IV SA/Wa 2799/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie Karolina Kisielewicz-Malec po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. F. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi C. F. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za bezprzedmiotowe postanawia: - odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący C. F. w dniu 29 października 2015 r. zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata). Oświadczył, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej - wraz z żoną utrzymuje się z emerytur w łącznej wysokości 3.889 zł. brutto miesięcznie, posiada dom (100 m2), nieruchomość rolną (4,30 ha). Te dochody nie wystarczają na pokrycie wszystkich niezbędnych wydatków, dlatego jest zmuszony korzystać z pomocy syna, który wspiera go finansowo. W dniu 16 listopada 2015 r. wnioskodawca nadesłał do Sądu prawidłowy (aktualny) formularz PPF, zamieszczając w nim te same informacje o swojej sytuacji majątkowej i dochodowej. Referendarz sądowy zarządzeniem z 23 listopada 2015 r. wezwał skarżącego do złożenia: a) wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne (z ostatnich trzech miesięcy) wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (oświadczenia o nieposiadaniu rachunku (-ów) bankowego), b) kopii dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kalendarzowych, stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją domu oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość pozostałych niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym, c) zaświadczenia z właściwego biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazującego, czy i ewentualnie w jakiej wysokości skarżący otrzymał płatności bezpośrednie lub jakąkolwiek inną pomoc finansową z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w 2014 r., d) kopii decyzji o ustaleniu wymiaru podatku od nieruchomości (podatku rolnego), e) oświadczenia K. F. o wysokości pomocy finansowej udzielonej rodzicom w okresie ostatnich trzech miesięcy, f) zaświadczenia z właściwego Urzędu Gminy o dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego. Stwierdzono, co następuje: Zdaniem referendarza sądowego, w niniejszej sprawie nie było możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej strony skarżącej, ponieważ C. F. nie przedstawił – mimo wezwania – wszystkich dokumentów i materiałów źródłowych obrazujących jego dochody i ponoszone wydatki. W związku z tym trzeba przyjąć, że nie wykazał że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). W orzecznictwie sądowym przyjęto, że "wykazanie" oznacza rzetelne udokumentowanie, że podstawy przyznania prawa pomocy rzeczywiście zachodzą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 511/07). Podkreśla się, że strona ma przekonać referendarza (Sąd), iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej uwzględnienie jej wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. akt II FZ 721/10). Niewystraczające do przyznania prawa pomocy jest samo tylko oświadczenie wnioskodawcy, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania. Innymi słowy, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że referendarz (sąd) nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący deklaruje w złożonym wniosku, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, niemniej jednak podaje, że on i jego żona osiągają regularne, stałe dochody z emerytur (skarżący w wysokości 2.146,84 zł. netto, W. F. 1.210,56 zł. netto), a także posiadają majątek w postaci domu i nieruchomości rolnej o powierzchni 4,30 ha. Stan majątkowy to tymczasem, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 września 2015 r. sygn. I OZ 1071/15 i z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt I OZ 1062/15. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz z dnia 20 października 2004 r. sygn. FZ 454/04. Niepublikowane.). W sytuacji zatem, gdy z oświadczenia skarżącego wynika, że jest on właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 4,30 ha i uzyskuje wraz z żoną regularny dochód z emerytury, a jednocześnie twierdzi, że trudna sytuacja finansowa nie pozwala mu na poniesienie kosztów postępowania przed Sądem, niezbędne okazało się ustalenie, czy skarżący osiąga obecnie dochód z rzeczonej nieruchomości, a jeśli tak, to jaka jest jego wysokość. Ustaleniu wskazanych okoliczności służyło wezwanie z dnia 23 listopada 2015 r. w zakresie obejmującym nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych, a także nadesłanie zaświadczenia z właściwego biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dotyczącego uzyskanej pomocy finansowej (płatności bezpośrednich lub innych form wsparcia) i zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa rolnego. Ponieważ w piśmie z 29 października 2015 r. oraz we wniosku o przyznanie prawa pomocy z 16 listopada 2015 r. skarżący oświadczył, że korzysta z pomocy finansowej syna (z przedstawionego zestawienia wydatków wynika, że wydatki wnioskodawców przekraczają ich dochody), został wezwany do złożenia oświadczenia syna o wysokości pomocy finansowej udzielonej rodzicom w okresie ostatnich trzech miesięcy. Skarżący został zobowiązany również do przedłożenia kopii dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy stałych opłat związanych z eksploatacją domu i innych niezbędnych wydatków oraz kopii decyzji o ustaleniu wymiaru podatku rolnego (od nieruchomości). W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca podał, że nie posiada rachunków bankowych, gospodarstwo rolne użytkuje syn i to on otrzymuje dopłaty bezpośrednie. Nie przedstawił jednak zaświadczenia z ARiMR potwierdzającego tę okoliczność. C. F. nie przedstawił ponadto oświadczenia syna. Zdaniem referendarza sądowego, jego oświadczenie, że z powodu suszy i niskich plonów gospodarstwo nie przynosi dochodów i w związku z tym syn obecnie nie wspiera go finansowo nie jest wiarygodne, ponieważ w pismach z 29 października 2015 r. i z dnia 16 listopada 2015 r. wnioskodawca stwierdzał, że korzysta z pomocy finansowej syna i dzięki tej pomocy zaspokaja niezbędne potrzeby życiowe. C. F. – mino wezwania nie nadesłał również dokumentów potwierdzających podaną we wniosku PPF wysokość wydatków ponoszonych na niezbędne utrzymanie. Do pisma z dnia 7 grudnia 2015 r. zostały dołączone jedynie kopie rachunków za leki, kopia dowodu dokonania opłaty za polisę ubezpieczeniową pojazdu oraz kopia dowodu uiszczenia podatku od nieruchomości. Niewątpliwie w rozpoznawanej sprawie konieczne było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, uregulowanego w art. 255 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zatem dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów złożonych w trybie art. 255 P.p.s.a. referendarz (Sąd) może wydać rozstrzygnięcie w kwestii prawa pomocy. Niewątpliwie dyspozycja powyższego przepisu obliguje wnioskodawcę do zastosowania się do wezwania wystosowanego na podstawie art. 255 P.p.s.a. ("strona jest obowiązana złożyć na wezwanie"), zaś uchylanie się od tego obowiązku skutkuje tym, że niemożliwe jest przeprowadzenie oceny sytuacji majątkowej w taki sposób, by jednoznacznie można było stwierdzić zaistnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W takim przypadku, wnioskodawca, na którym ciążył obowiązek dowodzenia swoich racji, musi liczyć się z tym, że brak współdziałania z sądem w zakresie wyjaśnienia przesłanek warunkujących zastosowanie instytucji prawa pomocy, będzie skutkował negatywnym rozstrzygnięciem, co w rozpoznawanej sprawie nastąpiło. Konkludując, pomimo eksponowania przez skarżącego swojej sytuacji finansowej jako trudnej, wyjaśnienia skarżącego dla referendarza pozostają niewiarygodne i niewystarczające. Biorąc powyższe pod uwagę, referendarz sądowy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 246 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.