IV SA/Wa 2754/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka, , po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z pobytu stałego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący – A.C. wraz ze skargą wniósł o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF skarżący wskazał, iż występuje o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych z powodu niskiego dochodu. Ponadto wyjaśnił, że korzysta z pomocy udzielanej przez synów w związku ze złym stanem zdrowia. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z dochodu w wysokości ok. 1.200 zł uzyskiwanego z działalności gospodarczej. Stałe koszty utrzymania kształtują się w granicach 300 zł, natomiast resztę dochodu pochłaniają bieżące potrzeby. Skarżący nie zgromadził żadnych oszczędności, natomiast jest posiadaczem 1/15 udziału w nieruchomości zabudowanej znajdującej się w [...], 5/6 udziału w nieruchomości w [...] oraz mieszkania spółdzielczego o pow. 46 m2. Zarządzeniem z 17 grudnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową. Powyższe zarządzenie pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z 16 marca 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na brak odpowiedzi na wezwanie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez częściowe zwolnienie go od kosztów sądowych oraz zarzucił nieuwzględnienie oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu PPF oraz niewłaściwe zastosowanie art. 246, art. 252 § 1 i art. 255 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zdaniem skarżącego należało ocenić jego aktualną sytuację majątkową, która została wystarczająco udokumentowana oświadczeniem złożonym na urzędowym formularzu PPF. Wyjaśnił przy tym, iż w związku ze złym stanem zdrowia utrzymuje się dzięki wsparciu rodziny, a ewentualna opłata sądowa wiązałaby się z konieczności zaciągnięcia pożyczki, na którą go nie stać. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej zwanej "P.p.s.a."; w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2015 r. poz. 658), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego jedynym wymagalnym kosztem skarżącego jest wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. Stosownie do art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny. Z przytoczonej regulacji wynika także, iż ciężar dowodu spoczywa na skarżącym, bowiem zwrot "gdy wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. postanowienie z 30 listopada 2005 r. sygn. akt II FZ 781/05), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak wskazano powyżej, ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (zob. postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Z kolei, niedopełnienie obowiązku przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (zob. np. postanowienia NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, z 18 października 2011 r., sygn. akt II GZ 460/11, z 15 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 175/12). Odnosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. We wniosku o przyznanie prawa pomocy powołał się jedynie na trudną sytuację finansową wskazując, że z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości 1.200 zł, który nie wystarcza mu na utrzymanie. Skarżący wyjaśnił zatem, że korzysta z pomocy udzielanej przez synów w związku ze złym stanem zdrowia utrudniającym mu wykonywanie działalności gospodarczej. Jednakże skarżący nie starał się w żaden sposób potwierdzić swojej sytuacji stwierdzając, że wystarczające jest w tym zakresie oświadczenie złożone we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. Wobec powyższego skarżący nie wykonał wezwania do podania dodatkowych informacji pozwalających na prawidłową ocenę jego sytuacji finansowej i nie nadesłał stosownych dokumentów. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie ujawnił zatem wszystkich danych dotyczących jego sytuacji materialnej, czym pozbawił Sąd możliwości pełnej oceny kondycji finansowej. Tymczasem, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w tym zakresie. Natomiast bierna postawa i uchylenie się, mimo wezwania, od przedłożenia wszystkich dokumentów poświadczających twierdzenia skarżącego, skutkuje tym, że jego wniosek nie może zostać rozpoznany pozytywnie. Należy podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, z 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Sąd, z uwagi na powyższe stwierdził, że skarżący nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a przede wszystkim wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, który na obecnym etapie postępowanie jest jedynym kosztem, którego poniesienie umożliwi rozpoznanie wniesionej skargi. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.