IV SA/Wa 2924/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. F. i C. F. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: 1) odmówić C. F. zwolnienia od kosztów sądowych, 2) ustanowić dla C. F. adwokata. Wyrokiem z dnia 7 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. F. i C. F. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2013 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. C. F. w ustawowym terminie wystąpił z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wyrok wraz z uzasadnieniem został mu doręczony w dniu 7 kwietnia 2014 r. W dniu 22 kwietnia 2014 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) C. F. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wniosku podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Są właścicielami domu o pow. 102 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 4.30 ha. C. F. otrzymuje świadczenie emerytalno-rentowe w wysokości 2546,09, zaś jego żona emeryturę w wysokości 1405,27 zł. Wnioskodawca wskazał następujące wydatki roczne: żywność – 18 000 zł, chemia, higiena – 1 600 zł, węgiel, drewno – 6 000 zł, leki – 7 000 zł, energia elektryczna – 4 000 zł, odzież, obuwie – 3 500 zł, gaz – 700 zł, paliwo – 3 000 zł. Oświadczył, że on i jego żona są osobami schorowanymi. Zarządzeniem z dnia 5 maja 2014 r. referendarz sądowy wezwał C. F. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - nadesłanie wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych, ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych, - nadesłanie dokumentów potwierdzającego wysokość świadczeń emerytalno-rentowych skarżącego i jego żony, - wskazanie i udokumentowanie wydatków ponoszonych na utrzymanie miesięczne (np. kopii faktur, rachunków), - zaświadczenia z właściwego urzędu gminy o wysokości dochodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej, - oświadczenia, czy starał się o dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, ewentualnie o inne formy pomocy z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli tak, to należy wskazać, czy je otrzymał i w jakiej wysokości oraz nadesłać kopię decyzji właściwego organu administracji o przyznaniu dopłaty bezpośredniej lub innej formy pomocy. Odpowiadając na wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 15 maja 2014 r. oświadczył, że ani on ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych. Wyjaśnił także, że nieruchomość rolną uprawia dorywczo syn – K. F., jest to gospodarka nietowarowa. Skarżący nie otrzymuje dopłat do gruntów rolnych z ARiMR, są one przekazywane użytkownikowi gruntów rolnych. Do pisma skarżący dołączył kopie odcinków wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych, kopie rachunków za wywóz śmieci, opróżnianie szamba, węgiel, lekarstwa, ubezpieczenie. Rozpoznając wniosek zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla sienie i rodziny. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał, aby w jego sytuacji uzasadnione było przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy mieć na uwadze, że skarżący oraz jego żona uzyskują stały comiesięczny dochód w łącznej wysokości 3889 zł brutto (3278,74 zł netto). W ocenie referendarza sądowego uzyskiwane przez skarżącego i jego żonę dochody pozwalają na takie zaplanowanie budżetu domowego, aby wygospodarować środki na poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych (na tym etapie postępowania: opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł oraz ewentualnie wpis od skargi kasacyjnej – 100 zł). Pozwala na to zarówno charakter dochodu (stałe, comiesięczne świadczenie z ZUS) jak i jego wysokość. Ponadto jak wynika z akt sprawy skarżący byli w stanie uiścić w niniejszej sprawie wpis od skargi w wysokości 200 zł, zatem można wysnuć wniosek, że w ich przypadku uiszczenie kwot rzędu 100, czy 200 zł z tytułu kosztów sądowych, na różnych etapach postępowania, jest możliwe. Należy w tym miejscu podkreślić, że z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy konieczne koszty utrzymania, poza szczególnie uzasadnionymi wypadkami, odnieść należy do minimalnych w skali kraju, a udzielenie prawa pomocy może mieć miejsce jedynie w przypadku osób, których dochody oraz stan majątkowy są niższe od przeciętnych. W ocenie Sądu dochody skarżących nie są niskie, biorąc pod uwagę, że od 1 marca 2014 r. kwota najniższej emerytury wynosi 844,45 zł miesięcznie (Komunikat Prezesa ZUS z dnia 18 lutego 2014 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych oraz kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent - M.P. poz. 165). Dlatego też uzasadniona jest odmowa prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oceniając jednak sytuację materialną skarżącego w kontekście poniesienia także kosztów zastępstwa procesowego, należało dojść do wniosku, że poniesienie tych kosztów może narazić jego oraz jego żonę na uszczerbek utrzymania koniecznego. Dlatego też przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, należy uznać za uzasadnione. W szczególności wzięto pod uwagę, że skarżący stosunkowo duże koszty ponoszą na lekarstwa (według oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPF jest to ok. 7 000 zł rocznie, tj. ok. 583 zł miesięcznie) Dodatkowo należy mieć na uwadze, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 marca 2014 r. oddalił skargę W. F. i C. F. Od powołanego orzeczenia przysługuje skarżącemu skarga kasacyjna (art. 173 § 1 P.p.s.a.). Powyższy środek odwoławczy objęty jest przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 P.p.s.a.). W tym stanie rzeczy od przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu może być uzależniona realizacja przez skarżącego konstytucyjnego prawa do sądu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.