IV SA/Wa 2743/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. S., M. G., J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy K. S., po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, w terminie do dokonania tej czynności, zwróciła się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca wskazała, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek uzasadniła trudną sytuacją finansową i słabym stanem zdrowia (związanym z wiekiem – 74 lata). Skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest właścicielką domu o pow. 134 m2, posiada nieruchomość rolną w skład której wchodzą: użytki rolne – 6.44 ha, użytki leśne - 1.40 ha, nieużytki – 1.27 ha oraz 3 budynki gospodarcze. Posiada także 3 sztuki bydła. Podała, że za 2016 r. dopłaty bezpośrednie do gospodarstwa wyniosły 3.621,36 zł. Skarżąca otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2.075 zł netto. Utrzymanie mieszkania i wyżywienie to koszt 1000 zł miesięcznie, pozostałe opłaty (koszty leczenia, rehabilitacji, opłaty za media, wodę, utrzymanie samochodu, podatek gruntowy) wynoszą 1075 zł. Zarządzeniem z dnia 21 lutego 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: 1) wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 2) dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów; 3) kopii dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kalendarzowych, stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją domu oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym, ewentualnie - w razie braku możliwości udokumentowania wysokości wszystkich niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym - oświadczenia o wysokości nieudokumentowanych, niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym; 4) kopii decyzji właściwego organu administracji o przyznaniu dopłaty bezpośredniej do gruntów rolnych lub innej formy pomocy za rok 2016. Skarżąca przy piśmie z dnia 3 kwietnia 2017 r. nadesłała: - wyciągi z rachunku bankowego za okres od 29 grudnia 2016 r. do 28 marca 2017 r. (podając, że: "saldo w kwocie 8.000 zł powstało w wyniku indywidualnego ubezpieczenia na skutek śmierci małżonka"); - decyzję ZUS z dnia [...] marca 2016 r., z której wynika, że wysokość świadczenia emerytalnego wynosi 2.075,88 zł; - 2 decyzje ARiMR o przyznaniu płatności ONW za 2015 r. i przyznaniu wsparcia bezpośredniego za 2015 r. – łączna wysokość: 5.236,54 zł. Oświadczyła także, że nie otrzymała jeszcze decyzji dotyczących dopłat za 2016 r., sprawa ta – jak wynika z załączonej kopii pisma ARiMR – miała być załatwiona do dnia 28 kwietnia 2017 r. Ponadto: - udokumentowała następujące wydatki kwartalne: zakup paliwa – 333,98 zł, nawozy sztuczne – 498,12 zł, zobowiązania pieniężne – 74 zł, odpady komunalne – 96 zł, ubezpieczenie dodatkowe – 120 zł, rozliczenie wody – 103 zł, leki (oprócz tych bez recepty) – 144 zł, wywóz szamba – 18 zł; - wymieniła także nieudokumentowane wydatki kwartalne: ładowanie komórki – 90 zł, paliwo do samochodu – 450 zł, opłata za Polsat – 44,70 zł, opłata za Internet – 89 zł, gaz – 150 zł, opłata za energię – 350 zł, zakup węgla – 1.062 zł. - wskazała opłaty jednorazowe: spółka wodna – 55 zł, olej do ciągnika – 136 zł. Zwróciła się także o wzięcie pod uwagę jej podeszłego wieku (74 lata) oraz stanu zdrowia. Rozpoznając wniosek zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 2718 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 omawianego przepisu). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że mieszka samotnie, posiada dom o pow. 134 m2, nieruchomość rolną, budynki gospodarcze. Z informacji i dokumentów przedstawionych przez skarżącą wynika, że otrzymuje ona świadczenie emerytalne w wysokości 2.075 zł netto miesięcznie, ponadto prowadzi działalność rolniczą (na co wskazują wydatki na olej napędowy, nawozy sztuczne, a także otrzymywanie dopłat z ARiMR). W ocenie referendarza sądowego, skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna jest na tyle wyjątkowa, aby nie była ona w stanie ponieść kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie. Wydatki kwartalne które wskazała wynoszą łącznie ok. 3622 zł, tj. ok. 1207 zł miesięcznie. Nawet biorąc pod uwagę, że nie obejmują one wyżywienia, to należy uznać, że skarżąca jest w stanie poczynić oszczędności, które pokryją wydatki związane z zainicjowanym przez siebie postępowaniem sądowoadministracyjnym. Przemawia za tym fakt otrzymywania stałego, pewnego i comiesięcznego świadczenia emerytalnego w wysokości 2.075 zł oraz prowadzenie działalności rolniczej (z którą związane są oczywiście wydatki, ale także – otrzymywanie dopłat do gruntów rolnych, jak i zapewne czerpanie pożytków z nieruchomości rolnej). Należy bowiem mieć na uwadze, że wpis od niniejszej skargi wynosi 200 zł. Inne, ewentualne koszty sądowe, do uiszczenia których skarżąca może być zobowiązana na następnych etapach postępowania – przy założeniu niekorzystnego dla niej wyniku sprawy - to np. opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej – również w wysokości 100 zł. Zaznaczyć przy tym należy, że opłaty te mają charakter potencjalny i obowiązek ich uiszczenia jest rozłożony w czasie. Ponadto nie bez znaczenia pozostaje fakt, że skarżąca posiada na koncie środki pieniężne w wysokości wielokrotnie przekraczającej wysokość kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie. Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego z okresu 30 grudnia 2016 r. – 28 marca 2017 r. wynika, że saldo początkowe wynosiło 6.616,43 zł, zaś saldo końcowe 8.244,45 zł (najwyższe saldo w tym okresie – po wpłynięciu na konto świadczenie emerytalnego w marcu 2017 r. wyniosło 10.333,34 zł.). W tej sytuacji, podnoszony przez skarżąca podeszły wiek – 74 lata , w ocenie referendarza sądowego, nie może stanowić argumentu przemawiającego za zwolnieniem skarżącej od kosztów sądowych, skoro posiada ona środki na ich pokrycie. Należy bowiem mieć na uwadze, że o przyznaniu prawa pomocy - zgodnie z powołanymi na wstępie przepisami regulującymi tę kwestię – rozstrzyga się w oparciu o kryteria majątkowe(ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy). Mając na uwadze całokształt okoliczności w niniejszej sprawie stwierdzono, że sytuacja materialna skarżącej nie jest na tyle krytyczna, że przemawia za udzieleniem jej pomocy z budżetu państwa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.