IV SA/Wa 2911/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Balicka po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2013 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołań postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stowarzyszenie [...] w W. wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2013 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołań. W odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżące stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2014 r. odmówiono Stowarzyszeniu [...] w W. przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu Stowarzyszeniu w dniu 21 stycznia 2014 r. Strona skarżąca w dniu 28 stycznia 2014 r. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego przepisu Sąd stwierdził, że sprzeciw od postanowienia z dnia 14 stycznia 2014 r. został wniesiony w terminie i nie zawierał braków formalnych, wobec czego powyższe postanowienie utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje Sąd. Zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Wyjątkiem od powyższej zasady jest instytucja prawa pomocy, która winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyty w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a zwrot "gdy wykaże" jednoznacznie wskazuje, że na osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ubiegającej się o przyznanie prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania, że ziściła się przesłanka do pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednakże strona ubiegająca się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). Ponadto podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa, które powinno mieć miejsce tylko w sytuacji gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby lub podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Konstytucyjne prawo obywateli do zrzeszania się nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Skarb Państwa. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06, dostępne na stronie Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przenosząc powyższe rozważania na kanwę rozpoznawanego wniosku Stowarzyszenia [...] w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Sąd uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści wypełnionego urzędowego formularza PPPr oraz załączonych dokumentów wynika, że strona skarżąca jest stowarzyszeniem zwykłym, które stosownie do treści art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.) uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Sądowi z urzędu wiadomo, że Stowarzyszenie [...] w W. liczy trzynastu członków, którzy są zobowiązani do uiszczania składki członkowskiej w wysokości 10 (dziesięć) złotych miesięcznie (zobowiązanie z 2006 r.). Stowarzyszenie wielokrotnie oświadczało przed tutejszym Sądem, że ustalona składka nie odpowiada rzeczywistym wydatkom ponoszonym przez jego członków i faktycznie każdy z członków wydaje z własnych środków kwotę wyższą, nawet pięciokrotnie (por. np. oświadczenie w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 2547/13). Strona skarżąca oświadczyła we wniosku o przyznanie prawa pomocy, że przynajmniej od września 2013 r. nie ma możliwości ponoszenia opłat sądowych w wielu sprawach z uwagi na wyczerpanie środków finansowych. W konsekwencji kolejne skargi są przez sąd odrzucane, co w ocenie skarżącego Stowarzyszenia jest okolicznością wskazującą na zasadność przedmiotowego wniosku. Podkreślić należy, że działalność regulaminowa Stowarzyszenia [...] została określona m.in. jako podejmowanie różnego rodzaju działań na rzecz ochrony środowiska, w tym interwencja w przypadku naruszenia przepisów ochrony środowiska i występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych. Nie sposób uznać więc argumentu skarżącego Stowarzyszenia, że wyczerpanie środków finansowych na ponoszenie kosztów sądowych uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Przewidując realizację swoich praw przed sądem skarżące Stowarzyszenie powinno liczyć się z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów. Tym samym powinno tak określić podstawy finansowania oraz zaplanować wydatki, aby powyższe cele mogły być realizowane. Skarżące Stowarzyszenie może podejmować wszelkie instrumenty przewidziane prawem, które umożliwią zgromadzić środki finansowe na funkcjonowanie podmiotu. Sąd niejednokrotnie wskazywał na możliwość zwiększenia wysokości składki członkowskiej, zwiększenie liczby członków stowarzyszenia bądź też zmianę formy działania ze stowarzyszenia zwykłego na tzw. "stowarzyszenie rejestrowe". W tym ostatnim przypadku do majątku stowarzyszenia, oprócz składek członkowskich zaliczane są darowizny, spadki, zapisy, dochody z własnej działalności, dochody z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Dodatkowo, stowarzyszenie takie, na zasadach określonych w przepisach, może prowadzić działalność gospodarczą oraz otrzymywać dotacje. W świetle powyższego Sąd uznał, że Stowarzyszenie [...] w W. nie wykazało, że zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji postanowienia.