IV SA/Wa 287/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), sędzia WSA Anita Wielopolska-Fonfara, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi P. L. i A. K. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z [...] sierpnia 2014 r. – zaskarżoną skargą przez A. K. i P. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2011 r. stwierdzającą nieważność decyzji Naczelnika Dzielnicy K. z [...] listopada 1974 r. w części i orzekł co do istoty, tj. odmówił stwierdzenia nieważności w części decyzji Naczelnika Dzielnicy K. z [...] listopada 1974 r. Stan sprawy przedstawia się następująco: Naczelnik Dzielnicy K. orzeczeniem (określonym przez organy decyzją) z [...] listopada 1974 r. orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości położonych w K., przy ulicy [...] w gm. kat. G., w tym wymienionej w punkcie [...] nieruchomości oznaczonej jako parcela katastralna [...], o pow. [...] m2, objętej księgą wieczystą [...], będącej własnością M. M. w [...] cz. i E. M. w [...] cz. (zam. K., ul. [...]). M. A. M. i E. M. M. wnioskiem z [...] lipca 2009 r., ostatecznie ograniczonym wnioskiem z [...] listopada 2010 r., zażądały stwierdzenia nieważności "decyzji" Naczelnika Dzielnicy K. z [...] listopada 1974 r. w odniesieniu do wywłaszczonej działki [...] w takim zakresie w jakim orzeczenie to nie dotyczy aktualnej działki [...] zabudowanej budynkiem wielomieszkaniowym przy ul. [...] w K. Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2011 r. stwierdził nieważność "decyzji" Naczelnika Dzielnicy K. z [...] listopada 1974 r. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w K., przy ulicy [...] w gm. kat. G. w części dotyczącej nieruchomości wymienionej w punkcie [...] decyzji, oznaczonej jako parcela katastralna [...] o pow. [...] m2 objętej [...] w zakresie w jakim wyżej wymieniona nieruchomość odpowiada częściom działek ewidencyjnych nr: [...] i [...], obr. [...], jedn. ewid. S. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że wobec treści wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z 1974 r. prowadził postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 1974 r. o wywłaszczeniu parceli [...], b. gm. kat. G. w zakresie w jakim odpowiada ona częściom działek nr: [...] i [...], obr. [...], jedn. ewid. S. Na podstawie dokumentacji sprawy Wojewoda ustalił, iż stronami postępowania nieważnościowego są: M. A. M., E. M. M., P. A. J., A. P. K., J. M. K., M. A. S., M. E. Z., A. F. Z., Gmina K. i S. P. Dalej Wojewoda [...] dokonał oceny prawidłowości postępowania wywłaszczeniowego oraz punktu [...] decyzji z 1974 r. w świetle wówczas obowiązujących przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości [(Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64, ze zm.) – zwanej dalej: "ustawą z 1958 r."] i ustawy z dnia 22 listopada 1973 r. o zmianie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości [(Dz. U. Nr 48, poz. 282) – zwanej dalej: "ustawą zmieniającą"]. "Decyzja" z 1974 r. została wydana na podstawie art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 1, 10 i 21 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych [(Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 31) – zwanego dalej: "dekretem z 1949 r.]. Organ podał, że podstawową kwestią dla oceny legalności kwestionowanej decyzji Naczelnika Dzielnicy K. z [...] listopada 1974 r. było ustalenie, czy prawidłowe było orzeczenie o wywłaszczeniu parceli katastralnej [...], b. gm. kat. G. w oparciu o art. 48 ust. 1 ustawy z 1958 r., którego treść przytoczył. Wśród zgromadzonych akt archiwalnych odnaleziono obwieszczenie Prezydenta Miasta K. nr [...] z dnia [...] marca 1950 r. zawiadamiające o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego dotyczącego wyszczególnionych nieruchomości położonych w gm. kat. K. [...] G., przy ulicy [...] i [...],[...] i [...] na rzecz Dyrekcji [...] w K. dla budowy domów mieszkalnych dla pracowników państwowych, przedsiębiorstw państwowych i spółdzielczych, w tym nieruchomości oznaczonej jako parcela katastralna [...], objęta [...], gm. kat. G., jak również zawiadomienie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. [...] ze stycznia 1955 r. dotyczące wyżej wymienionej parceli. Z uwagi zatem na powyższe bezsporne byłoby zastosowanie art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Niemniej w dacie wydania decyzji Naczelnika Dzielnicy K., tj. w dniu [...] listopada 1974 r. obowiązywała już ustawa zmieniająca, która weszła w życie w dniu [...] listopada 1973 r. W wyżej wymienionej ustawie pojawił się nowy przepis przejściowy - art. 3 ust. 2, zgodnie z którym " sprawy wszczęte, lecz nie zakończone ostateczną decyzją o odszkodowaniu przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na nowo na podstawie jej przepisów przy wykorzystaniu zebranego materiału ". Walenty Ramus (Prawo wywłaszczeniowe, Wydawnictwo Prawnicze - Warszawa 1975) komentując przepis art. 48 ustawy z 1958 r. odniósł się do art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 22 listopada 1973 r. o zmianie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, stwierdzając jednoznacznie, iż sprawy wywłaszczeniowe wszczęte, lecz nie zakończone ostateczną decyzją o odszkodowaniu przed dniem wejścia w życie wyżej wymienionej drugiej noweli z 1973 r., tj. przed dniem 28 listopada 1973 r. "prowadzi się na nowo na podstawie jej przepisów - przy wykorzystaniu zebranego materiału, a więc bez względu na to, czy nie zakończone dotąd postępowanie wszczęte było przed dniem 1 lipca 1956 r." W świetle tej regulacji niedopuszczalne było orzeczenie przez Naczelnika Dzielnicy K. o wywłaszczeniu nieruchomości w dniu [...] listopada 1974 r. na podstawie przepisów dekretu z 1949 r. Naczelnik Dzielnicy K. orzekając o wywłaszczeniu nieruchomości w trybie dekretu z 1949 r. naruszył tym samym szereg przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. określających przebieg postępowania wywłaszczeniowego. Na podstawie zgromadzonych akt archiwalnych ustalono, iż Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwoleniem z dnia [...] stycznia 1950 r. zezwolił Zakładowi [...] w K. jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych na nabycie pod budowę osiedla mieszkaniowego nieruchomości położonych w K., przy ulicy [...]. Wojewoda [...] orzeczeniem z [...] marca 1950 r. zezwolił Zakładowi [...] w K. na objęcie na podstawie art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. nieruchomości zapisanej pod [...], w skład której wchodziła parcela oznaczona jako [...] o pow. [...] m2 stanowiąca własność M. M. i E. M. Jak wynika z karty inwentaryzacyjnej budynku, przy ulicy [...], sporządzonej w dniu [...] marca 1960 r., przedmiotowy budynek powstał już w 1951 r. W konsekwencji w dacie wydania Naczelnika Dzielnicy K. z dnia [...] listopada 1974 r. cel wywłaszczenia w rozumieniu ustawy z 1958 r. był już zrealizowany. Natomiast art. 47 wyżej wymienionej ustawy stanowiący samoistną podstawę do wywłaszczenia gruntów wraz z budowlami na tych gruntach, o ile budowle zostały wzniesione lub nadbudowane przez instytucje lub przedsiębiorstwa określone w art. 2 ust. 2 lub byłe władze okupacyjne, a wartość tych budowli lub nadbudowy przekracza pozostałą wartość nieruchomości mógł mieć zastosowanie do dnia 31 grudnia 1964 r. Zdaniem Wojewody [...] naruszony został również art. 7 ustawy z 1958 r., zgodnie z którym "wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem". Przepis ten wyrażał podstawową zasadę instytucji wywłaszczenia w trybie ustawy z 1958 r. - .odpłatność odszkodowania; art. 23, który jako jeden z zasadniczych elementów, jakie powinna zawierać decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości wymieniał "ustalenie odszkodowania i terminu zapłaty odszkodowania". W treści decyzji nie został natomiast przywołany art. 23 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy, który dopuszczał możliwość odroczenia ustalenia i odszkodowania na czas do trzech miesięcy od dnia wydania decyzji o wywłaszczeniu i wydania odrębnej decyzji o odszkodowaniu po przeprowadzeniu osobnej rozprawy dotyczącej ustalenia odszkodowania. Natomiast w decyzji z 1974 r. Naczelnik Dzielnicy K. stwierdził, iż ustalenie odszkodowania nastąpi na wniosek jednej ze stron w oddzielnym orzeczeniu. Taki sposób ustalania odszkodowania określał art. 33 wyżej wymienionego dekretu. Ponadto w decyzji z dnia [...] listopada 1974 r. Naczelnik Dzielnicy K. stwierdził, iż wywłaszczenie nieruchomości polega na odjęciu właścicielom nieruchomości prawa własności z dniem zgłoszenia wniosku wywłaszczeniowego przez Zakład [...] w K. tj. z dniem [...] lutego 1950 r. Zgodnie z art. 40 dekretu z 1949 r. orzeczenie o wywłaszczeniu nieruchomości przenosiło prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie. Natomiast stosownie do art. 30 ust. 1 ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, przejście prawa własności nieruchomości następowało z dniem, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewoda [...] stwierdził, że decyzja z 1974 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności art. 3 ust. 2 ustawy zmieniającej omówionych przepisów, tj. art. 7, art. 23, art. 30 i art. 47 ustawy z 1958 r. i brak w sprawie nieodwracalnych skutków prawnych. Minister Infrastruktury i Rozwoju – po rozpatrzeniu odwołań wniesionych przez J. K. i A. K. oraz Prezydenta Miasta K. od decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2011 r. – uchylił decyzję organu I instancji i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z [...] listopada 1974 r. w części dotyczącej nieruchomości wymienionej w punkcie [...] decyzji, oznaczonej jako parcela katastralna [...], o pow. [...] m, objętej [...] w zakresie w jakim wyżej wymieniona nieruchomość odpowiada częściom działek ewidencyjnych nr [...] i [...], obr. [...], jedn, ewid. S. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że postępowanie odwoławcze było zawieszone do momentu otrzymania dokumentu potwierdzającego nabycie praw do spadku po E. M. M. Dalej zostało stwierdzone, że wywłaszczenia nieruchomości decyzją z 1974 r. dokonano na podstawie dekretu z 1949 r. w związku z art. 48 ust. 1 ustawy z 1958 r. Zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy z 1958 r. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania kwestionowanej decyzji, postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze nie zakończone, było prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostawały w mocy, a odszkodowanie ustalało się według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r. a dotychczas nie ustalono odszkodowania; w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustalało się według przepisów dotychczasowych. Z dokumentów archiwalnych sprawy wynika, że wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło obwieszczeniem Prezydenta m. K. z 17 marca 1950 r., ponowione zawiadomieniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] stycznia 1955 r. na podstawie przepisów dekretu z 1949 r. Zatem przepisy tego dekretu, a nie ustawy z 1958 r. miały zastosowanie. Przepis art. 1 dekretu stanowił, że nieruchomości lub ich części niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogły być przejmowane, nabywane, zbywane i przekazywane zgodnie z przepisami tego dekretu. Natomiast z przepisu art. 2 pkt 2 dekretu wynikało, że prawo przejmowania, nabywania, zbywania i przekazywania nieruchomości w trybie niniejszego dekretu służy wykonawcom narodowych planów gospodarczych, a w szczególności m.in. zakładom i instytucjom państwowym. W sprawie z wnioskiem nr [...] z [...] listopada 1949 r. wystąpiono o nabycie przedmiotowej nieruchomości z przeznaczeniem dla realizacji narodowych planów gospodarczych (budowę domów mieszkalnych dla pracowników państwowych, przedsiębiorstw państwowych i spółdzielczych), wobec braku odpowiednich terenów stanowiących własność Państwa bądź innych osób prawnych wymienionych w art. 2 dekretu i wystąpił Zakład [...] w K., jako wykonawca narodowych planów gospodarczych wskazany w art. 2 pkt 2 dekretu do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w W. za pośrednictwem Ministerstwa Budownictwa. Zgodnie z art. 5 dekretu, koniecznym warunkiem wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego było uzyskanie zezwolenia na nabycie nieruchomości, którego udzielał Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na wniosek wykonawcy narodowych planów gospodarczych - na podstawie opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej - jeżeli uznał, że nieruchomość była niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Zezwoleniem z [...] stycznia 1950 r. Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wyraził zgodę na nabycie, w celu realizacji narodowych planów gospodarczych, nieruchomości położonych w K. przy ul. [...] oznaczonych na załączonym planie literami [...] oraz [...] o powierzchni [...] m2, w obrębie których znajdowała się nieruchomość M. M. i E. M.. Tym samym przesłanka art. 5 dekretu została spełniona. Zgodnie z przepisem art. 7 ust. 1 dekretu w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 stycznia 1952r., wykonawca narodowych planów gospodarczych, który uzyskał zezwolenie przewidziane w art. 5, obowiązany był wezwać właściciela nieruchomości niezbędnej dla realizacji planu, aby odstąpił mu tę nieruchomość za cenę określoną na podstawie art. 28 przez wykonawcę. Archiwalne akta wywłaszczeniowe są szczątkowe, brak jest w nich oferty skierowanej do współwłaścicielek przedmiotowej nieruchomości, niemniej jednak z zaskarżonego orzeczenia wynika, że staranie o nabycie zawnioskowanych do wywłaszczenia nieruchomości w drodze dobrowolnej umowy kupna nie przyniosły rezultatu, co zostało także wskazane we wniosku wywłaszczeniowym. Ponadto brak akt nie daje podstawy do stwierdzenia nieważności (wyrok Wojewódzkiego Sądu w Warszawie z 12 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 170/04, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym brak i podstaw do uznania, iż doszło do rażącego naruszenia przepisu art. 7 ust. 1 dekretu. Zgodnie z kolei z art. 13 ust. 1 dekretu z 1949 r. wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego następowało na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie, składany do wojewody, art. 13 ust. 2 dekretu wskazywał na konieczne elementy, jakie powinien zawierać wniosek. Wnioskiem z [...] lutego 1950 r. Dyrekcja Okręgowa Zakładu [...] w K. wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nieruchomości położonych w K. gminie katastralnej [...] obejmujących ulice [...],[...],[...] oraz Al. [...], uwidocznione na planach sytuacyjnych dołączonych do wniosku. Pod pozycją [...] znajdowała się nieruchomość M. M. i E. M. o pow. [...] m2 zapisanej [...],[...]. We wniosku wywłaszczeniowym wystąpiono o zezwolenie na niezwłoczne objęcie wnioskowanych do wywłaszczenia nieruchomości w związku z koniecznością realizacji inwestycji w ramach narodowego planu gospodarczego. W uzasadnieniu powołano się na konieczność terminowego wykonania planu inwestycyjnego na rok 1950. Zatem przesłanki art. 13 dekretu zostały wypełnione. Z kolei zgodnie z art. 17 dekretu obwieszeniem z 17 marca 1950 r. Prezydent m. K. poinformował o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Obwieszczenie było wywieszone na tablicy urzędowej w Zarządzie Miejskim w K. w dniach od [...].03.1950 r. do [...].03.1950 r. Jednocześnie poinformowano o prawie przeglądania wniosku wywłaszczeniowego wraz z załącznikami oraz zgłaszania wniosków i sprzeciwów w Zarządzie Miejskim w K. w terminie [...] - [...].03.1950 r. Zatem i obowiązki nałożone przepisem art. 17 dekretu zostały spełnione. Dalej, zgodnie z art. 15 dekretu, na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie wojewoda zezwalał mu na objęcie nieruchomości, co do której wszczęte zostało postępowanie wywłaszczeniowe, niezwłocznie po dokonaniu ustaleń niezbędnych do określenia odszkodowania. Orzeczeniem z [...] marca 1950 r. Wojewoda [...] zezwolił Dyrekcji Zakładu [...] w K. na objęcie nieruchomości położonych w gminie katastralnej K., w tym pod pozycją [...] została wymieniona nieruchomość E. M. i M. M. We wskazanym orzeczeniu Zakład [...] został zobowiązany do dostarczenia mieszkań zastępczych dla rodzin, których budynki miały zostać wyburzone, jednocześnie wskazano, że odszkodowanie zostanie ustalone w trybie dalszego postępowania zgodnie z art. 28 dekretu. Zezwoleniu nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Wydanie zezwolenia na objęcie nieruchomości, musiało być poprzedzone dokonaniem oględzin niezbędnych dla ustalenia odszkodowania. Termin oględzin przypadł na dzień [...] marca 1950 r. W aktach brak jest protokołu z przeprowadzonych oględzin, jednakże dokumenty archiwalne potwierdzają, iż oględziny zostały przeprowadzone, na co wskazują znajdujące się w aktach orzeczenia o odszkodowaniu za naniesienia, jak również orzeczenia o nadaniu nieruchomości zamiennych właścicielom nieruchomości położonych przy Al. [...]. Pismem z [...] września 1953 r. Dyrekcja Budowy [...] w K. ponownie wystąpiła do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K., nawiązując do wniosku wywłaszczeniowego z prośbą o przyspieszenie załatwienia sprawy. W piśmie powołano się na złożony 3 lata wcześniej wniosek wywłaszczeniowy, brak wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Ponadto wskazano, że teren został przez Dyrekcję Budowy [...] w K. zabudowany na podstawie orzeczeń o czasowym zajęciu, a właściciele zajętych nieruchomości interweniują w przedmiocie uregulowania stosunków własnościowych o wypłaty odszkodowania. Zawiadomieniem z [...] stycznia 1955 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. ponownie zawiadomiło o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i terminie rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej w stosunku do nieruchomości położonych przy Al. [...], w tym w pkt [...] w stosunku do nieruchomości stanowiącej współwłasność M. M. oraz E. M. Pismem z [...] sierpnia 1963 r. Dyrekcja Budowy [...] w K. wystąpiła do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. przedstawiając stan nieruchomości położonych przy ul. [...], w tym odnośnie poz. [...] wskazano, że nieruchomość M. M. i E. M. została zajęta w całości. Organ wskazał, że zajęcie nieruchomości nie jest tożsame z realizacją celu. W niniejszej sprawie część nieruchomości stanowiąca własność M. M. i E. M., która została zabudowana zgodnie z celem wywłaszczenia budynkiem wielomieszkaniowym, obecnie stanowiąca działkę nr [...], została wyłączona z zakresu orzekania przez pełnomocnika wnioskodawców. Nie można jednak celu wywłaszczenia ustalać wybiórczo lub ustaleń tych dokonywać odrębnie dla każdej działki mając na uwadze wykonanie wywłaszczenia lub późniejsze inne wykorzystanie części nieruchomości. Pełnomocnik byłych właścicielek ograniczył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy K. z 1974 r. w odniesieniu do części, która nie została zabudowana budynkiem mieszkalnym, lecz niewątpliwie miała bezpośredni związek z realizacją celu wywłaszczenia i była niezbędna dla jego zrealizowania. Tym samym organ odwoławczy wskazał, że Wojewoda [...] niezasadnie stwierdził, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej, bowiem na części nieruchomości objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności nie znajduje się blok mieszkalny, tylko garaże, wybudowane po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej. Zrealizowanie jednak innej inwestycji już po wywłaszczeniu nie może mieć wpływu na ocenę wcześniej wydanej decyzji. Wobec powyższego – zdaniem organu - należało uznać, że brak jest przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji w części dotyczącej wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, bowiem zostało ono przeprowadzone zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami. Podsumowując organ odwoławczy podkreślił, że błędnie organ I instancji ocenił, że w przedmiotowej sprawie niedopuszczalne było orzekanie na podstawie przepisów dekretu z 1949 r., bowiem zdaniem Wojewody [...] wobec przepisu przejściowego - art. 3 ust. 2 ustawy zmieniającej zastosowanie miała ustawa z dnia 12 marca 1958 r. Decyzja z 1974 r. została wydana na podstawie art. 48 ust. 1 ustawy z 1958 r., który nie został przez ustawę zmieniającą skreślony ani zmieniony. Nadal do postępowań wywłaszczeniowych wszczętych po wyzwoleniu i niezakończonych w dniu wejścia w życie ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958r. należało stosować przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. skoro postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte przed 1 lipca 1956 r. Natomiast przedmiotowy art. 3 ust. 2 ustawy zmieniającej z 1973 r. odnosił się do spraw wszczętych na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. a nie zakończonych do dnia wejścia w życie ustawy z 1973 r. ostateczną decyzją o odszkodowaniu. Zatem niezasadnie Wojewoda [...] stwierdził w zaskarżonej decyzji, iż doszło do rażącego naruszenia przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958r., które to przepisy w niniejszej sprawie nie miały zastosowania. Organ odwoławczy nie podzielił również stanowiska Wojewody [...] w kwestii oceny nieodwracalnych skutków prawnych i wskazał, że cytowane przez organ wojewódzki orzecznictwo zostało wypracowane na gruncie spraw tzw. dekretu warszawskiego, które mają odmienną specyfikę nieprzystającą do niniejszej sprawy. Mając jednak na uwadze, że ostatecznie odmawia się stwierdzenia nieważności nieaktualna i zbędna jest ocena skutków prawnych kontrolowanej decyzji. A. K. i P. L. w skardze, uzupełnionej w piśmie z [...] października 2014 r., na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] sierpnia 2014 r. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenia: 1) art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. polegające na nieuzasadnionej odmowie stwierdzenia przez organ administracji nieważności decyzji wywłaszczeniowej, a to z powodu błędnej wykładni art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 22 listopada 1973 r. o zmianie ustawy o zasadach I trybie wywłaszczania nieruchomości, prowadzące organ do błędnego uznania, że przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie z tego powodu, iż dotyczy wyłącznie spraw wszczętych na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. a nie zakończonych do dnia wejścia w życie nowelizacji tej ustawy dokonanej w 1973 r. ostateczną decyzją o odszkodowaniu. Błąd ten miał istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadził organ administracji do błędnego uznania, że dopuszczalne było orzekanie w poddawanym weryfikacji postępowaniu wywłaszczeniowym w oparciu o nieobowiązujące już przepisy dekretu z 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, podczas gdy zgodnie ze wskazanym art. 3 ust. 2 w przedmiotowej sprawie winna znaleźć zastosowanie ustawa z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 22 listopada 1973 r. o zmianie ustawy i zasadach I trybie wywłaszczania nieruchomości; 2) art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a. polegające na nieuzasadnionej odmowie stwierdzenia przez organ administracji nieważności decyzji wywłaszczeniowej mimo rażącego naruszenia przez organ orzekający o wywłaszczeniu prawa materialnego w postaci art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przez ich niezastosowanie, a zatem dokonanie przez organ administracji II instancji błędnej oceny co do tego, że w poddawanym weryfikacji postępowaniu wywłaszczeniowym organ administracji nie musiał ustalać istnienia rzeczywistych ustawowych przesłanek wywłaszczenia nieruchomości określonych w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a co za tym idzie, że mógł oprzeć decyzję wywłaszczeniową na stanie faktycznym i przesłankach wywłaszczania sprzed kilkudziesięciu lat; 3) art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. polegające na nieuzasadnionej odmowie stwierdzenia przez organ administracji nieważności decyzji wywłaszczeniowej mimo rażącego naruszenia przez organ orzekający o wywłaszczeniu przepisów art. 7 ust. 1 oraz art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przez niezastosowanie, co skutkowało wydaniem orzeczenia zarówno bez ustalenia odszkodowania jak i bez przeprowadzenia rozprawy, w sytuacji gdy oba powyższe były obligatoryjnymi elementami składowymi postępowania; 4) art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. polegające na nieuzasadnionej odmowie stwierdzenia przez organ administracji nieważności decyzji wywłaszczeniowej mimo rażącego naruszenia przez organ orzekający o wywłaszczeniu przepisów art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 110 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w brzmieniu obowiązującym w dniu 29 listopada 1974 r. przez ich błędne zastosowanie oraz art. 12 i 13 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej poprzez ich niezastosowanie, przez nadanie skutku wstecznego decyzji z dnia 29 listopada 1974 r. i tym samym pozbawienie ówczesnych właścicieli możliwości złożenia środka odwoławczego, który na mocy wskazanych przepisów im przysługiwał; 5) art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. polegające na nieuzasadnionej odmowie stwierdzenia przez organ administracji nieważności decyzji wywłaszczeniowej mimo rażącego naruszenia przez organ orzekający o wywłaszczeniu przepisu art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez dokonanie wywłaszczenia pomimo zrealizowania celu wywłaszczenia (wybudowanie osiedla) w sytuacji, w której powyższy przepis nie mógł być zastosowany z uwagi na upływ przewidzianego w nim terminu obowiązywania tj. do dnia 31 grudnia 1964 roku; 6) art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. polegające na nieuzasadnionej odmowie stwierdzenia przez organ administracji nieważności decyzji wywłaszczeniowej mimo naruszenia przez organ orzekający o wywłaszczeniu przepisów art. 5 i 6 K.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dniu 29 listopada 1974 r. przez ich niezastosowanie, a tym samym oparcie rozstrzygnięcia na wadliwie ustalonym stanie faktycznym, co skutkowało naruszeniem wiążących organ zasad ogólnych postępowania administracyjnego - prawdy materialnej oraz pogłębiania zaufania obywateli; 7) art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a. polegające na nieuzasadnionej odmowie stwierdzenia przez organ administracji nieważności decyzji wywłaszczeniowej mimo rażącego naruszenia przez organ orzekający o wywłaszczeniu prawa materialnego w postaci art. 3 ust. 2 ustawy z 1958 r., polegającego na braku niezbędnego wniosku o wywłaszczenie ze strony właściwego organu administracji, o którym mowa w tym przepisie, ponieważ wniosek z 16 listopada 1949 r. Zakładu [...] w K. nie był w świetle tego przepisu wystarczający do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Minister Infrastruktury i Rozwoju – w odpowiedzi na skargę – wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, nie uwzględnił skargi. W konsekwencji uznał, iż decyzja Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] sierpnia 2014 r. nie narusza prawa w stopniu dającym podstawy do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Tym samym nie stwierdzono przywołanych w zarzutach skargi naruszeń art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., mających wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia, które byłby zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu. Kontrolowana w postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzja Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] sierpnia 2014 r. została wydana w jednym z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego, tj. w postępowaniu nieważnościowym. Przedmiotem przeprowadzonego postępowania nieważnościowego było orzeczenie (nazywane przez organ "decyzją") Naczelnika Dzielnicy K. z [...] listopada 1974 r. w części dotyczącej nieruchomości wymienionej w punkcie 10 decyzji, oznaczonej jako parcela katastralna [...] o pow. [...] m 2, objętej [...], w zakresie w jakim wyżej wymieniona nieruchomość odpowiada częściom działek ewidencyjnych nr: [...] i [...], obr. [...], jedn. ewid. S., korzystające z przymiotu ostateczności (zwane dalej: "orzeczeniem z 1974 r."). W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo uznał – wbrew twierdzeniom skarżących – że brak podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1974 r. Zatem, jak już wcześniej wskazano, za bezzasadny należało uznać zarzut wydania decyzji z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. i w dalszej części rozważań odeprzeć argumentację skargi przemawiającą – zdaniem skarżących – za nieważnością orzeczenia z 1974 r. opartą na przesłance z pkt 2 § 1 art. 156 K.p.a., czyli wydaniu jej z rażącym naruszeniem prawa. Spór wokół orzeczenia z 1974 r. przede wszystkim dotyczył podstaw prawnych jego wydania, których zastosowanie wiązało się z zachowaniem określonej procedury wywłaszczeniowej. I tak orzeczenie z 1974 r. zostało wydane na podstawie art. 1, art. 10 i art. 21 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych [(Dz.U. z 1952 r., Nr 4, poz. 31) – zwanego dalej: "dekretem z 1949 r."] i art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości [(Dz.U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64) – zwanej dalej: "ustawą z 1958 r."]. Skarżący stanęli na stanowisku, że ówcześnie w postępowaniu i wydaniu orzeczenia z 1974 r. winna znaleźć zastosowanie ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości [(Dz.U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64) – zwana dalej: "ustawą z 1958 r."] w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 22 listopada 1973 r. o zmianie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości [(Dz.U. z 1973 r., Nr 48, poz. 282) – zwana dalej: "ustawą zmieniającą"], w konsekwencji i tryb wywłaszczenia z niej wynikający. Przedstawione stanowisko skarżących podzielił organ I instancji i stwierdził nieważność orzeczenia z 1974 r. Uznał, że niedopuszczalne było orzeczenie przez Naczelnika Dzielnicy K. o wywłaszczeniu nieruchomości w dniu [...] listopada 1974 r. na podstawie dekretu z 1949 r., co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia szeregu przepisów ustawy z 1958 r. określających przebieg postępowania wywłaszczeniowego. Zdaniem Wojewody [...] wobec przepisu przejściowego ustawy zmieniającej – art. 3 ust. 2 ustawy z 1958 r. zastosowanie winna mieć ustawa z 1958 r. Z kolei organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji o stwierdzeniu nieważności orzeczenia z 1974 r. i orzekł co do istoty, tj. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1974 r. Organ ten, po analizie materiału archiwalnego sprawy, doszedł do przekonania, że prowadzenie ówczesnego postępowania wywłaszczeniowego i wydanie orzeczenia z 1974 r. na podstawie dekretu z 1949 r. było prawidłowe. Stanowisko to w pełni podzielił Sąd orzekający w sprawie. Jak już wyżej wskazano wywłaszczenia nieruchomości orzeczeniem z 1974 r. dokonano na podstawie dekretu 1949 r. (art. 1, art. 10 i art. 21) w związku z art. 48 ust. 1 ustawy z 1958 r. I tak zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy 1958 r. - w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania kwestionowanego w trybie nieważnościowym orzeczenia - postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze nie zakończone, było prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostawały w mocy, a odszkodowanie ustalało się według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r. a dotychczas nie ustalono odszkodowania; w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustalało się według przepisów dotychczasowych. Z materiału sprawy wynika, że wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło obwieszczeniem Prezydenta m. K. z [...] marca 1950 r., ponowione zawiadomieniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] stycznia 1955 r. na podstawie przepisów dekretu z 1949 r., a zakończenie orzeczeniem z [...] listopada 1974 r., z kolei ustawa z 1958 r. weszła w życie 5 kwietnia 1958 r. W sytuacji, gdy przedmiotowe postępowanie wywłaszczeniowe nie zostało zakończone w dniu wejścia w życie ustawy z 1958 r., to prawidłowo było prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów, czyli dekretu z 1949 r., konsekwentnie będącego podstawą prawną orzeczenia z 1974 r. I chociaż w dacie wydania orzeczenia, tj. w dniu [...] listopada 1974 r. obowiązywała już ustawa zmieniająca (weszła w życie 28 listopada 1973 r.) i w ustawie tej znalazła się norma art. 3 ust. 2 stanowiąca, że sprawy wszczęte, lecz nie zakończone ostateczną decyzją o odszkodowaniu przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na nowo na podstawie jej przepisów przy wykorzystaniu zebranego materiału, to nie można było przyjąć, że zastosowanie winna mieć ustawa z 1958 r. Przepis art. 48 ust. 1 ustawy z 1958 r. nie został uchylony ani zmieniony ustawą zmieniającą, innymi słowy zachował dotychczasowe brzmienie nadane ustawą z 1958 r., co by oznaczało, że nadal do postępowań wywłaszczeniowych wszczętych po wyzwoleniu i niezakończonych w dniu wejścia w życie ustawy z 1958 r. należało stosować przepisy dekretu z 1949 r. W ocenie Sądu art. 3 ust. 2 ustawy zmieniającej odnosił się do spraw wszczętych wywłaszczeniowych na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z 1958 r., lecz nie zakończonych ostateczną decyzją o odszkodowaniu (art. 23 ust. 2 ustawy z 1958 r.) przed dniem 28 listopada 1983 r. Dodatkowo zauważyć należy, że wszczęte na wniosek postępowanie wywłaszczeniowe (art. 17 ust. 1 i art. 21 ust. 1 i 2 dekretu z 1949 r.) i wszczęte na wniosek postępowanie o ustalenie odszkodowania (art. 33 ust. 1 i ust. 2 dekretu z 1949 r.), czyli oparte na dekrecie z 1949 r., kończyły się odpowiednio wydaniem orzeczenia, a nie decyzji, jak stanowi art. 3 ust. 2 ustawy zmieniającej. Sąd nie stwierdził także kwalifikowanych naruszeń przy zastosowaniu przepisów dekretu z 1949 r. w procedurze wywłaszczeniowej, co oznacza że postępowanie wywłaszczeniowe zostało przeprowadzone zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami. Po pierwsze wnioskiem z [...] listopada 1949 r. Zakład [...] w K., jako wykonawca narodowych planów gospodarczych wskazany w art. 2 pkt 2 dekretu z 1949 r. wystąpił do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w W. - za pośrednictwem Ministerstwa Budownictwa - o nabycie przedmiotowej nieruchomości z przeznaczeniem dla realizacji narodowych planów gospodarczych (budowę domów mieszkalnych dla pracowników państwowych, przedsiębiorstw państwowych i spółdzielczych), wobec braku odpowiednich terenów stanowiących własność Państwa bądź innych osób prawnych wymienionych w art. 2 dekretu z 1949 r. Po drugie zezwoleniem z [...] stycznia 1950 r. Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wyraził zgodę na nabycie w celu realizacji narodowych planów gospodarczych, nieruchomości położonych w K. przy ul. [...] o powierzchni [...] m2, w obrębie których znajdowała się nieruchomość M. M. i E. M. Po trzecie z treści orzeczenia z 1974 r. wynika, że starania Dyrekcji [...] w K. o nabycie nieruchomości nim objętych w drodze dobrowolnej umowy kupna nie przyniosły rezultatu, co także zostało wskazane we wniosku wywłaszczeniowym. Po czwarte Dyrekcja [...] w K. wnioskiem z [...] lutego 1950 r. wystąpiła do Wojewody [...] o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nieruchomości położonych w K. gminie katastralnej K. [...] obejmujących ulice [...],[...],[...] oraz Al. [...], uwidocznione na planach sytuacyjnych dołączonych do wniosku. Pod pozycją [...] znajdowała się nieruchomość M. M. i E. M. o pow. [...] m2 zapisana w [...] i [...]. Po piąte obwieszeniem z [...] marca 1950 r. Prezydent m. K. - działając na podstawie zarządzenia Wojewody [...] z [...] lutego 1950 r. - poinformował o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do nieruchomości położonych przy ulicy [...],[...],[...] oraz AL [...]. Obwieszczenie było wywieszone na tablicy urzędowej w Zarządzie Miejskim w K. w dniach od [...] marca 1950 r. do [...] marca 1950 r. Poinformowano o prawie przeglądania wniosku wywłaszczeniowego wraz z załącznikami oraz zgłaszania wniosków i sprzeciwów w Zarządzie Miejskim w K. w powyższym terminie. Zaś [...] stycznia 1955 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. ponownie zawiadomiło o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i terminie rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej w stosunku do nieruchomości położonych przy Al. [...], w tym w pkt [...] w stosunku do nieruchomości stanowiącej współwłasność M. M. i E. M. Po szóste orzeczeniem z [...] marca 1950 r. Wojewoda [...] zezwolił Dyrekcji Zakładu [...] w K. na objęcie nieruchomości położonych w gminie katastralnej K., w tym pod pozycją 19 została wymieniona nieruchomość E. M. i M. M. Po siódme Wojewoda [...] pismem z [...] lutego 1950 r. wyznaczył dochodzenie komisyjne z udziałem znawców i stron w celu dokonania ustaleń niezbędnych dla określenia odszkodowania i dla nieruchomości położonych przy Al. [...] w tym nieruchomości E. M. i M. M. (poz. [...]). Termin oględzin przypadł na dzień [...].03.1950 r. i przeprowadzono oględziny na co wskazują znajdujące się w aktach orzeczenia o odszkodowaniu za naniesienia, jak również orzeczenia o nadaniu nieruchomości zamiennych właścicielom nieruchomości położonych przy Al. [...]. Po ósme w dniu [...] listopada 1974 r. orzeczono o wywłaszczeniu opisanej wyżej nieruchomości. Powyższe dowodzi, że nie doszło do rażącego naruszenia przepisów dekretu z 1949 r., w szczególności art. 1, art. 2, art. 5, art. 7 ust. 1, art. 13 ust. 1 i 2, art. 15, art. 17 i art. 20. Dalej w kontekście twierdzeń skarżących zauważyć należy, że organ odwoławczy trafnie podkreślił, że część nieruchomości stanowiąca własność M. M. i E. M. i zabudowana zgodnie z celem wywłaszczenia budynkiem wielomieszkaniowym, a obecnie stanowiąca działkę nr [...] - została wyłączona z zakresu wniosku nieważnościowego. Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z 1974 r. został ograniczony do części wywłaszczonej nieruchomości, która nie została zabudowana budynkiem mieszkalnym, odpowiadającej obecnie częściom działek ewidencyjnych o nr [...] i [...], co nie oznacza, że nie miała związku z realizacją celu wywłaszczenia i nie była niezbędna dla jego zrealizowania. Celu wywłaszczenia nie można bowiem ustalać wybiórczo, ustaleń tych dokonywać odrębnie dla każdej działki mając na uwadze wykonanie wywłaszczenia lub późniejsze inne wykorzystanie części nieruchomości. Minister prawidłowo więc stwierdził, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej, bowiem na części nieruchomości objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności nie znajduje się blok mieszkalny, tylko garaże, wybudowane po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej. Zrealizowanie innej inwestycji już po wywłaszczeniu nie może mieć wpływu na ocenę wcześniej wydanego orzeczenia. Wszystkie zarzuty skargi, w których zarzucono naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. przez nieuznanie, że przy wydawaniu orzeczenia z 1974 r. doszło do rażącego naruszenia poszczególnych przepisów ustawy z 1958 r. należy odeprzeć, a to wobec uznania, że kontrolowane postępowanie wywłaszczeniowe i orzeczenie wydane po jego przeprowadzeniu w kwestionowanej części prawidłowo zostało oparte na regulacjach dekretu z 1949 r. w zw. z art. 48 ust. 1 ustawy z 1958 r. W tym stanie rzeczy, wobec zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd – na mocy art. 151 P.p.s.a. – oddalił skargę. | | | | | | | | | | | | | |