IV SA/Wa 293/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej postanawia 1) zwolnić skarżącego J. K. od wpisu od skargi ponad kwotę 500 (pięćset) zł oraz zwolnić od pozostałych kosztów sądowych, 2) ustanowić dla J. K. radcę prawnego. J. K. w sprawie ze skargi na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] listopada 2012 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w wysokości 50.000 zł, zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Z wniosku sporządzonego na urzędowym formularzu PPF oraz dokumentów nadesłanych przy piśmie z dnia 15 kwietnia 2013 r. wynika, że skarżący mieszka wraz z żoną i małoletnim synem. Skarżący do 2012 r. pobierał rentę chorobową (z uwagi na przebytą chorobę nowotworową). Obecnie prowadzi działalność gospodarczą – niewielki warsztat samochodowy. Wskazał na niski dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej – w 2012 r. była to kwota 2.196, 21 zł. Skarżący oświadczył także, że jego żona jest właścicielką mieszkania o po. 58 m2 o wartości 150.000 zł, obciążonego hipoteką – zostało 20 lat do spłaty kredytu, rata miesięczna wynosi aktualnie ok. 700 zł. Ponadto skarżący opłaca alimenty w wysokości 550 zł na rzecz syna z poprzedniego małżeństwa. Z zaświadczenia o obsłudze kredytu (Bank Millennium SA) z 9 kwietnia 2013 r. wynika, że skarżący korzysta z kredytu bankowego (pożyczka-podwyższenie) przyznanego w dniu [...] listopada 2012 r. w wysokości 49.758,55 zł, którego miesięczna rata wynosi 1275,54 zł i jego spłata przebiega terminowo. Żona skarżącego z tytułu umowy o prace uzyskuje dochód w wysokości ok. 4360 zł brutto (jak wynika z rachunku bankowego w lutym otrzymała 3.423,90 zł netto, w marcu i kwietniu 2.996.24 netto). Rozpoznając wniosek zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpatrywanej sprawie oceniając możliwości finansowe skarżącego w kontekście poniesienia kosztów sądowych należy mieć na względzie przede wszystkim, że na obecnym etapie postępowania skarżący były zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.500 zł poza tym musiałby ponieść koszty ustanowienia radcy prawnego z własnych środków. Występując z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, skarżący powinien wykazać, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie referendarza sądowego w rozpoznawanej sprawie nie można uznać, mając na uwadze złożone przez skarżącego informacje i dokumenty, że skarżący nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, co prawda – wskazał, że dochód w 2012 r. wyniósł 2.196,21 zł. Nie można jednak pominąć faktu, że dochodem jest nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania. Nie jest on więc miarodajny dla oceny zdolności płatniczych. Istotniejsze bowiem jest to, że skarżący uczestniczy aktywnie w obrocie gospodarczym. Z odpisu zeznania PIT-36 za rok 2012 wynika, że skarżący uzyskał przychód w wysokości 43.123,18 zł, zaś koszty jego uzyskania wyniosły 40.926,97 zł. W tej sytuacji, w ocenie referendarza sądowego nie można mówić, że niski dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powinien skutkować przyznaniem prawa pomocy w żądanym przez skarżącego zakresie. Nie można bowiem zaaprobować tezy, że przedsiębiorca podlega zwolnieniu z kosztów postępowania tylko dlatego, że ponosi znaczne wydatki związane z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w ten sposób ustanowiona zostałaby reguła, że koszty sądowe w hierarchii ważności wszelkich kosztów przedsiębiorcy są na pozycji niższej, niż koszty bieżącego funkcjonowania jego przedsiębiorstwa. Przy takim usytuowaniu obowiązku ponoszenia kosztów sądowych państwo musiałoby faktycznie zawsze wyręczyć przedsiębiorcę, który deklaruje brak środków na pokrycie kosztów procesu (por. postanowienie NSA z 14 maja 2010 r., II FZ 241/10). Również obciążenie skarżącego kredytem nie uzasadnia uwzględnienia jego wniosku w całości. Z nadesłanych materiałów nie wynika, aby zadłużenia tego nie spłacał przeciwnie, w zaświadczeniu z banku z dnia 9 kwietnia 2013 r. stwierdzono, że spłata należności z tytułu kredytu przebiega terminowo. Nie wynika też, by spłata zaciągniętych kredytów i pożyczek stanowiła zagrożenie dla bytu rodziny i uniemożliwiała ponoszenie kosztów postępowania. Przeciwnie biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej przez banki, uzyskanie pożyczki (udzielona została 30 listopada 2012 r. w wysokości 49.758,55 zł) wskazuje na płynność finansową skarżącego. W innym wypadku bank nie przyznałby mu tej pożyczki. Skoro bowiem skarżący korzysta z kredytów bankowych, to oznacza, że posiada zweryfikowaną przez profesjonalną instytucję finansową zdolność kredytową. Należy mieć także na uwadze, że żona skarżącego uzyskuje z tytułu umowy o pracę dochód w wysokości ok. 3000 zł netto. Jak wynika z nadesłanych dokumentów spłaca regularnie i terminowo kredyt hipoteczny, którego rata miesięczna wynosi ok. 700 zł (aktualnie). Mając powyższe na uwadze, referendarz sądowy doszedł do wniosku, że skarżący jest w stanie uiścić 500 zł tytułem wpisu od skargi, bowiem nie wykazał, że w jego sytuacji uzasadnione jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast mając na uwadze całokształt okoliczności należało dojść do wniosku, że w sprawie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, bowiem skarżący wykazał, że uiszczenia kosztów w całości mogłoby narazić jego oraz jego rodzinę na uszczerbek utrzymania koniecznego. Powyższe oznacza, że po uiszczeniu wpisu w wysokości 500 zł skarżący nie będzie obciążony innymi kosztami postępowania, tj. nie będzie musiał uiścić pozostałej części wpisu (1.000 zł) i ewentualnych innych kosztów, do uiszczenia których mógłby być zobowiązany na kolejnych etapach (np. opłata kancelaryjna -100 zł, wpis od skargi kasacyjnej – 750 zł). Ponadto po przeanalizowaniu sytuacji opisanej przez skarżącego referendarz sądowy doszedł do wniosku, że uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.