IV SA/Wa 2740/15

Dnia 29 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca Sędzia WSA Anna Sękowska, po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W. (zwane dalej "Stowarzyszeniem") złożyło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł, Stowarzyszenie złożyło 18 września 2015 r. na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku, a także regulaminu Stowarzyszenia oraz uchwały podjętej przez jego członków [...] października 2014 r. wynika, że Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 7 regulaminu Stowarzyszenia). Aktualnie stowarzyszenie liczy trzech członków. Mocą uchwały z [...] października 2014 r. ustalono wysokość miesięcznej składki członkowskiej na kwotę 50 zł. Dziewięciu byłych członków wyraziło zgodę na wspieranie Stowarzyszenia wyłącznie na zasadach wolontariatu. W uzasadnieniu podniesiono okoliczności, które zdaniem stowarzyszenia wpłynęły na pogorszenie jego sytuacji finansowej m. in. oddalenie skarg Stowarzyszenia, w związku z czym nie może ono dochodzić zwrotu kosztów postępowania oraz zmianę orzecznictwa sądów administracyjnych odnośnie umocowania ustawowego przedstawicieli stowarzyszeń zwykłych. Ponadto Stowarzyszenie w piśmie z 9 października 2015 r. podniosło m. in., że w okresie od maja do września br. zebrano składki w łącznej wysokości 750 zł a wydatki na opłaty sądowe to 1051 zł. Trzy skargi zostały w tym okresie odrzucone z powodu braku środków pieniężnych. Postanowieniem z 4 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stowarzyszenie złożyło sprzeciw w terminie. W sprzeciwie podniosło, że Stowarzyszenie ponosi spore koszty postępowań sądowych: w roku 2014 w wysokości ponad 4.817 zł, w bieżącym roku prawie 2.700 zł. Nadto liczba członków Stowarzyszenia uległa drastycznemu zmniejszeniu, co przełożyło się na obniżenie wpływów ze składek członkowskich. W uzasadnieniu podniesiono też, że wpływ na kondycję finansową Stowarzyszenia ma zmiana podejścia Naczelnego Sądu Administracyjnego do kwestii udzielania pełnomocnictwa przez Stowarzyszenie. Odnosząc się możliwości zarejestrowania w KRS, podniosło ono, że wymaga to nakładów finansowych, które jeszcze zmniejszyłyby możliwości finansowe Stowarzyszenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a." w związku z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), w razie wniesienia sprzeciwu, jeżeli nie został on odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu spowodowało zatem usunięcie z obrotu prawnego postanowienia referendarza sądowego z 4 listopada 2015 r. i pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie natomiast do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym, gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na wstępie wskazać należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie przyznanie prawa pomocy, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 853/11 oraz z 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozważając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w niniejszej sprawie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia zobowiązane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Natomiast ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), powinna wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2006 r., str. 504). W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.). Stosownie do art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 powołanej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2). Jednak ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza, iż określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie. Jeżeli działalność Stowarzyszenia zakłada udział w postępowaniach sądowych (punkt 4.5 regulaminu), to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki. Okoliczność, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające, co do zasady, uiszczania opłat i czynienia wydatków. Podkreślić bowiem należy, że brak stałego źródła dochodów czy duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy, nie mogą przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Stowarzyszenie nie podjęło żadnych innych działań mogących zwiększyć jego dochody, na przykład poprzez przekształcenie się w stowarzyszenie rejestrowe, mające, wbrew temu co twierdzi strona skarżąca w sprzeciwie, znacznie szersze możliwości gromadzenia środków. Stowarzyszenie w sprzeciwie od postanowienia z 4 listopada 2015 r. podniosło, że zmniejszeniu uległa ilość jego członków, co w konsekwencji doprowadziło do obniżenia wysokości kwoty uzyskiwanej ze składek członkowskich, a zatem umniejszyło jeszcze możliwości finansowe Stowarzyszenia. Sąd stwierdza, że Stowarzyszenie chcąc podołać kosztom związanym z prowadzoną działalności powinno wysokość składek ustalić na odpowiednio wysokim poziomie, lub uzyskać środki w inny przewidziany prawem sposób, bowiem cele statutowe stowarzyszenia, które twierdzi, że działa na rzecz społeczeństwa, powinny być skorelowane z wysokością środków jakie stowarzyszenie to jest w stanie uzyskać na ich realizację. Skoro Stowarzyszenie chce aktywnie uczestniczyć w postępowaniach sądowych, winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (zob. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11, postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2014 r. sygn. akt II OZ 152/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego stwierdzić należy, że działania podejmowane przez Stowarzyszenie w celu zabezpieczenia środków na działalność regulaminową są niewystarczające w odniesieniu do stopnia jego aktywności w realizowaniu działań przewidzianych regulaminem. Uznać zatem należy, że w przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, by podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy Sąd, na mocy art. 243, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.