsce oraz bez dopisania wzmianki dodatkowej o tym rozwodzie w umiejscowionym w Polsce akcie małżeństwa zawartym między K. I., a T. I. w dniu [...] lutego 1993 r. w D. prowadziłoby do tego, że T. I. w polskich dokumentach osobowych posiadałby informacje świadczące o tym, że w tym samym czasie pozostawał w związkach małżeńskich równocześnie z dwiema kobietami. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. I. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz art. 73 ust. 1 a.s.c. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż swoje żądanie wpisania zagranicznego aktu małżeństwa do polskich ksiąg stanu cywilnego oparł na art. 73 pkt 1 a.s.c, stosownie do którego, w prowadzonym postępowaniu kierownik urzędu stanu cywilnego bada jedynie, czy złożony wypis aktu stanu cywilnego jest w świetle prawa aktem stanu cywilnego i rozstrzyga decyzją o wpisaniu go do polskich ksiąg stanu cywilnego. Taka decyzja stanowi podstawę do sporządzenia polskiego aktu stanu cywilnego. Wskazał, iż ww. przepis nie zawiera żadnego zastrzeżenia do przeprowadzenia transkrypcji zagranicznego aktu stanu cywilnego do polskich ksiąg stanu cywilnego. Do zadań organu dokonującego rzeczowego wpisania treści aktu zagranicznego aktu małżeństwa do polskich ksiąg stanu cywilnego nie należy ustalanie czy strona uzyskała orzeczenie polskiego sądu uznające wyrok rozwiązujący poprzednie małżeństwo wnioskodawcy przez rozwód za skuteczny na obszarze Polski. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ww. ustawy). Stosownie zaś do art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.), sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie zaś do art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji, w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc związany - stosownie do art. 134 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja, jak również decyzja organu pierwszej instancji, wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Przedmiotem postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie było wpisanie aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą do polskich ksiąg stanu cywilnego. W takim przedmiocie bowiem został złożony wniosek i tego przedmiotu dotyczy odmowna decyzja organu pierwszej instancji, która została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją. Na wstępie rozważań zasadnym jest zauważyć, iż w ustawie - Prawo o aktach stanu cywilnego przyjęto system rejestracji stanu cywilnego, rozumianej jako system obligatoryjnych i ciągłych zapisów, obejmujący te spośród zdarzeń określonych w art. 1 ustawy (urodzenia, małżeństwa, zgony), które zdarzyły się na terenie Polski oraz urodzenia i zgony także na polskim statku morskim lub powietrznym art.74 a.s.c.). Rejestracja stanowi urzędowe potwierdzenie zaistnienia rejestrowanego zdarzenia stanu cywilnego (art. 1, art. 3, art. 4 i art.7 ust. 1 pkt 1 a.s.c.). W pewnym zakresie rejestracji podlegają również zdarzenia, które nastąpiły za granicą, z tym że Prawo o aktach stanu cywilnego nie przewiduje co do nich obowiązku rejestracji. W piśmiennictwie zauważa się, że rejestracja, o których mowa, w polskich księgach stanu cywilnego nie jest instytucją jednolitą. Występuje tzw. rejestracja pierwotna, jeżeli urodzenie, zgon lub małżeństwo nie zostało zarejestrowane w księgach stanu cywilnego (art.70 a.s.c.) oraz w razie istnienia przeszkód do rejestracji urodzenia lub zgonu obywatela polskiego w zagranicznym urzędzie stanu cywilnego - za pośrednictwem konsula lub pełnomocnika (art. 72 a.s.c.), a także tzw. rejestracja wtórna polegająca na odtworzeniu treści aktu urodzenia, małżeństwa lub zgonu, sporządzonego za granicą, jeżeli uzyskanie odpisu aktu zagranicznego jest niemożliwe lub związane z poważnymi trudnościami (art. 35 a.s.c.) oraz na wpisaniu (transkrypcji) treści aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą (art. 73 a.s.c.). Rejestracja wtórna opiera się więc na już sporządzonym za granicą akcie stanu cywilnego, stwierdzającym zaistnienie za granicą zdarzenia podlegającego rejestracji. Zgodnie z art. 73 pkt 1 a.s.c., akt stanu cywilnego sporządzony za granicą może być wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego na wiosek osoby zainteresowanej lub z urzędu. W postępowaniu, określonym wskazanym przepisem kierownik urzędu stanu cywilnego bada, czy złożony odpis aktu stanu cywilnego został sporządzony przez organ powołany w świetle przepisów obcego prawa do wydawania odpisów z aktów stanu cywilnego, Transkrybowany bowiem może być tylko akt stanu cywilnego lub jego odpis, wydany przez uprawniony organ państwa obcego i który ma moc dokumentu urzędowego w państwie jego wystawienia. Wobec powyższego w postępowaniu administracyjnym, jak trafnie podniesiono w skardze, kierownik urzędu stanu cywilnego ustala, czy przedstawiony dokument ma charakter aktu stanu cywilnego i rozstrzyga decyzją o wpisaniu go albo odmowie wpisania do polskich ksiąg stanu cywilnego. Taka decyzja stanowi podstawę do sporządzenia polskiego aktu stanu cywilnego. Jak wynika z powyższego, należy rozróżnić decyzję o wpisaniu zagranicznego aktu stanu cywilnego od następującego po jej wydaniu sporządzenia aktu transkrybowanego. Stosownie bowiem do treści art. 7 ust. 1 ustawy a.s.c. czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego dokonuje się w formie aktu stanu cywilnego, decyzji, postanowień w sprawach określonych w art. 24, 25 i 89, chyba, że z przepisów ustawy wynika inna forma załatwienia sprawy. Sporządzenie w ramach transkrypcji polskiego aktu stanu cywilnego statuuje jedynie dowód złożenia za granicą przez wymienione w nim osoby oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński w formie przewidzianej przez prawo państwa, z którego dokument ten pochodzi, skutkującego zgodnie z tymże prawem zawarciem małżeństwa. Tak więc z materialnego punktu widzenia transkrypcja nie ma znaczenia dla oceny ważności zawartego małżeństwa, jego ewentualnego nieistnienia czy unieważnienia. Wprawdzie charakter prawny transkrypcji jako czynności urzędowej z zakresu prawa aktów stanu cywilnego jest sporny i sformułowano w tej mierze dwa różne poglądy, jednak na gruncie wskazanych wyżej regulacji prawnych nie znajduje uzasadnienia pogląd ujmujący transkrypcję jako rejestrację w Polsce zdarzenia (urodzenia, małżeństwa, zgonu) mającego miejsce za granicą, na podstawie dowodu tego zdarzenia, jakim jest zagraniczny akt stanu cywilnego. Podzielić należy drugi, przeważający pogląd, wyrażony także przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 8 sierpnia 2003 r. V CK 6/02 (OSNC z 2004 r., nr 7-8, poz. 131), że transkrypcja nie ma charakteru rejestracyjnego, a jest jedynie transponowaniem pod względem językowym i formalnym zagranicznego aktu stanu cywilnego na obowiązujący w Polsce język urzędowy i w obowiązującej tu formie rejestracji urodzeń, małżeństw i zgonów. Jak wskazał Sąd Najwyższy w powyższym orzeczeniu, art. 13 a.s.c. wyraźnie rozróżnia wpisanie treści aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą do polskich ksiąg stanu cywilnego (transkrypcję) oraz zarejestrowanie w tych księgach określonych zdarzeń, które wystąpiły za granicą, co wyłącza traktowanie transkrypcji jako szczególnej formy rejestracji zdarzeń zaistniałych za granicą. Podobny wniosek wypływa z art. 70 a.s.c., w którym, jako warunek dopuszczalności zarejestrowania w polskich księgach stanu cywilnego faktu urodzenia, zawarcia małżeństwa lub zgonu za granicą, przyjęto brak zarejestrowania tych zdarzeń w zagranicznych księgach stanu cywilnego. Także treść art. 73 ust. 1 a.s.c. przesądzająca o braku obowiązku transkrypcji, potwierdza też rozróżnienie przez ustawodawcę transkrypcji obcego aktu stanu cywilnego od rejestracji zdarzeń zaszłych za granicą Wskazać należy również iż zgodnie z art. 1138 k.p.c. zagraniczne akty stanu cywilnego, bez potrzeby ich transkrybowania, jako dokumenty urzędowe posiadają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi (aktami stanu cywilnego), w związku z czym art. 4 a.s.c. odnosi się zarówno do aktów sporządzonych w Polsce, jak i za granicą - jedne i drugie stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych. Nie ulega wątpliwości, że akty stanu cywilnego (w tym zawarcia małżeństwa przez określone osoby) stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych. Ich niezgodność z prawem - stosownie do treści art. 4 a.s.c. - może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Akt małżeństwa stanowi dowód, że wymienieni w akcie mężczyzna i kobieta złożyli w oznaczonym miejscu i dacie oświadczenia, że wstępują w związek małżeński. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż nieuprawnione jest stanowisko prezentowane przez orzekające organy, że do dokonania transkrypcji przedstawionego przez skarżącego zagranicznego aktu małżeństwa konieczne było przedłożenie przez stronę prawomocnego postanowienia wydanego przez sąd polski uznającego orzeczenie sądu zagranicznego o rozwodzie poprzedniego związku małżeńskiego T. I. i K. I. z domu D. Skoro organ pierwszej instancji nie miał zastrzeżeń co do autentyczności aktu małżeństwa złożonego przez skarżącego i prawidłowości jego wystawienia, co stwierdził w swojej decyzji z dnia [...] czerwca 2009r., to powinien dokonać jego wpisania do księgi aktów stanu cywilnego. Podnieść należy, iż uczestniczka postępowania K. I. nie kwestionowała, iż oświadczenie o wstąpieniu w związek małżeński z T. I. złożyła w dniu [...] grudnia 2003 r. w D. w U. Organ rozpoznając ponownie sprawę uwzględni podane wyżej wskazania. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cyt. Ustawy.