IV SA/Wa 271/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie sędzia WSA Anita Wielopolska-Fonfara (spr.),, sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant ref. staż. Krystyna Stępniak-Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2015 r. sprawy ze skargi J. A. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz, U. z 2013 r,, poz, 267 z późn. zm., dalej jako k.p.a.) oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r, o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518 z późn. zm,, dalej jako ugn) po rozpatrzeniu odwołania J. R. od decyzji Prezydenta W. Nr [...] z dnia [...].06.2014 r. odmawiającej uwzględnienia wniosku strony w sprawie ustalenia i przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. [...], stanowiącą część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o pow. 138 m2 położonej przy ul. [...] oraz część działki nr [...] z obrębu [...] o pow. 160 m2 położonej przy ul. [...], decyzją z dnia [...] listopada 2014 roku Nr [...] utrzymał powyższą decyzję w mocy. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny. Decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 2013 roku Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę W. z mocy pława": z dniem 1 stycznia 1999 roku prawo własności nieruchomości zajętej pod cześć ulicy [...] w W., oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie ewidencyjnym [...] jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni 138. m2, stanowiącej część gruntu uregulowanego w księdze wieczystej [...]. Decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 2013 roku Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę W. z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 roku prawo własności nieruchomości zajętej pod cześć ulicy [...] w W., oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie ewidencyjnym [...] jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni 160 m2, stanowiącej część gruntu uregulowanego w księdze wieczystej [...]. J. R. wnioskiem z dnia 18 lutego 2014 roku wystąpił o przyznanie odszkodowania za działki oznaczone numerami [...] z obrębu [...] o powierzchni 138 m2 położonej przy ul. [...] oraz cześć działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 160 m2 z obrębu [...] położonej przy ul. [...], w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 roku - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Decyzją Nr [...] z dnia [...].06.2014 r. Prezydent W. odmówił uwzględnienia wniosku strony w sprawie ustalenia i przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. [...], stanowiącą część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o pow. 138 m2 położonej przy ul. [...] oraz część działki m* [...] z obrębu [...] o pow. 160 m2 położonej przy ul. [...]. Rozstrzygnięcie uzasadnił stwierdzeniem, iż wniosek o ustalenie odszkodowania został złożony po ustawowo wyznaczonym terminie. W uzasadnieniu swojej decyzji Prezydent W. podniósł, że organy administracji publicznej nie miały obowiązku informowania właścicieli nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w trybie przewidzianym w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 roku - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn.zm.), o przysługującym im roszczeniu odszkodowawczym, jeszcze przed wszczęciem postępowania w tej sprawie. Prawo to uregulowane jest w powszechnie obowiązującym, opublikowanym akcie prawnym i jedynie od woli uprawnionego, z tego tytułu podmiotu, zależy, czy z prawa tego skorzysta i złoży w tym zakresie stosowny wniosek. W świetle okoliczności, że wniosek J. R. został złożony po ustawowym terminie tj. w dniu 21 stycznia 2014 roku, organ uznał za złożony z przekroczeniem ustawowego terminu. Od powyższej decyzji odwołanie złożył J. R., nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu I instancji i wskazując, że powierzchnia nieruchomości została zmieniona w księdze wieczystej dopiero od daty 11.02.2014 r., w związku z czym do dnia 11.02.2014 r. skarżący nie wiedział, że Gmina W. zajęła pod drogi i ulice część jego nieruchomości o powierzchni 298 m2. Po rozpoznaniu odwołania i zbadaniu całości akt sprawy Wojewoda [...] uznał, że decyzja Prezydenta W. została wydana zgodnie ze stanem faktycznym i obowiązującymi przepisami prawa. Organ stwierdził, iż materiał dowodowy nie uzasadnia uwzględnienia wniesionego odwołania. Powołał się na treść przepisu art. 73 ust. 4, zgodnie z którym, nie można było skutecznie złożyć przedmiotowego wniosku przed dniem 1 stycznia 2001 r., a po dniu 31 grudnia 2005 r. roszczenie o odszkodowanie wygasło. Po upływie ww terminu roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania wygasa. Wygaśnięcie roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania oznacza, że następuje bezwzględna utrata możliwości jego dochodzenia przez stronę. Od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu wniósł J. R. wnosząc o uwzględnienie jego roszczeń o odszkodowanie za działki przejęte pod drogi, tj. za łącznie 298 m2 przejętych z działki położonej przy ulicy [...] (pow. 138m2) oraz z działki położonej przy ul. [...] ( pow.160m2). Skarżący wskazał, że wcześniej, tzn. w ustawowym terminie, nie wystąpił z wnioskiem o odszkodowanie ponieważ nie był powiadomiony, jako właściciel tych gruntów, przez Prezydenta W. o możliwości złożenia wniosku w wymaganym terminie. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r; orzekającą o odmowie uwzględnienia wniosku w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w W. [...], stanowiącą część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o pow. 138 m2 położonej przy ul. [...] oraz część działki nr [...] z obrębu [...] o pow. 160 m2 położonej przy ul. [...]. Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał czy organ administracji orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie ponieważ zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją ww decyzja Prezydenta W., nie naruszają przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Sąd wydając orzeczenie uznał, iż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie, a tym samym skarga podlegała oddaleniu. W niniejszym postępowaniu, dla oceny wystąpienia przesłanek ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną pod drogi publiczne nieruchomość, istotne było ustalenie przez organy, czy miały miejsce okoliczności wskazane w treści art. 73 ust. 4 w związku z ust. 1 i 2 ustawy z 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, zgodnie z którym, odszkodowanie za nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Przesłankami uzyskania odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną są: 1) pozostawanie w dniu 31 grudnia 1998 r. nieruchomości nie stanowiącej własności Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego, zajętej pod drogę publiczną, we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, 2) złożenie wniosku o odszkodowanie przez byłego właściciela nieruchomości w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r., którego wnioskodawca w powyższym terminie nie złożył. Podkreślić przy tym należy, że termin określony w przepisie art. 73 ust. 4 ustawy jest terminem zawitym prawa materialnego. Oznacza to, że termin ten nie może być przywrócony, a wniosek złożony po tym terminie powoduje, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wygasa. I to niezależnie od tego, z jakich powodów strona nie dochowała tego terminu. Dla biegu terminów prawa materialnego nie są bowiem istotne przyczyny jego uchybienia. Określenie w powyższym przepisie granic czasowych, obejmujących okres od dnia 1 stycznia 2001 do 31 grudnia 2005 r., skutkuje tym, że tylko w tych granicach czasowych możliwe było skuteczne złożenie wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Powyższy kierunek wykładni art. 73 ust. 4 ustawy potwierdził Trybunał Konstytucyjny, który kilka razy badał powyższy przepis, stwierdzając jego zgodność z Konstytucją. Wskazać tu należy na wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 marca 2000 r., sygn. P 5/99, z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. SK 11/02, z dnia 15 września 2009 r., sygn. P 33/07 oraz z dnia 19 maja 2011 r. w sprawie K 20/09. Wnioski Trybunału sprowadzały się do tego, że zawarty w art. 73 mechanizm potwierdzenia wywłaszczenia i uzyskania odszkodowania jest poprawny systemowo i nie ogranicza ochrony praw należnych byłym właścicielom, a ponadto jest zgodny z zasadą dopuszczalnych proporcjonalnych ograniczeń konstytucyjnego prawa do słusznego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. Skarżący podnosił, że wcześniej, tzn. w ustawowym terminie, nie wystąpił z wnioskiem o odszkodowanie, ponieważ nie był powiadomiony jako właściciel tych gruntów przez Prezydenta W. o możliwości złożenia wniosku w wymaganym terminie. Odnosząc się do zarzuconej organowi powyższej kwestii, należy wskazać, iż w myśl przepisu art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Jednakże z tego przepisu nie można wywodzić obowiązku informowania właścicieli nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa lub gminę w trybie przewidzianym w art. 73 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o przysługującym im roszczeniu odszkodowawczym jeszcze przed wszczęciem postępowania w tej sprawie. Prawo to uregulowane jest w powszechnie obowiązującym, opublikowanym akcie prawnym i jedynie od woli uprawnionego z tego tytułu podmiotu zależy, czy z prawa tego skorzysta i złoży w tym zakresie stosowny wniosek. Przepis art. 9 k.p.a. nie nakłada na organy administracji obowiązku udzielania porad prawnych, czy też doradztwa. Nie może być też utożsamiany z obowiązkiem zawiadamiania strony o powszechnie obowiązujących, publikowanych aktach prawnych i wynikających z nich obowiązkach, czy konsekwencjach nie dostosowania się do konkretnych przepisów, (vide: wyrok NSA I OSK 1796/11 z dnia 1 marca 2013r.)". Nie zmienia to faktu, że skarżący złożył wniosek o odszkodowanie po upływie ustawowego terminu. Przewidziany w cyt. wyżej art, 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. termin do złożenia wniosku o odszkodowanie jest terminem zawitym. Termin określony w art. 73 ust. 4 ww. ustawy - jak słusznie zauważył organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - jest terminem prawa materialnego, którego upływ powoduje wygaśnięcie roszczenia. Zgodnie z wolą ustawodawcy, przekroczenie zakreślonego terminu powoduje wygaśnięcie roszczenia co oznacza, że skarżąca utraciła możliwość dochodzenia przysługujących jej uprawnień - odszkodowania. Do jego przywrócenia nie jest uprawniony, ani orzekający w sprawie organ, ani też sąd, bowiem nie można tu zastosować przepisów prawa procesowego o przywrócenie terminu (art. 58-60 k.p.a.) ani przepisów kodeksu cywilnego dotyczących przedawnienia roszczeń majątkowych. W związku z tym nie mają tu znaczenia okoliczności usprawiedliwiające przedwczesne bądź spóźnione zgłoszenie wniosku zdarzeniami niezależnymi od strony. W przypadku stwierdzenia organu administracji, że wniosek o ustalenie odszkodowania został złożony z uchybieniem terminu przewidzianego w cyt. wyżej art 73, będącego terminem prawa materialnego, którego upływ powoduje wygaśnięcie roszczenia - stanowi przesłankę do nieuwzględnienia żądania strony (wyrok WSA w Warszawie sygn. akt ł S.A./Wa68/04, wyrok WSA sygn. akt I S.A,/Wal629/07 z dn. 15 01.2008 r.). Należy podkreślić, jak wyżej wskazano, że przepis art. 73 ust. 4 był też przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który nie dopatrzył się jego niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Mając zatem powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.