IV SA/Wa 2789/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania rozgraniczeniowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy S. S. po wezwaniu do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sierpnia 2017 r. w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania rozgraniczeniowego, zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 6 listopada 2017 r. podał, że prowadzi gospodarstwo rolne, nieruchomość rolna ma powierzchnię [...] ha, grunty leśne – [...] ha. Podniósł, że z powodu wystąpienia w gospodarstwie niesprzyjających warunków atmosferycznych na terenie gminy [...] jak też wystąpienia wirusa ASF i zaprzestania hodowli trzody chlewnej, nie uzyskał dochodu. Podał także, że jest właścicielem domu o pow. 90 m2 o wartości ok. [...] zł, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Zakreślił rubrykę dotyczącą dochodów. Oświadczył, że ponosi wydatki na wodę, ścieki, gaz, prąd, podatek rolny, nawozy, środki ochrony roślin, olej napędowy, ubezpieczenie budynków, opał na ogrzanie domu – nie wskazał jednak wysokości tych wydatków. Zarządzeniem z dnia 21 listopada 2017 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez: a) złożenie oświadczenia o źródłach utrzymania skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania – w szczególności do wyjaśnienia skąd skarżący czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, na przykład na zakup żywności i ubrania, utrzymanie mieszkania, gospodarstwa rolnego oraz pokrycie wydatków, o których mowa w rubryce nr 11 formularza PPF; b) nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącego wszelkich rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy – z historią operacji i bilansem, c) podanie wysokości (kwotowo) wszelkich wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne, przeciętnie w miesiącu oraz w miarę możliwości – udokumentowanie tych wydatków; d) złożenie zaświadczenia z urzędu gminy o wielkości posiadanego gospodarstwa rolnego, e) złożenie zaświadczenia z właściwego biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "ARiMR") wskazującego, czy i ewentualnie w jakiej wysokości skarżący otrzymał płatności bezpośrednie lub jakąkolwiek inną pomoc finansową z ARiMR w 2015 i 2016 r. W dniu 7 grudnia 2017 r. skarżący złożył: - zaświadczenie urzędu gminy w sprawie wielkości gospodarstwa rolnego; - decyzję z ARiMR o przyznaniu płatności obszarowej w 2016 r.; - protokół szacowania szkód w gospodarstwie w 2017 r; - faktury sprzedaży: trzody chlewnej, porzeczki, zboża; - faktury zakupu nawozów; - faktury zakupu oleju napędowego; - decyzję w sprawie podatku rolnego na 2017 r. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzono, co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 omawianego przepisu). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo rolne o pow. [...] ha. Oświadczył także, że wskutek niekorzystnych warunków atmosferycznych i zaprzestania hodowli trzody chlewnej nie uzyskał dochodu. Zakreślił rubrykę nr 10 (Dochody), zaś w rubryce nr 11 (Zobowiązania i stałe wydatki), wymienił szereg wydatków, nie podając jednak ich wysokości ani nie wyjaśniając – w kontekście oświadczenia o braku dochodu – źródła pokrycia tych wydatków. W tej sytuacji uzasadnione było wezwanie skarżącego do uzupełnienia wniosku, przede wszystkim poprzez wykazanie wysokości comiesięcznych wydatków oraz wykazanie źródeł utrzymania i pokrycia tych wydatków a także poprzez nadesłanie wyciągów z kont bankowych i zaświadczenia w sprawie dopłat z ARiMR. Skarżący w odpowiedzi na powyższe złożył część wymaganych dokumentów i oświadczeń. Z zaświadczenia z Urzędu Gminy [...] z [...] grudnia 2017 r. wynika, że skarżący posiada gospodarstwo rolne o pow. [...] ha fizycznych, co stanowi [...] ha przeliczeniowych. Według tego zaświadczenia roczna przychodowość wynosi [...] zł. Natomiast z protokołu z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym z dnia [...] lipca 2017 r. wynika, m. in., że średnia wartość produkcji z gospodarstwa rolnego wyniosła ogółem [...] zł, zaś łączna wysokość oszacowanych szkód wg kwoty obniżenia dochodu w gospodarstwie rolnym wyniosła ogółem [...] zł, co stanowi 21,41% średniej rocznej produkcji w gospodarstwie rolnym. Skarżący przedłożył także kopię decyzji z dnia [...] grudnia 2016 r. w sprawie przyznania płatności w łącznej wysokości [...] zł. Natomiast z ogólnodostępnego w Internecie wykazu beneficjentów Wspólnej Polityki Rolnej (http://www.arimr.gov.pl/dla-beneficjenta/wykaz-rolnikow-przyznane-platnosci.html) wynika, że w roku budżetowym 2016 S. S. (gmina [...]) otrzymał łącznie wszystkie płatności w wysokości [...] zł. Ponadto skarżący przedstawił fakturę sprzedaży trzody chlewnej z dnia [...] sierpnia 2017 r. na kwotę [...] zł, fakturę sprzedaży porzeczki z dnia [...] lipca 2017 r. na kwotę [...] zł, fakturę sprzedaży pszenicy i żyta z dnia [...] lutego 2017 r. na kwotę [...] zł oraz fakturę sprzedaży jęczmienia z dnia [...] marca 2017 r. na kwotę [...] zł. Oceniając powyższe dokumenty i informacje należy stwierdzić, że nie potwierdzają one oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPF o nieuzyskiwaniu przez skarżącego dochodów. Przeciwnie, z dokumentów tych wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo rolne i uzyskuje z niego dochody oraz otrzymuje dopłaty z ARiMR. Przedłożone kopie rachunków za nawozy (w wysokości [...] zł z dnia [...] września 2017 r., w wysokości [...] zł z dnia [...] listopada 2017 r.), czy olej napędowy (w wysokości [...] zł z dnia [...] sierpnia 2017 r. w wysokości [...] zł z dnia [...] listopada 2017 r.) potwierdzają, że skarżący posiada środki na pokrycie tego typu wydatków. Należy także wskazać, że skarżący mimo wezwania nie wymienił wysokości (kwotowo) wszelkich wydatków ponoszonych na utrzymanie - przeciętnie w miesiącu. Ponadto, skarżący mimo wezwania, nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych z operacjami z okresu ostatnich sześciu miesięcy jak również nie złożył oświadczenia, że ich nie posiada. W ocenie referendarza sądowego, analiza historii rachunku bankowego (rachunków bankowych) skarżącego w okresie bezpośrednio poprzedzającym rozstrzygniecie wniosku o przyznanie prawa pomocy, ma niewątpliwie istotne znaczenie dla weryfikacji twierdzeń skarżącego o braku środków na poniesienie kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego z przedłożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów nie wynika, że sytuacja jego sytuacja materialna jest krytyczna, że jest osobą ubogą, która nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania. Należy mieć bowiem na uwadze, że wpis od niniejszej skargi wynosi 100 zł. Inne, ewentualne koszty sądowe, do uiszczenia których skarżący może być zobowiązany na następnych etapach postępowania – przy założeniu niekorzystnego dla niego wyniku sprawy - to np. opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej – również w wysokości 100 zł. Należy jednak podkreślić, że opłaty te mają charakter potencjalny i obowiązek ich uiszczenia jest rozłożony w czasie. Biorąc pod uwagę wszystkie wyżej opisane okoliczności sprawy, należało dojść do wniosku, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść ww. kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie mając na uwadze całokształt okoliczności uznano, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna jest tego rodzaju, że uzasadnia wyjątkowe potraktowanie poprzez odstąpienie od zasady ponoszenia kosztów sądowych z własnych środków i przerzucenie kosztów tego postępowania na Państwo. W tej sytuacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.