IV SA/Wa 2978/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. A. z dnia 5 grudnia 2016 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. A. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lipca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości oraz ustalenia odszkodowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. A. w piśmie z dnia 28 sierpnia 2015 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lipca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości oraz ustalenia odszkodowania. Referendarz sądowy, po rozpoznaniu wniosku skarżącej z dnia 3 listopada 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, postanowieniem z dnia 17 grudnia 2015 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powodem nieuwzględnienia wniosku było nieusunięcie – pomimo wezwania – wątpliwości, jakie budziło, złożone na urzędowym formularzu, oświadczenie strony o dochodach i majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprzeciwu M. A., postanowieniem z dnia 27 maja 2016 r. utrzymał w mocy powołane postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 grudnia 2015 r., podzielając zawartą w nim argumentację. Skarżąca w dniu 10 czerwca 2016 r. uiściła wpis od skargi w wysokości 200 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 października 2016 r. oddalił skargę. M. A. wniosła o sporządzenie uzasadnienia powołanego wyroku, a po wezwaniu, w dniu 31 października 2016 r. uiściła opłatę kancelaryjną w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym na wniosek. W dniu 5 grudnia 2016 r., radca prawny umocowany przez skarżącą do reprezentowania w sprawie IV SA/Wa 2978/15 przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2016 r. Do skargi kasacyjnej dołączył, złożony na urzędowym formularzu, wniosek M. A. z dnia 5 grudnia 2016 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach, strona podała, że w gospodarstwie domowym pozostaje z mężem (S. A.) oraz pełnoletnim synem (A. A.). Jako jedyne źródło utrzymania trzyosobowej rodziny wskazała rentę męża w wysokości około 600 zł miesięcznie. Oświadczyła, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Podała, że syn uczy się w technikum. Jako posiadany majątek skarżąca wykazała działkę o powierzchni 9 arów z domem o powierzchni około 80 m2, a także działkę rolną o powierzchni 80 arów. Oświadczyła, że nie ma oszczędności, innych zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Wymieniła następujące wydatki gospodarstwa domowego: wyżywienie (około 400 zł), ubrania (około 50 – 100 zł), rachunki (około 300 zł), leki (około 50 - 100 zł), inne (około 100 zł). W uzasadnieniu wniosku M. A. stwierdziła, że ma 62 lata i powtórzyła, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Potwierdziła, że jej rodzina utrzymuje się wyłącznie z renty męża. Nadmieniła, że cierpi na schorzenia układu krążenia i kręgosłupa. Wskazała, że wyżej wymienione nieruchomości otrzymała od rodziców. Nadmieniła, że działka rolna nie jest uprawiana. Ponieważ oświadczenie strony z dnia 5 grudnia 2016 r. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 14 marca 2017 r. wezwano ją do nadesłania w terminie 14 dni: a) wyciągów z wszelkich posiadanych przez nią, przez jej męża oraz przez jej syna rachunków bankowych, (wskazano, że wystarczające będą wydruki komputerowe obejmujące zestawienie wszelkich operacji na rachunkach bankowych we wskazanym okresie oraz saldo rachunków); b) odpisów zeznań podatkowych jej i jej męża; c) aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego podaną we wniosku informację, że jest ona osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych; d) dokumentu potwierdzającego podaną we wniosku wysokość renty otrzymywanej przez męża; e) kopii decyzji właściwego organu (właściwych organów) administracji określających łączną wysokość zobowiązań jej oraz zobowiązań jej męża z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2016 rok lub 2017 rok; f) zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej; g) kopii dokumentów wskazujących wysokość stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym; h) wiarygodnego i przekonującego wyjaśnienia, dlaczego obecnie nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, w sytuacji, gdy 31 października 2016 r. zapłaciła opłatę kancelaryjną w takiej samej wysokości, a w czerwcu ubiegłego roku uiściła wpis od skargi w wysokości 200 zł. W odpowiedzi, przy piśmie z dnia 29 marca 2017 r., M. A. złożyła do akt sprawy: 1. kopię decyzji ZUS z dnia [...] marca 2017 r. o przeliczeniu renty S. A., z której wynika, że świadczenie wynosi 965,56 zł, a także że jest ono zmniejszone o 241,39 zł z powodu egzekucji sądowej; 2. kopię zawiadomienia ZUS z dnia [...] grudnia 2016 r. w sprawie zajęcia świadczenia przysługującego S. A.; 3. kopię informacji o wysokości stypendium wypłaconego synowi skarżącej w 2015 roku; 4. kopię zeznania S. A. (złożonego wspólnie z małżonką) o wysokości dochodu w roku podatkowym 2015 r. (PIT-36), z którego wynika, że wymieniony uzyskał dochód w wysokości 14.987,97 zł z renty, a także z pozarolniczej działalności gospodarczej oraz z działalności wykonywanej osobiście; 5. wyciąg z rachunku bankowego S. A. w Banku [...] za okres od 11 lipca do 10 sierpnia 2016 r., którego saldo końcowe wyniosło tyle samo, co saldo końcowe, tj. 1.668,26 zł; 6. dwa potwierdzenia przelewów dokonanych przez A. A. z rachunku w [...] tytułem płatności faktury na rzecz operatora sieci telefonii komórkowej oraz opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi; 7. kopie ośmiu odcinków wpłat, dokumentujących dokonane w okresie od stycznia do marca bieżącego roku płatności za media, w tym gaz, energię elektryczną, opłaty na rzecz gminy. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że jednoznacznie wynika z nich, iż podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Treść art. 246 § 1 ppsa nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Skarżąca, po raz drugi w przedmiotowej sprawie, pomimo jednoznacznie sformułowanego wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia, które pozwoliłyby ustalić jej rzeczywiste możliwości płatnicze, nie usunęła wątpliwości, jakie budzi złożone przez nią oświadczenie o dochodach i majątku gospodarstwa domowego. Jako jedyne źródło utrzymania trzyosobowej rodziny wnioskodawczyni wskazała rentę otrzymywaną przez męża, której wysokość (zgodnie z decyzją ZUS z dnia 10 marca 2017 r.) – po zmniejszeniu z powodu prowadzonej egzekucji sądowej – wynosi 724,17 zł miesięcznie. Z drugiej strony wykazała wydatki w wysokości około 900 – 1.000 zł. Z kolei nadesłane przez nią kopie odcinków wpłat i potwierdzeń przelewów świadczą o tym, że aktualnie (w pierwszym kwartale bieżącego roku) Państwo A. realizują płatności związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego – opłaty za energię elektryczną, gaz, telefon, czy gospodarowanie odpadami. Wobec powyższego, oświadczenie wnioskodawczyni o źródłach i wysokości dochodu trzyosobowej rodziny budzi wątpliwości. Świadczenie rentowe otrzymywane przez męża nie pozwala bowiem na wygospodarowanie środków potrzebnych na poniesienie wykazanych przez skarżącą kosztów koniecznego utrzymania. Co więcej, z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w 2015 roku, a także z treści pierwszego wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie wynika, że S. A. osiągał dochód nie tylko z renty, ale także z pozarolniczej działalności gospodarczej oraz działalności wykonywanej osobiście. Należy także zauważyć, że M. A. uiściła już w przedmiotowej sprawie wpis od skargi w wysokości 200 zł, a także opłatę kancelaryjną w wysokości 100 zł. Obecnie, po wniesieniu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2016 r., jest zobowiązana do uiszczenia wpisu od skargi, kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu od skargi (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), czyli 100 zł. Ustaleniu rzeczywistych możliwości płatniczych służyło niewykonane przez M. A. wezwanie do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez nią, jej męża i syna (lit. a wezwania). Z dokumentów, które skarżąca złożyła do akt sprawy wynika przy tym, że zarówno S. A., jak i A. A., mają rachunki bankowe. Skarżąca złożyła wszakże do akt sprawy wyciąg – wprawdzie sprzed prawie dziewięciu miesięcy - z rachunku bankowego męża, a także dwa potwierdzenia przelewu wykonane przez syna w marcu bieżącego roku. Wnioskodawczyni nie potwierdziła także stosownym zaświadczeniem (lit. c wezwania), że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, ani nie nadesłała zaświadczenia o sytuacji osobistej rodzinnej, dochodowej i majątkowej (lit. f wezwania), które umożliwiłoby ustalenie, czy jej rodzina korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Storna nie przedstawiła również kopii decyzji określającej wysokość zobowiązań z tytułu podatku od nieruchomości (lit. e wezwania), która pozwoliłaby zweryfikować wiarygodność oświadczenia w zakresie posiadanego majątku nieruchomego. Wymienione zaniechania uniemożliwiają ustalenie rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej. Jak natomiast wskazano, z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane do niej wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, czy rodzinnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy traktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.