IV SA/Wa 2870/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 marca 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: odmówić zmiany postanowienia z dnia 12 marca 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. J. M. wnioskiem z dnia 15 stycznia 2013 r., złożonym na urzędowym formularzu, wystąpiła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wniosek ten rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 12 marca 2013 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na niewykazanie przez wnioskodawczynię żadnych nadzwyczajnych okoliczności wskazujących na konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów i świadczących o jej trudnej sytuacji materialnej, uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na mocy art. 259 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowienie to uzyskało walor prawomocnego orzeczenia sądu, bowiem nie wniesiono sprzeciwu. W piśmie z dnia 9 sierpnia 2013 r. skarżąca J. M., powołując się na bardzo trudną sytuację materialną i niemożność uiszczenia kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, ponownie wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wniosek o identycznej treści skarżąca ponowiła w piśmie z dnia 22 sierpnia 2013 r. Zarządzeniem z dnia 30 sierpnia 2013 r. Sąd uznał, że ponowiony wniosek należy rozpatrywać w trybie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wobec tego wezwał wnioskodawczynię do wykazania, w terminie siedmiu dni, że jej sytuacja materialna lub rodzinna uległa zmianie w sposób uzasadniający zmianę postanowienia z dnia 12 marca 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Ponadto zarządzeniem z dnia 11 września 2013 r. Sąd przesłał skarżącej urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, zobowiązując ją do dokładnego wypełnienia wniosku i odesłania Sądowi – w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy zmiany postanowienia z dnia 12 marca 2013 r. Pomimo upływu zakreślonego terminu wnioskodawczyni nie nadesłania wypełnionego formularza wniosku, jedynie w odpowiedzi na zarządzenie Sądu z dnia 30 sierpnia 2013 r. skarżąca w piśmie z dnia 5 września 2013 r. oznajmiła, że jej sytuacja majątkowa nie uległa zmianie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższe znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 wymienionej ustawy, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata oraz dowodów na ich poparcie umożliwia Sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, zaś Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie odmawiające skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2870/12). Instytucja przewidziana w art. 165 powołanej ustawy daje możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie, jednak warunkuje i uzależnia ją od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie Sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego dotyczącego sytuacji finansowej skarżącej Sąd, bez zmiany okoliczności sprawy i bez kolejnego wniosku złożonego na urzędowym formularzu, nie może zmienić lub uchylić swojego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że jego poprzednia ocena tych okoliczności była błędna. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy Sąd nie zajmuje się więc ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie [por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II FZ 768/12 (LEX nr 1219916) i powołane tam orzecznictwo]. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy w zakresie rozpoznawanego wniosku, stwierdzić należy, że skarżąca, wnosząc po raz kolejny o przyznanie prawa pomocy, nie wykazała, że w jej przypadku nastąpiła taka zmiana sytuacji materialnej, która uzasadniałaby zmianę postanowienia Sądu z dnia 12 marca 2013 r. Skarżąca nie poparła swoich twierdzeń żadnym materiałem źródłowym dotyczącym zmiany jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jak również nie złożyła ponowionego wniosku na urzędowym formularzu, co uniemożliwiło Sądowi dokonanie obiektywnej i wszechstronnej analizy zasadności tego wniosku. Nie jest możliwe porównanie stanu finansowego skarżącej wobec niezastosowania się jej do zarządzeń Sądu z dnia 30 sierpnia 2013 r. i z dnia 11 września 2013 r. i niewykazania, by w okresie od wydania postanowienia z dnia 12 marca 2013 r. do momentu wydawania niniejszego postanowienia nastąpiła istotna zmiana okoliczności dotyczących jej sytuacji majątkowej, co uzasadniałoby w świetle art. 165 powołanej ustawy wydanie postanowienia o treści innej, niż treść postanowienia z dnia 12 marca 2013 r., jak również w sytuacji, gdy brak stosownych dokumentów w ogóle uniemożliwia ustalenie tego stanu, a tym bardziej porównanie go do stanu poprzedniego, również niemożliwego do ustalenia ze względu na niewykonanie zarządzenia Sądu z dnia 11 września 2013 r. i niezłożenie wniosku na urzędowym formularzu. Skarżąca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku z dnia 9 i 22 sierpnia 2013 r. okoliczności, bowiem zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy. Podkreślić przy tym należy, że mają to być okoliczności relewantne dla rozpatrywanej kwestii, a więc dla oceny przesłanek umożliwiających ewentualne przyznanie wnioskodawczyni prawa pomocy. W przypadku braku wykazania, że okoliczności sprawy uległy zmianie, art. 165 powołanej ustawy nie znajduje zastosowania, a zatem brak jest przesłanek do zmiany prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 165 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.