IV SA/Wa 2758/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2015 r. sprawy ze skargi M.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów postępowania rozgraniczeniowego - oddala skargę - Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymało w mocy orzeczenie Wójta Gminy [...] z [...] czerwca 2015 r. o odmowie zwolnienia p. M.P. od kosztów postępowania rozgraniczeniowego w wysokości 1.968,00 zł, ustalonych postanowieniem Wójta Gminy [...] z [...] listopada 2014 r. W uzasadnieniu skarżonego postanowienia wskazano m.in.: - Wójt Gminy [...] ustalił koszty rozgraniczenia nieruchomości w kwocie 3 936,00 zł i wskazał osoby zobowiązane do ich poniesienia w częściach równych, każdy po 1.968,00 zł. – p. M. i K.P., - na postanowienie to p. M.P. złożył zażalenie, jednak nie zawarł w nim prośby o zwolnienie z przedmiotowych kosztów, z uwagi na niemożność ich poniesienia; w tej sprawie wystąpił z odrębnym wnioskiem (z 15 stycznia 2015 r.), już po wydaniu przez organ II. instancji ostatecznego postanowienia z [...] grudnia 2014 r. o utrzymaniu w mocy postanowienia o obowiązku uiszczenia kosztów, - z orzecznictwa sądowego wynika, że wniosek o zwolnienie z kosztów winien być złożony i rozpatrzony przed wydaniem postanowienia ustalającego koszty postępowania (w myśl art. 264 K.p.a.); rozpatrzenie wniosku o zwolnienie przed ustaleniem kosztów jest o tyle istotne, że od rozstrzygnięcia zależy wysokość kosztów, jakie mają ponieść strony tego postępowania (tak wyroki WSA o sygn. akt III SA/Kr 1614/12 i III SA/Łd 54/14 dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), - pomimo to organ odwoławczy ustosunkował się do argumentów wskazanych w zażaleniu, - z kwestionariusza o sytuacji materialnej strony (z 24 lutego 2015 r.) wynika, że żalący – urodzony [...] września 1978 r. - jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,31 ha przeliczeniowych (powierzchnia potwierdzona nakazem płatniczym Wójta Gminy [...] z [...] stycznia 2014 r.); współwłaścicielem murowanego domu, murowanej obory, murowanej stodoły i budynków gospodarczych; według strony wszystkie budynki kwalifikują się do remontu; posiada żywy inwentarz: 20 szt. bydła, w tym 11 szt. krów; jest właścicielem ciągnika [...] (z 1979 roku) i ciągnika [...] (z 1985 roku), jest współwłaścicielem: samochodu osobowego [...] (żalący nie podał roku produkcji), sprzętu rolniczego: pługów, bron, kultywatora, rozrzutnika, siewnika zbożowego konnego, kosiarki i broniarki. - Wnioskodawca mieszka z rodzicami: matka lat 68, ojciec lat 70, którzy otrzymują emeryturę rolniczą w wysokości ok. 800,00 zł (żalący nie przedłożył dowodu potwierdzającego wysokość tych świadczeń), - Żalący podał, że średni miesięczny dochód całej rodziny wynosi ok. 3 500,00 zł.; załączył też szereg faktur (w większości z 2013 i 2014 roku), dokumentujących poniesione wydatki; faktury z 2015 r. dotyczą zakupu oleju napędowego na kwotę 50,03 zł (z 26 stycznia 2015 r.), wody na kwotę 108,22 zł. (z 7 stycznia 2015 r.), materiałów budowlanych na kwotę 5.064,00 zł (z 30 stycznia 2015 r.); w aktach znajdują się również dwie faktury (z 7 lipca 2014 r. i 8 grudnia 2014 r.) wystawione przez Okręgową Spółdzielnię Mleczarską w [...] za kupno od p. M.P. – mleka; z tego tytułu uzyskał on odpowiednio kwoty 1.327,82 zł i 1.504,07 zł., - zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2014 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r. (Mon.Pol. z 2014 r. poz. 827), wyniósł on w 2013 roku 2.869 zł.; kwota ta jest wykorzystywana m.in. przy rozpatrywaniu prawa do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2014/2015, - przyjmując powyższy przelicznik, dochód z gospodarstwa rolnego Wnioskodawcy o pow. 9,31 ha przeliczeniowego wynosi 26 710,39 zł rocznie, a więc 2.225,87 zł miesięcznie; do dochodu należy doliczyć dochód rodziców z emerytury rolniczej (którego żalący nie udokumentował) - łącznie 1.600,00 zł.; tak więc miesięczny dochód w rodzinie żalącego wynosi około 3 825,87 zł, - w zaokrągleniu na osobę w rodzinie - około 1 275 zł, - w powyższej sprawie nie mają zastosowania przepisy ustawy o pomocy społecznej, jednakże odnotowano, że do tejże pomocy kwalifikują się osoby w rodzinie, których dochód nie przekracza kwoty 456 zł na osobę; tylko w sytuacji gdyby sytuacja rodziny zmuszałaby jej członków do wnioskowania o pomoc społeczną zasadne byłoby zwolnienie z ustalonych kosztów postępowania rozgraniczeniowego, - jak słusznie zauważył organ I. instancji, przywoływane przez Wnioskodawcę wydatki na remont zostały poniesione w 2014 roku i tym samym nie mają wpływu na dochód rodziny w 2015 roku; również fakt ponoszenia bieżących wydatków na działalność rolniczą nie może mieć wpływu na zmianę rozstrzygnięcia i zwolnienie żalącego z poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego w wysokości 1 968 zł.; z analizy stanu majątkowego strony wynika, że nie ma miejsca niewątpliwa niemożność uiszczenia należności, o której mowa w art. 267 K.p.a.; uiszczenie wymienionej kwoty nie wpłynie na znaczące pogorszenie stanu materialnego żalącego i jego rodziny. W skardze na postanowienie - zarzucając naruszanie art. 7 - 10, 126 § 2 i art. 267 K.p.a. - sformułowano następującą argumentację: - błędne przyjęto, że nie zachodzą przesłanki do zwolnienia od kosztów w sytuacji, gdy sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego uzasadniła wniosek, że takie zwolnienie powinno być zastosowane, - organ odwoławczy błędnie ustalił, że Skarżący uzyskuję dochód w wysokości 3.500 zł, w sytuacji gdy - jak wyjaśniał - jest to kwota przychodu, a nie dochodu, - błędnie nie uwzględniono w niniejszej sprawie poniesionych przez Skarżącego w ostatnim czasie szkód w wyniku nawałnicy, która zerwała dach na budynku gospodarczym, czy też remontu domu, - organ wskazał, że dochód miesięczny skarżącego wynosi średnio 3.500 zł.; nadto uznał, że aby mówić o zwolnieniu od kosztów koniecznym jest, aby dana osoba kwalifikowała się do korzystania z pomocy społecznej; natomiast art. 267 K.p.a. przewiduje samodzielne przesłanki do udzielenia ulgi w zapłacie kosztów postępowania; w mysi tego przepisu ,,W razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach", - na chwilę obecną Skarżący nie jest w stanie ponieść opłat; utrzymuje się jedynie z gospodarstwa rolnego a postępowanie zostało wszczęte nie na jego wniosek i nie mógł zaplanować wcześniej takiego wydatku; w ostatnim czasie poniósł poważne wydatki, związane z remontem budynku mieszkalnego - wymiana okien kosztowała około 8.000 zł.; bardzo ważnym jest, że w wyniku warunków atmosferycznych poważnemu uszkodzeniu uległ budynek gospodarczy - zerwany został dach; w związku z tym będzie musiał ponieść kolejne poważne koszty, - w gospodarstwie zamieszkują ze Skarżącym rodzice, którzy mają blisko 70 lat i potrzebują jego pomocy, - na okoliczność sytuacji Skarżący składał dowody, związane z remontem i uszkodzeniem budynków; nie zgadza się jakoby złożone dokumenty były niewystarczające do zwolnienia od kosztów postępowania; błędnie uznano bowiem, że średni dochód rodziny to 3.500 zł.; jest to bowiem średnia kwota miesięcznego przychodu, nieuwzględniająca kosztów prowadzenia gospodarstwa; należy pamiętać, że Skarżący ponosi duże koszty, związane z zakupem paliwa, nawozów, pasz, środków czystości, utrzymaniem budynków, maszyn, energii elektrycznej itp.; tym samym - po uwzględnieniu kosztów - pozostanie znacznie mniejsza kwota - około 1.500 zł - 2.000 zł., - co do przedstawionych faktur, Skarżący wskazał, że dotyczą one roku 2014. ponieważ w bieżącej działalności nie ma obowiązku prowadzenia pełnej księgowości - nie jest podatnikiem VAT; nie na wszystkie zatem zakupy posiada faktury VAT; nie zmienia to jednak oczywistego, powszechnie znanego organowi I. instancji w gminie typowo wiejskiej faktu, że prowadząc gospodarstwo rolne koniecznym jest między innymi zakup paliw, nawozów, pasz itp., - organy obu instancji w ogóle pominęły konieczność przeprowadzenia szeregu prac remontowych w gospodarstwie skarżącego, - dodatkowo, w związku z uwolnieniem kwot mlecznych, cena mleka spadla obecnie o kolejne kwoty. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko, zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga, jako niezasadna podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w zakresie uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. W sprawie generalnie niesporne są fakty (ustalenia organu nie zostały, co do meritum zakwestionowane). Organ administracji przytoczył stosowne regulacje normatywne, dokując trafnej ich wykładani, z zastrzeżeniem dwu uwag zamieszczonych w końcowej części niniejszego uzasadnienia. Z uwagi na uprzednie szczegółowe zreferowanie stanowiska organu administracji jego ponowne powtarzanie nie byłoby zasadne. Sąd przyjmuje je za własne. Obnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, co następuje: - jedynie następstwem niezrozumienia treści uzasadnienia zaskarżonego aktu może być wskazywanie przez Skarżącego, jakoby organ administracji określił jego dochody na kwotę 3500 zł., uwzględniając jego przychody, a pomijając kwestie ponoszonych kosztów działalności; treść uzasadnienia potwierdza jednoznacznie, że organ administracji, nie oparł się na oświadczeniu skarżącego lecz prawidłowo oszacował kwotę dochodu mając na uwadze uśrednione dochody roczne nie zaś przychody z 1 ha przeliczeniowego gospodarstwa, oraz dodając do tego dochody w gospodarstwie rodzinnym, wynikające z otrzymywania świadczeń emerytalnych przez rodziców Skarżącego; odwołanie do zryczałtowanych, publikowanych średnich dochodów gospodarstw rolnych było w pełni zasadne, gdy jak wskazuje Skarżący nie jest on obowiązany do pełnego dokumentowania przychodów i wydatków np. fakturami VAT, - dokonany szacunek dochodów Skarżącego jest prawidłowy; nie uprawdopodobnił on nawet, aby dochody osiągane przez niego z gospodarstwa były niższe niż przeciętne ( z tzw. ha przeliczeniowego); nie mogą świadczyć o tym przywoływane okoliczności jak: - koniczność dokonywania remontów zabudowy, czy likwidacji szkód, wynikających z trudnych warunków atmosferycznych (nawałnica); są to typowe koszty prowadzenia działalności w rolnictwie, które są uwzględnione przy szacunku zryczałtowanego dochodu z 1 ha gospodarstwa, - spadek cen skupu mleka – gdy Skarżący nie uprawdopodobnił, że w znacznym stopniu może to realnie oddziaływać na obniżenie dochodu z jego gospodarstwa rolnego; nie wskazał w ogóle jaki jest realny spadek cen w stosunku do 2013 roku (według danych tego roku szacowano średni dochód z ha przeliczeniowego) i jaka cześć dochodów jego gospodarstwa wynika ze sprzedaży mleka, - osiągając dochody na osobę - prawidłowo oszacowane przez organ na około 1 275 zł - Skarżący nie jest osobą, która niewątpliwej nie może ponieść części kosztów rozgraniczenia w kwocie nieprzekraczającej 2 000 zł, w myśl art. 267 K.p.a.; znaczniejsze wydatki, jakie poniósł na remonty uprzednio, są bez znaczenia w sytuacji, gdy w toku postępowania nie podnosił, aby z tego tytułu był obciążony długami, które musi spłacać w okresie, gdy ma ponieść połowę kosztów rozgraniczenia; może to jedynie uprawdopodabniać brak na daną chwilę oszczędności; jednak w przypadku osoby, dysponującej stosunkowo znacznym majątkiem nie może to przemawiać za zwolnieniem z kosztów; osoba posiadająca indywidualne gospodarstwo rolne o średniej wielkości, wyposażone w maszyny rolnicze może generalnie ponieść obciążanie w kwocie nieprzekraczającej 2000 zł; o ile nie dysponuje stosowną kwotą na dzień, gdy uiszczenie kosztów jest wymagalne może skorzystać z kredytu; brak jednak podstaw, aby koszty czynności, za które - w świetle prawomocnego postanowienia - zapłacić powinien Skarżący miały zostać podniesione ze środków publicznych; zwolnienie z kosztów jest wyjątkiem od zasady i jego warunki nie mogą być wykładane w sposób nadmiar szeroki; nie sposób uznać, aby od ponoszenia kosztów mieli być zwolnieni generalnie właściciele gospodarstw rolnych o przeciętnej wielkości, zaś Skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja finansowa obiektywnie odbiegała od innych – prowadzących analogiczną działalność; okolicznością taka nie może być – jak wskazano - poniesienie wydatków na cele remontowe itp. (np. wymiana okien), czy potrzeba naprawy obiektów uszkodzonych na skutek warunków atmosferycznych o ile nie ma związku ze stanem katastrofy a uszkodzenia nie są bardzo znaczne (takich okoliczności nie podnoszono); nie może to uzasadniać poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego ze środków publicznych, - poza granicami tej sprawy jest - podnoszona w skardze – kwestia, czy Skarżący trafnie został obciążony obowiązkiem ponoszenia kosztów rozgraniczania, zostało to przesądzone ostatecznym, na dzień rozpatrywania w wniosku o zwolnienie z kosztów, postanowieniem z 4 listopada 2014 r. Wobec powyższego chybione są zarzuty skargi, co do naruszania zarówno przepisów postępowania (gdy chodzi o właściwe wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy czy uzasadnienia orzeczenia) jak i prawa materialnego – zakreślającego przesłanki zwolnienia z kosztów. Z kolei zarzut braku zapewnienia udziału stronie w postępowaniu (art. 10 K.p.a.) nie został w ogóle uzasadniony, zaś Sąd - z urzędu - nie dopatrzył się istotnych uchybień w danym zakresie ani też innych wadliwości zaskarżonego aktu, nie podnoszonych w skardze. Chybione są natomiast wywody organu odwoławczego w zakresie, w jakim wskazuje się, jakoby dla sprawy mogło mieć znacznie: - że Skarżący wniósł o zwolnienie z kosztów dopiero po wydaniu postanowienia w przedmiocie obciążenia go nimi; nie może to stanowić samodzielnej negatywnej przesłanki dla zwolnienia z kosztów; późne podnoszenie kwestii braku możliwości poniesienia kosztów, gdy sytuacja wnioskodawcy nie ulega zmianie, może jedynie stanowić przyczynek do oceny wiarygodności twierdzeń o braku możliwości ich poniesienia; z treści uzasadnienia nie wynika jednocześnie, aby samo zbyt późne – zdaniem organu - wniesienie o zwolnienie z obowiązku poniesienia kosztów było samodzielną przyczyną odmowy, - czy dochody Skarżącego uprawnią go do korzystna z pomocy społecznej; trafnie wywiedziono w skardze, że przytoczony przepis art. 267 K.p.a. zakreśla w sposób wyczerpujący szczególne przesłanki zwolnienia z kosztów postępowania; granica dochodów, uprawniająca do skorzystania z pomocy społecznej, może być przydatna dla oceny jak ma się kwota dochodów wnioskodawcy do tej, uznanej za wskazującej na ubóstwo; nie ma jednak bezpośrednio normatywnego powiazania pomiędzy obiema instytucjami; błędne uznanie, jakoby wysokość kwoty, uprawniająca do pomocy społecznej, mogła mieć przesądzające znacznie nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, skoro - jak wskazano - kwoty dochodów w gospodarstwie domowym skarżącego są na tyle znaczne, że brak podstaw do zwolnienia od ponoszenia części kosztów rozgraniczenia. Wskazane wyżej uchybienia, co do treści uzasadnienia, nie miały wpływu na wynik sprawy, stąd ich dostrzeżenie przez Sąd nie mogło skutkować uchyleniem skarżonego aktu, co wynika a contrario z art. 145 §. 1 pkt 1` lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.