IV SA/Wa 2880/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Łukasz Krzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2014 r. wniosku Stowarzyszenia [...] w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie [...] w W. wystąpiło o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie skargi na wskazane w sentencji postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 30 grudnia 2013 r., regulaminu stowarzyszenia, a także z oświadczenia z dnia 29 listopada 2013 r. -złożonego przez skarżącego do sprawy o sygn. akt IV SA/Wa 2547/13, w której również wystąpił o przyznanie prawa pomocy - wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 7 regulaminu stowarzyszenia). Stowarzyszenie liczy trzynastu członków, dodatkowo współpracują z nim cztery osoby. Obowiązująca składka członkowska - zgodnie ze zobowiązaniem podjętym w 2006 r. - wynosi 10 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku z dnia 30 grudnia 2013 r. skarżący stwierdził, że najważniejszym faktem przemawiającym za przyznaniem mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych jest odrzucanie przez Sąd skarg stowarzyszenia (dwunastu skarg od września 2013 r.). We wzmiankowanym piśmie z dnia 29 listopada 2013 r. skarżący oświadczył, że przy szerokiej działalności stowarzyszenia ustalona składka nie odpowiada rzeczywistym wydatkom ponoszonym przez jego członków. Przykładowo, tylko w pierwszym półroczu 2013 r. uiszczone koszty sądowe wyniosły łącznie 4.085 zł. Oznacza to, że w rzeczywistości każdy z członków z własnych środków wydał około 320 zł, co daje 53,30 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2014 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał m. in., że wpłacił do kasy Sądu kwotę ponad 4.000 zł z tytułu kosztów sądowych, co wskazuje, że już obecnie faktyczne średnie obciążenie finansowe każdego członka stowarzyszenia wynosi ok. 50 zł na miesiąc. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jako że sprzeciw nie został odrzucony sprawa, zgodnie z powyższym przepisem, podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej (np. stowarzyszeniu zwykłemu, którym jest wnioskodawca - art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach; Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm., zwanej dalej Prawem o stowarzyszeniach"), gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu badając zasadność wniosku należy jednak brać pod uwagę również okoliczność, że prawo pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa. Z tego względu powinno dotyczyć wypadków, w których zdobycie przez wnioskodawcę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Stowarzyszenia zwykłe zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność regulaminowa. Jest oczywiste, że stowarzyszenie może prowadzić działalność jedynie w takim zakresie, w jakim jest to możliwe w ramach posiadanych środków. Działalność ta nie może być subsydiowana z budżetu Państwa. Zgodnie z punktem 4.5 regulaminu wnioskodawcy, działa on m. in. poprzez występowanie na prawach strony w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych. Chcąc realizować działalność musi się on więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nawet jeżeli uznać, jak wskazał wnioskodawca, że faktycznie już obecnie obciążenie finansowe na jednego członka wynosi ok. 50 zł na miesiąc, to jednak oznacza to tylko tyle, że stowarzyszenie w ramach dostępnych środków nie może prowadzić szerszej działalności, nie zaś jakoby istniała konieczność finansowania dalszej działalności stowarzyszenia ze środków publicznych w formie zwolnienia z opłat sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt II OZ 6/14). Wnioskodawca, będący stowarzyszeniem zwykłym mogącym uzyskiwać środki finansowe wyłącznie ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach), nie podejmując działań zmierzających do przekształcenia się w stowarzyszenie rejestrowe, mające znacznie szersze możliwości gromadzenia środków, np. z darowizn, spadków, zapisów oraz ofiarności publicznej, spowodował, że zakres jego działalności regulaminowej musi podlegać określonym ograniczeniom, zważywszy że stowarzyszenia działające w interesie publicznym nie są generalnie zwolnione z obowiązku ponoszenia kosztów w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W świetle powyższego Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.