IV SA/Wa 273/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Marta Laskowska po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia O. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia O. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) grudnia 2007 r., nr (...) w przedmiocie odmowy dopuszczenia stowarzyszenia do udziału w postępowaniu na prawach strony postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie O. skierowało do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek strony dotyczy sprawy wszczętej ze skargi Stowarzyszenia na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...)grudnia 2007r., którym organ ten utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji o odmowie dopuszczenia Stowarzyszenia do uczestnictwa na prawach strony w toczącym się postępowaniu administracyjnym w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji położonej przy ul. (...) w W. Sprawa ta nie została zakończona przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Na obecnym etapie postępowania strona skarżąca zobowiązana jest do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2008r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W terminie zakreślonym przepisem art. 260 p.p.s.a. Stowarzyszenie wniosło sprzeciw na to postanowienie. Podniosło, że zaskarżone postanowienie stanowi "odstępstwo od jednolitej praktyki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego polegającej na zwalnianiu Stowarzyszenia od kosztów sądowych". Zdaniem Stowarzyszenia, w dostateczny sposób wykazało ono, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, do czesuje zobowiązuje go przepis art.. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz., U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: O przyznaniu prawa pomocy mają, według skarżącego, decydować następujące względy. Stowarzyszenie prowadzi działalność niezarobkową, polegającą na ochronie obiektów historycznych w W., podejmowaniu działań w celu zachowania walorów architektoniczno – urbanistycznych, zbieraniu informacji i rozpowszechnianiu wiedzy na temat historii i architektury W., dbaniu o estetykę i właściwe utrzymanie obiektów i terenów zielonych o szczególnym znaczeniu. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie generuje żadnych przychodów, nie pobiera składek członkowskich. Nie ma rachunku bankowego, majątku, wszystkie działania są podejmowane społecznie przez członków. Podkreślić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Zaakcentowania także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, winno uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych ze statutową działalnością i poczynić konieczne na ten cel oszczędności. Wskazać bowiem należy, że Stowarzyszenie prowadząc działalność na rzecz ochrony istniejących obiektów historycznych oraz podejmując działania mające na celu zachowanie walorów architektoniczno urbanistycznych miasta W., potencjalnie związane z udziałem w postępowaniach sądowych, wnosząc skargę winno się liczyć z koniecznością pokrycia kosztów wszczętego postępowania i powinno gromadzić na cele ewentualnych postępowań sądowoadministracyjnych odpowiednie kwoty. Stosownie do art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie z zachowaniem obowiązujących przepisów może zatem przyjmować darowizny, spadki i zapisy, jak również korzystać z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie może także prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Zgodnie z art. 34 Prawa o stowarzyszeniach, dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 sierpnia 1007 r., II OZ 672/07 niepubl., z dnia 19 września 2007 r., II OZ 774/07 niepubl.) Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (Sygn. akt II OZ 1433/06) należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Sąd wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Ponadto oświadczenie o nieposiadaniu jakichkolwiek środków, budzi wątpliwości. Należy mieć bowiem na uwadze, że Stowarzyszenie bierze udział w wielu postępowaniach zarówno przed organami administracyjnymi, jak i przed sądami administracyjnymi. Udział ten wiąże się z ponoszeniem kosztów związanych ze sporządzaniem pism, odpisów pism, kserokopii dokumentów, przesyłaniem korespondencji (znaczki pocztowe) itp. Ponadto w niektórych sprawach Stowarzyszenie uiszcza wpis sądowy. .Powyższe wskazuje, że wbrew informacjom zawartym na urzędowym formularzu PPPr, strona uzyskuje środki finansowe niezbędne do dokonywania czynności procesowych, nie podaje jednak ich źródła. W tej sytuacji Sąd doszedł do wniosku, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy, skoro Stowarzyszenie nie wykorzystało przewidzianych w prawie możliwości na zgromadzenie środków finansowych, choćby w postaci pobierania składek członkowskich. Na marginesie wyjaśnić należy, że błędne jest stanowisko skarżącego co do jednolitej praktyki Sądu w zakresie zwalniania Stowarzyszenia od kosztów sądowych. W taki sam sposób sytuację majątkową Stowarzyszenia ocenił Sąd m.in. w sprawach IV SA/Wa 326/08, IV SA/Wa 2467/07, IV SA/Wa 224/08, IV SA/Wa 2465/07, IV SA/Wa1001/07 oraz IV SA/Wa 682/07. Ocenę tą podzielił Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienie NSA z dnia 19 września 2007r., sygn. akt II OZ 774/07 oraz z dnia 13 września 2007r., sygn. akt II OZ 764/07). Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 254 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało postanowić jak w sentencji.