IV SA/Wa 2914/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi K. P. i E. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących K. P. i E. P. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m. W. z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] orzekającą o odmowie wymeldowania M. D. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu Wojewoda podał, że na wniosek K. C. oraz E. P., Prezydent m. W. wszczął postępowanie w sprawie wymeldowania M. D. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. organ I. instancji orzekł o odmowie wymeldowania M. D. spod wskazanego adresu. M. D. nie opuścił bowiem miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (dalej zwanej ustawą o ewidencji ludności). Po rozpoznaniu odwołania od tej decyzji Wojewoda wskazał, że w dniu [...] maja 2015 r. organ I. instancji przeprowadził dowód z oględzin lokalu nr [...], położonego przy ul. [...] w W. Stwierdził, że na parterze budynku znajdują się dwa wejścia. Jedno oznaczone numerem [...], a drugie nie posiada oznaczenia. K. P. oświadczyła, że drzwi oznaczone numerem [...] prowadzą do lokalu nr [...] położonego na pierwszym piętrze, a drzwi nieoznaczone na parter i do piwnicy. Do lokalu nr [...] nie można wejść, ponieważ M. D. zastawił wejście płytą. Organ wskazał, że po odstawieniu płyty wewnątrz sieni pomieszczenia widać było: buty, krem, szatkę, stół, wycieraczkę, listwy, podkoszulek, kurtkę, bieliznę oraz mydło. Nie było jednak możliwości, żeby tam wejść. M. D. wskazał znajdujące się na posesji złożone łóżko polowe, śpiwór wiszący na sznurku, kożuch damski, czapki oraz talerz, 2 bułki i napój, znajdujące się na stoliku w ogródku. Wymieniony oświadczył, że śpi na łóżku polowym i zbiera do miednicy wodę deszczową. M. D. okazał również plastikowe wiadro, w którym prał nieokreśloną rzecz. Na podwórku znajdują się też inne rzeczy, tj. palety, siatka deski, taczka pila do drewna akwarium oraz śmieci. M. D. odmówił podpisania protokołu z przeprowadzonych oględzin. K. P. wraz z pismem z dnia [...] maja 2015 r. dołączyła do akt sprawy zdjęcia z oględzin. Organ odwoławczy wskazał także, iż w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy organ I. instancji przesłuchał w charakterze świadków M. B. i E. B.. M. B. mieszka w budynku przy ul. [...] w W. naprzeciwko budynku nr [...]. Świadek zeznał, że M. D. zamieszkuje w budynku przy ul. [...] wraz ze starszą panią S., która obecnie nie jest widywana. M. B. zeznał, że wymienione osoby zamieszkują na dole przedmiotowego budynku. M. D. widuje prawie codziennie, jak wchodzi lub wychodzi z posesji. W ostatnich latach nie widział, by wymieniony wnosił i gromadził rzeczy na podwórzu. E. B. również mieszka naprzeciwko tego budynku, przy ul. [...] w W. Świadek zeznała że M. D. zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania. Widuje wymienionego z różną częstotliwością, tj. czasami raz w tygodniu, a czasami codziennie, jak wchodzi lub wychodzi z posesji. E. B. nie bywa na przedmiotowej posesji. Dawno temu widziała, że pali się światło w małym oknie na parterze. Wojewoda [...] stwierdził, że mając na uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny podzielił stanowisko organu I. instancji, iż M. D. nie opuścił trwale lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Organ odwoławczy wskazał, że strona dysponuje kluczami do posesji, ma do niej swobodny dostęp oraz posiada tam swoje rzeczy. Potwierdziły to oględziny przedmiotowej nieruchomości, wyjaśnienia stron postępowania, a także zeznania M. B. i E. B. Organ zwrócił uwagę również na to, że podczas prowadzonego postępowania wyjaśniającego M. D. odbierał korespondencję kierowaną na adres przy ul. [...]. Natomiast korespondencja wysyłana przez organ I. instancji na adresy wskazane przez wnioskodawczynie, tj. ul. [...] m. [...] w W. oraz ul. [...] w W., nie była podejmowana. Natomiast wyjaśnienia K. P. i E. P. pozwoliły jedynie stwierdzić, że lokal nr [...] przy ul. [...] w W. jest zaniedbany i panuje w nim bałagan. Wnioskodawczynie bywają tam tylko sporadycznie i na podstawie ich wyjaśnień nie można wywnioskować, że wymieniony definitywnie zerwał związki ze spornym lokalem. W ocenia organu, bałagan w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. i na posesji dookoła przedmiotowego budynku oraz wezwania do jego uprzątnięcia nie mają wpływu na wydane rozstrzygnięcie. Instytucje zameldowania i wymeldowania służą jedynie odzwierciedleniu aktualnego i rzeczywistego miejsca zamieszkania bez względu na to. jakie warunki panują w lokalu. Zatem w przypadku, gdy właściciel chce usunąć daną osobę ze swojego lokalu w związku z jej uciążliwym zachowaniem, winien skorzystać ze środków przewidzianych w prawie cywilnym, tj. wystąpić o eksmisję. Wojewoda wskazał również, że nie leży w gestii organu właściwego w sprawach ewidencji ludności dokonywanie oceny, czy określony obiekt budowlany nadaje się na miejsce pobytu ludzi i uzależnianie od tej oceny możliwości zameldowania czy wymeldowania. Podobnie wykraczają poza kompetencje organu ewidencyjnego uwagi o uciążliwym dla właściciela zachowaniu na terenie nieruchomości, które miałoby przemawiać za wymeldowaniem. Wojewoda wskazał także, że w związku z tym, iż organ bada stan faktyczny na dzień wydania decyzji, w przedmiotowej sprawie nie mają znaczenia pisma nakazujące doprowadzenie M. D. na rozprawy sądowe. Organ II. instancji wyjaśnił także, że skoro wolą K. P. i E. P. było wszczęcie postępowania o wymeldowanie tylko w stosunku do M. D., to organ I. instancji obowiązany był przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i wydać decyzję jedynie w zakresie zakreślonym przez Wnioskodawczynie. Kwestia ewentualnego wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie wymeldowania innych osób spod tego adresu przekraczała zatem granice rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły K. P. i E. P.. Zaskarżonej decyzji zarzuciły: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik prawy, tj.: a) art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 roku o ewidencji ludności (Dz.U. Nr 217, poz. 1427 ze zm.), poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, które doprowadziło do błędnego ustalenia, że M. D. nie opuścił definitywnie lokalu nr [...] (a dokładnie jego części oznaczonej jako [...]) w budynku przy ul. [...] w W. w rozumieniu przywołanego przepisu, a w konsekwencji utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Prezydenta m. W. z dnia [...] czerwca 2015 roku, nr [...], orzekającej o odmowie wymeldowania M. D. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., w sytuacji gdy obowiązkiem organu było usunięcie fikcji meldunkowej i orzeczenie o wymeldowaniu M. D., z uwagi na spełnienie wszystkich przesłanek, tj. trwałego i dobrowolnego opuszczenia lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...] w W.; 2. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: b) art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez dokonanie nieobiektywnej, jednostronnej i pobieżnej oceny materiału dowodowego, która w przedmiotowej sprawie przybrała charakter całkowicie dowolny, w konsekwencji czego organ wojewódzki dopuścił się nieuzasadnionego przyjęcia, iż M. D. nie opuścił miejsca pobytu stałego i można uznać, że lokal nr [...] w budynku przy ul. [...] w W. stanowi ośrodek koncentracji życia wymienionego, podczas gdy wszystkie potwierdzone materiałem dowodowym okoliczności niniejszej sprawy pozwalają w sposób bezsporny stwierdzić, że M. D. jedynie sporadycznie pojawia się na placu za budynkiem, w którym znajduje się rzeczony lokal nr [...] i wówczas przebywa na terenie ogródka za budynkiem nr [...], śpiąc tam oraz zaspokajając wszelkie potrzeby życiowe pod gołym niebem, usiłując w ten sposób podtrzymać fikcję meldunkową którą to fikcję organy administracji mają obowiązek usuwać, a czego żaden z organów meldunkowych wbrew nałożonym na nie obowiązkom - nie uczynił - mimo zaistnienia wszelkich ku temu przesłanek. Skarżące podniosły, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i niekwestionowanego przez drugą stronę wynika, że przedmiotowy lokal nie nadaje się do zamieszkania, nie może zaspokajać potrzeb mieszkaniowych z uwagi na stan techniczny, fakt składowania w nim licznych, zdewastowanych i nienadających się do użytku sprzętów i brak dostępu do mediów oraz sanitariatu. Podnosząc wskazane naruszenia wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I. instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżące podniosły, że mimo, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności wyniki kontroli meldunkowej prowadziły do jedynej słusznej konstatacji, iż M. D. winien zostać wymeldowany z lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...] w W. bowiem de facto - lokal, rozumiany jako "wydzielona trwałymi ścianami w budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych " - został zniszczony, a sam zainteresowany wskazywał, że swoje interesy życiowe skoncentrował na terenie ogródka posesji przy ul. [...], a nie w przedmiotowym budynku i nie twierdził też, że zamieszkuje w którymkolwiek z lokali wyodrębnionych w budynku - nie sposób uznać, że organy właściwe w sprawach ewidencji ludności są uprawnione do utrzymywania oczywistej fikcji meldunkowej w sytuacji gdy obiektywnie stwierdzono, że do lokalu, a nawet do budynku, w którym zameldowany jest M. D. nie można w ogóle wejść, co prowadzi do wniosku, że lokal, w którym zameldowany jest M. D. nie nadaje się do zamieszkania i od dłuższego czasu nie funkcjonuje jako lokal mieszkalny, a sam zainteresowany przebywa pod gołym niebem, poza budynkiem. Ponadto, wbrew stwierdzeniu zawartemu w uzasadnieniu decyzji, Skarżące podały, że nigdy nie wskazywały, iż M. D. posiada klucze do przedmiotowej nieruchomości. Co więcej - kluczami takimi w chwili obecnej nie dysponuje nikt, bowiem lokal nr [...] jest jedynie popadającym w ruinę składowiskiem śmieci i według wiedzy Skarżących, nie posiada zamykanych na klucz drzwi wejściowych. Okoliczność ta była już podnoszona na etapie postępowania odwoławczego, niestety organ wojewódzki pominął ją wydając swoje rozstrzygnięcie. Analiza uzasadnienia decyzji organu wojewódzkiego, w ich ocenie, pozwala zauważyć istotny błąd, który polega na nierozróżnianiu przez organ pojęć "lokal" i "posesja". O ile bowiem należy zgodzić się, że M. D., wbrew woli właścicieli, ma dostęp do posesji rozumianej jako teren za budynkiem nr [...] przy ul. [...] w W., to nie sposób uznać, że sytuacja ta jest tożsama z posiadaniem dostępu do lokalu, czy przechowywaniem w lokalu swoich rzeczy, a tym bardziej z zamieszkaniem w nim z zamiarem stałego pobytu. Podniosły, że sam Zainteresowany wskazał, iż wszystkie używane przez niego przedmioty znajdują się na zewnątrz. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2015 r. poz. 388), na podstawie której wydano zaskarżone decyzje, organ gminy (...), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z art. art. 25 ust. 1 tej ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z kolej stosownie do art. 26 ust. 1 pkt 1 adres określa się przez podanie nazwy miasta (dzielnicy), ulicy, numeru domu i lokalu - jeżeli jest wydzielony, nazwy województwa oraz kodu pocztowego. Z powyższych regulacji jednoznacznie zatem wynika, że zameldowanie jak i wymeldowanie może nastąpić w domu - w którym nie ma wydzielonych odrębnych lokali (np. domku jednorodzinnym), albo w którym odrębne lokale wydzielono (np. blok mieszkalny). Wobec tego rolą organów orzekających w tego typu sprawach jest jednoznaczne ustalenie, czy strona w stosunku, do której toczy się postępowanie o wymeldowanie opuściła miejsca pobytu stałego - rozumianego jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu. Z akt niniejszej sprawy wynika, że organy orzekające w sprawie odmówiły wymeldowania M. D. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W.. Podanie numeru lokalu wynikało z faktu posiadania przez budynek położony przy ul. [...] w W., wydzielonych lokali. Wobec tego, postępowanie dowodowe organów powinno zostać ukierunkowane na wykazanie związków Strony z tym jednym konkretnym lokalem lub ustalenie ich braku. W toku postępowania administracyjnego K. P. -świadczyła do protokołu z dnia [...] lutego 2015 r., że budynek przy ul. [...] składa się z partu oraz piętra. Lokal nr [...] nie nadaje się do zamieszkania, brak jest tam wody. prądu, gazu, a także ogrzewania. W pomieszczeniach znajdują się śmieci i inne przedmioty, które wskazują na to, że nikt w nich nie przebywa. Następnie w dniu [...] lutego 2015 r., E. P. oświadczyła przed organem I. instancji do protokołu, że aktualnie parter nie nadaje się do użytkowania. Organ I. instancji w dniu [...] maja 2015 r. przeprowadził dowód z oględzin lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Z protokołu kontroli meldunkowej wynika, że na parterze budynku znajdują się dwa wejścia jedno oznaczone numerem [...], a drugie nie posiada oznaczenia. K. P. oświadczyła, że drzwi oznaczone numerem [...] prowadzą do lokalu nr [...] położonego na pierwszym piętrze, a drzwi nieoznaczone na parter i do piwnicy. Do lokalu nr [...] nie można było wejść, ponieważ M. D. zastawił wejście płytą. W protokole wskazano, że po odstawieniu płyty wewnątrz sieni pomieszczenia widać było: buty, krem, szatkę, stół, wycieraczkę, listwy, podkoszulek, kurtkę, bieliznę oraz mydło. Nie było jednak możliwości, żeby tam wejść. Jednocześnie, zdaniem organów obu instancji, ustalenia wizji lokalnej oraz zeznania świadków – M. B. i E. B. pozwoliły na przyjęcie, że Strona postępowania dalej zamieszkuje w lokalu nr [...]. W ocenie Sądu, wbrew tym ustaleniom, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw, do jednoznacznego przyjęcia, że M. D. nadal zamieszkuje w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W.. Przede wszystkim nie ustalono, czy Skarżący faktycznie mieszka w przedmiotowym lokalu. Z protokołu oględzin wynika jedynie, że do lokalu tego nie dało się wejść. Brak jest natomiast jakiejkolwiek wzmianki, jakie to przeszkody uniemożliwiły bezpośrednie oględziny przedmiotowego lokalu, zwłaszcza, że jak wskazano, odsłonięto płytę zasłaniającą wnętrze. W ocenie Sądu, z zeznań świadków nie wynika również, aby Skarżący nadal zamieszkiwał w lokalu nr [...]. Przesłuchani świadkowie wskazują bowiem, że widują M. D. na terenie nieruchomości (posesji) przy ul. [...] Żaden ze świadków bezpośrednio nie potwierdził, że Strona zamieszkuje w lokalu nr [...]. Podniesiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczność, że wszelka korespondencja była doręczana M. D. na adres przy ul. [...] również nie może mieć decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Jak bowiem wynika z akt sprawy, każda przesyłka do niego kierowana przez Organy była uprzednio awizowana. Ustalenia organów zatem o tym, że Strona bywa j terenie nieruchomości (posesji) przy ul. [...], ale nie dowodzi, że nadal zamieszkuje w lokalu nr [...]. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 lutego 2012 r. sygn. akt II OSK 2193/10 - ocena zgromadzonego materiału dowodowego winna uwzględniać okoliczności związane z zamieszkiwaniem konkretnej osoby w danym miejscu - aby wykluczyć - że zamieszkiwanie to nosi cechy pozorności. Wyjaśnienie stanu faktycznego we wskazanym zakresie, winno zatem wiązać się nie tylko z poczynieniem ustaleń, co do faktu pobytu Skarżącego w danym miejscu, ale winno obejmować ustalenie gdzie skupione jest jego centrum życiowe. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany również w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Poczynione wnikliwe ustalenia Organów winny natomiast znaleźć wyraz w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu, spełniającym wymogi art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, wskazane wymogi nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. Decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2015 r. została wydana z naruszeniem art. 7, 77, 80, 107 § 3 k.p.a., które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy nie podjął bowiem czynności, które mogłyby usunąć wątpliwości tyczące niniejszej sprawy, wskazane uprzednio, dostrzeżone przez Sąd w niej orzekający. W szczególności Wojewoda [...] nie ustalił, czy Strona faktycznie przebywa w lokalu nr 1 przy ul. [...] w W., skoro osoba sporządzająca kontrolę meldunkową nie weszła do przedmiotowego lokalu, a przy tym nie ustaliła bezpośrednio, czy znajdują się tam przedmioty do niego należące i mogące świadczy o tym, że lokal ten stanowi centrum życiowe M. D.. Jednocześnie Sąd uznał, że z uwagi na charakter dostrzeżonego naruszenia r/starczającym było uchylenie jedynie zaskarżonej decyzji, mając na uwadze, że Wojewoda ma możność skorzystania z art. 136 k.p.a., w celu przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - orzekł jak w pkt 1 sentencji. W pkt 2 orzeczono na podstawie art. 205 § 1 powołanej ustawy. Po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, Organ odwoławczy zastosuje się do wskazań w nim zawartych.