IV SA/Wa 2848/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Łukasz Krzycki po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji w postaci map tematycznych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie [...] złożyło skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2012 r. w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji w postaci map tematycznych sporządzonych do celów opracowywanego projektu planu ochrony [...] Parku Krajobrazowego. Po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł w dniu 21 grudnia 2012 r., skarżące Stowarzyszenie złożyło w dniu 28 grudnia 2012 r. na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że Stowarzyszenie [...] jest stowarzyszeniem zwykłym. Wypełniając swoje statutowe zadania, bez wyjątku skarży wszystkie decyzje naruszające prawo, nawet te, które gdyby byłyby wydawane zgodnie z prawem, nie znalazłyby się w orbicie zainteresowania Stowarzyszenia. Z oświadczenia wynika, że Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, ani żadnych środków finansowych. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie informacji zwartych we wniosku Stowarzyszenie w piśmie z dnia 16 stycznia 2013 r. wskazało, że liczy 13 członków i 2 wolontariuszy. Składki członkowskie uiszcza 10 osób w wysokości 10 zł miesięcznie (zatem rocznie jest to kwota 1200 zł). Weryfikacja wysokości składki planowana jest na spotkaniu w maju br. Stowarzyszenie zwykłe, zgodnie z prawem, korzysta wyłącznie ze środków finansowych swoich członków. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Od wskazanego postanowienia, w przewidzianym prawem terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw zarzucając, że w postanowieniu tym nie odniesiono się do argumentów przemawiających za zwolnieniem Stowarzyszenia od kosztów sądowych. Wskazało także, że w postanowieniu referendarz nie przedstawił warunków, jakie musi spełniać organizacja społeczna, żeby uzyskać pomoc ze środków publicznych na finansowanie działalności. Zdaniem Stowarzyszenia, stwierdzenie, że "działania powinny być skorelowane z wysokością środków jakie stowarzyszenie to jest w stanie uzyskać na ich realizację" namawia członków Stowarzyszenia do ograniczenia działalności, zamiast uznać konieczność przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jako że sprzeciw nie został odrzucony sprawa, zgodnie z powyższym przepisem, podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z regulacji prawnej zawartej w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczącej kosztów sądowych wynika, że zasadą jest ponoszenie kosztów sądowych przez każdego, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie, w tym skargę (art. 219 § 1 p.p.s.a., art. 220 § 1 p.p.s.a., art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. jest możliwe zwolnienie osoby prawnej, a także innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, od kosztów sądowych poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym w sytuacji gdy wykaże ona, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania albo w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t. j.: Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe - a w takiej formie prawnej działa wnioskodawca - uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania jego założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na jego działalność, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie. Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei - w razie trudności w prowadzeniu działalności regulaminowej - podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez zwiększenie składki. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niezasadne byłoby zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama strona pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych. Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie byłoby dopuszczalne w sytuacji, gdyby skarżący zasadniczo, poprzez wprowadzenie odpowiednich rozwiązań organizacyjnych (ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie), zapewnił źródła finansowania swojej działalności, obejmującej także występowanie w postępowaniach sądowych. Możliwe jest również przekształcenie Stowarzyszenia w stowarzyszenie "statutowe", które oprócz składek członkowskich mogłoby zwiększać swój majątek z otrzymywanych darowizn, spadków i zapisów. Mogłoby także prowadzić działalność gospodarczą w celu uzyskania środków na działalność statutową. Argumentacja przedstawiona przez skarżącego wskazuje tymczasem, że członkami Stowarzyszenia są osoby, które nie mając środków na realizację celów określonych w regulaminie, w istocie dążą do stworzenia sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia będzie finansowana z budżetu Państwa. Przerzucenie części finansowego ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, prowadziłoby do częściowego finansowania działalności Stowarzyszenia ze środków publicznych, co prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m. in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06). Odnosząc się do argumentów podniesionych w sprzeciwie, należy stwierdzić, że zadaniem Sądu nie jest ustalanie warunków pomocy publicznej, która może być udzielana stowarzyszeniom, ponieważ leży to w gestii władzy ustawodawczej. Sąd stosuje normy prawny wywiedzione w tym przypadku z przedstawionych wyżej przepisów dotyczących przyznawania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, dlatego nie może dowolnie kształtować warunków przyznania takiej pomocy. Dodatkowo należy podkreślić, że do obowiązków Sądu nie należy pouczanie skarżącego Stowarzyszenia, jak ma argumentować wniosek o przyznanie prawa pomocy, by takie prawo zostało przyznane, ponieważ stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na względzie uznać należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p. p. s. a., pozwalająca na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wobec powyższego, na podstawie art. 260 p. p. s. a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p. p. s. a. i art. 254 § 1 p. p. s. a. należało orzec jak w sentencji.