IV SA/Wa 2755/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] sierpnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za zbieranie odpadów bez wymaganego zezwolenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. P. S. w piśmie z dnia 1 września 2017 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] sierpnia 2017 r. znak: [...]. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...], którą wymierzono P.S. karę pieniężną za zbieranie odpadów bez wymaganego zezwolenia. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 23 października 2017 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. W piśmie z dnia 15 listopada 2017 r., uzupełnionym (złożonym na urzędowym formularzu PPF) wnioskiem z dnia 4 grudnia 2017 r., P. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że nie ma jakichkolwiek nieruchomości, wartościowych przedmiotów, ani zasobów pieniężnych. Wskazał, że nie osiąga dochodu i nie prowadzi gospodarstwa domowego z innymi osobami. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że od 14 lat cierpi na poważną chorobę psychiczną (do wniosku dołączył kserokopie zaświadczeń lekarskich z dnia 8 lutego 2012 r. i z dnia 23 września 2015 r. potwierdzających tę okoliczność). Oświadczył, że nie pracuje i nie ma dochodów. Nadmienił, że korzysta ze stołówek "[...]", nocuje "gdzie się da gdzie jest ciepło", a odzież otrzymuje od osób trzecich. Ponieważ oświadczenie P. S. było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 29 stycznia 2018 r. wezwano skarżącego do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń potwierdzających jego stan rodzinny, majątkowy i dochody, to jest: a. wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, w tym z rachunku bankowego, za pomocą którego rozliczał należności związane z prowadzeniem działalności gospodarczej pod nazwą "Firma Produkcyjno-Handlowo-Usługowa [...]" P. S.; b. zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej; c. zaświadczenia z urzędu gminy K. wskazującego, czy P. S. jest właścicielem nieruchomości na terenie wskazanej gminy; d. zaświadczenia upoważnionego pracownika organizacji prowadzącej "stołówkę [...]", potwierdzającego, że P. S., korzysta z posiłków oferowanych przez tę organizację; e. wyjaśnienia, kto jest właścicielem nieruchomości pod adresem, który skarżący podaje jako adres zamieszkania – jeżeli nieruchomość ta nie jest jego własnością, to należało nadesłać oświadczenie właściciela nieruchomości wskazujące, że czy P. S. mieszka w jego nieruchomości, a jeżeli tak, to czy ponosi z tego tytułu jakieś koszty; f. oświadczenia (lub oświadczeń) osób udzielających pomocy skarżącemu potwierdzającego (lub potwierdzających) tę okoliczność. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 2 lutego 2018 r., P. S. oświadczył, że: a. nie posiada i nie posiadał żadnego konta w banku; b. nie ma majątku i jest w bardzo trudnej sytuacji osobistej; c. gmina nie wyda zaświadczenia, a organizacja "[...]" nie wystawia żadnych zaświadczeń; d. nie ma własnego domu. Skarżący zakwestionował także dopuszczalność wzywania go do nadesłania dodatkowych dokumentów w sytuacji, gdy cierpi on na poważną chorobę psychiczną. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powołanego przepisu wynika, że podstawą orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Przywołana regulacja nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. To zatem wnioskodawca zobowiązany jest w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości wykazać w oświadczeniu o sanie rodzinnym, majątku i dochodach, że jego możliwości płatnicze nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, bądź, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy także podkreślić, że brzmienie art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wskazuje, iż jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Stąd też takie okoliczności, jak np. stan zdrowia, czy wiek, mogą mieć znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale tylko w takim zakresie, w jakim wpływają na możliwości płatnicze wnioskodawcy. Stosownie do treści art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Co istotne, jeżeli strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W trybie powołanego przepisu wystosowano do P. S. wezwanie z dnia 29 stycznia 2018 r. Złożone przez stronę oświadczenie z dnia 4 grudnia 2017 r. jest bowiem niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych, a ponadto budzi wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Z jednej strony, wnioskodawca nie podał jakichkolwiek wiarygodnych danych o źródłach swojego utrzymania. Wskazał, że nie osiąga dochodu, nie ma jakichkolwiek zasobów pieniężnych i nie posiada majątku. Przedstawił tylko ogólnikowe i niepoparte jakimkolwiek dokumentem informacje o korzystaniu ze stołówki prowadzonej przez organizację dobroczynną oraz o pomocy udzielanej przez osoby trzecie w zaspokajaniu innych, niezbędnych potrzeb życiowych, jak mieszkanie, czy ubranie. Z drugiej strony, z akt sprawy wnika, że karę pieniężną, której dotyczy zaskarżona decyzja, nałożono na P. S. w związku z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej pod nazwą Firma Produkcyjno-Handlowo-Usługowa [...], której przedmiotem był m.in. demontaż wyrobów zużytych. Wedle informacji ujawnionych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (www.firma.gov.pl) skarżący zaprzestał wykonywania tej działalności 14 listopada 2017 r. - już po wniesieniu skargi decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] sierpnia 2017 r. Ponadto, wedle informacji udzielonej przez P. S. inspektorom [...] Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w dniu [...] września 2015 r., teren zakładu, w którym przeprowadzono kontrolę (działka w miejscowości [...]) był własnością skarżącego. Taki sam stan właścicielski rzeczonej nieruchomości ustalił Wójt Gminy K. (zob. pismo z dnia 13 października 2015 r. – karta nr 3 akt postępowania administracyjnego). Co więcej, chociaż wnioskodawca oświadczył, że w gospodarstwie domowym nie pozostają z nim inne osoby, to obiór przesyłki pocztowej, skierowanej do niego na podany we wniosku adres zamieszkania, potwierdził dorosły domownik (ojciec) R. S. (zwrotne potwierdzenie odbioru na karcie nr 31 akt sprawy). W opisanych okolicznościach, niezbędne było wyjaśnienie wątpliwości, co do sytuacji rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy. Dlatego wezwaniem z dnia 29 stycznia 2018 r. objęto dokumenty pozwalające, po pierwsze, zweryfikować wiarygodność twierdzeń P. S. o stanie rodzinnym, nieosiąganiu dochodu i nieposiadaniu jakiegokolwiek majątku, a po drugie, potwierdzić przedstawione przez wnioskodawcę informacje o źródłach utrzymania. Chociaż można dać wiarę informacji skarżącego zawartej w piśmie z dnia 2 lutego 2018 r., że nie posada on rachunku bankowego, to należy wskazać, iż wezwaniem objęto także inne dokumenty i oświadczenie pozwalające na ustalenie jego realnej sytuacji majątkowej. Zobowiązano mianowicie do przedstawienia zaświadczenia z urzędu gminy K. wskazującego, czy P. S. jest właścicielem nieruchomości na terenie wskazanej gminy, a także oświadczenia, kto jest właścicielem nieruchomości pod adresem, który skarżący podaje jako adres zamieszkania. Należy bowiem zaznaczyć, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy, w tym majątek nieruchomy. Skarżący nie złożył do akt sprawy, ani żądanego zaświadczenia, ani nawet oświadczenia. Nie przedstawił także jakichkolwiek dokumentów (zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez jednostkę organizacyjną gminy realizującą zadania pomocy społecznej, zaświadczenia organizacji prowadzącej stołówkę, bądź chociażby oświadczenia osoby, która udziela skarżącemu pomocy), które pozwoliłyby potwierdzić przedstawioną przez niego w oświadczeniu z dnia 4 grudnia 2017 r. sytuację rodzinną i dochodową oraz zweryfikować, czy istotnie korzysta on z dobroczynności innych osób lub organizacji społecznych. Odpowiedź udzielona przez P. S. w piśmie z dnia 2 lutego 2018 r. nie pozwala nawet przyjąć, że podjął on próbę zadośćuczynienia nałożonemu obowiązkowi. Nie kwestionując w żaden sposób stanu zdrowia skarżącego, należy stwierdzić, że wezwanie z dnia 29 stycznia 2018 r. zostało sformułowane w sposób precyzyjny i czytelny, zaś z odpowiedzi udzielonej w piśmie z dnia 2 lutego 2018 r. wynika, że wezwanie to zostało przez skarżącego prawidłowo zrozumiane. Na wykonanie wezwania wyznaczono wnioskodawcy termin 14 dni. Chociaż od jego doręczenia (1 lutego 2018 r. – karta nr 31 akt sprawy) minął już ponad miesiąc, to do akt sprawy nie wpłynęło żadne z żądanych zaświadczeń i oświadczeń. Trzeba też zwrócić uwagę, że zaburzenie psychiczne, na które cierpi P. S., nie przeszkodziło mu we wniesieniu odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a także (po wezwaniu do uiszczenia wpisu) przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto, jak już nadmieniono, z danych ewidencyjnych wynika, że do 14 listopada 2017 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą. Nie było zatem wystarczających podstaw, aby przyjąć, że P. S. nie jest w stanie należycie wywiązać się z obowiązków nałożonych na niego w wezwaniu z dnia 29 stycznia 2018 r. Mając powyższe na uwadze, należy zauważyć, że jakkolwiek w świetle art. 246 § 1 ppsa skarżący nie jest zobowiązany do udowodnienia okoliczności istotnych dla orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy, to jednak ich wykazanie musi przybrać formę wiarygodnego oświadczenia, a w razie wątpliwości, co do tej wiarygodności, oświadczenie to musi zostać poparte stosownymi dokumentami źródłowymi. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, budzi wątpliwości, referendarz sądowy - decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa - nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych jakimikolwiek wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych oświadczeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, P. S., udzielając odpowiedzi na wezwanie z dnia 29 stycznia 2018 r., w istocie zaniechał tej współpracy. Należy przypomnieć, że z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.