IV SA/Wa 300/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi I. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej I. C. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IV SA/Wa 300/10 UZASADNIENIE Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] Wojewoda [...] (dalej "Wojewoda"), po rozpatrzeniu odwołania I. C. (dalej "skarżącej") od decyzji Prezydenta W., zwanego dalej "Prezydentem", z dnia [...] października 2009 r. nr [...], orzekającej o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., zwanego dalej "spornym lokalem", utrzymał decyzję Prezydenta w mocy. Zaskarżona decyzja Wojewody zapadła w następującym stanie faktycznym: W dniu [...] września 2007 r., na wniosek E. i Z. L. wszczęte zostało postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania skarżącej ze spornego lokalu. Decyzją z dnia [...] września 2008 r. Prezydent orzekł o wymeldowaniu skarżącej. Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. Wojewoda uchylił decyzję Prezydenta i przekazał temu organowi sprawę do ponownego rozstrzygnięcia. Decyzją z dnia [...] października 2009 r. Prezydent ponownie orzekł o wymeldowaniu skarżącej. Skarżąca wniosła odwołanie od decyzji Wojewody. Rozpatrzywszy odwołanie, Wojewoda nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Uzasadniając rozstrzygnięcie odwoławcze, Wojewoda wskazał w szczególności, co następuje: Tytuł prawny do spornego lokalu posiadają łącznie E. i Z. L. oraz ich córka M. S. Lokal był zajmowany wiele lat przez I., Z. i R. C. Wyrokiem z dnia [...] października 2007 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy [...] w W. [...] Wydział Cywilny orzekł eksmisję wskazanych wyżej osób ze spornego lokalu. Wyrokiem z dnia [...] marca 2008 r., sygn. akt [...] oddalił apelację osób wyeksmitowanych ze spornego lokalu od wyroku z dnia [...] października 2007 r. Na tej podstawie w dniu [...] maja 2009 r. w spornym lokalu przeprowadzona została, przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] – S. G., eksmisja Z. C., syna skarżącej. Na skutek przymusowego opróżnienia spornego lokalu z rzeczy należących do wyeksmitowanego, sporny lokal opuściła również skarżąca, natomiast klucze do lokalu zostały zwrócone M. S. Wprawdzie na skutek skargi skarżącej na czynność Komornika z dnia [...] maja 2009 r. Sąd Rejonowy w W. uchylił tę czynność postanowieniem z dnia [...] września 2009 r., sygn. akt [...], to fakt ten pozostaje w niniejszej sprawie bez znaczenia. Organ administracji orzekający w przedmiocie wymeldowania ustala jedynie, czy nastąpiło rzeczywiste opuszczenie miejsca zameldowania. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że w związku z eksmisją, wykonaną wobec Z. C. skarżąca dobrowolnie i trwale opuściła sporny lokal w dniu [...] maja 2009 r. Lokal ten został opróżniony ze wszystkich rzeczy w nim się znajdujących, a dłużnikowi zostały odebrane klucze. Obecnie w spornym lokalu prowadzony jest remont, po ukończeniu którego zamieszka w nim właścicielka, tj. M. S. Powyższe potwierdzają ustalenia funkcjonariuszy policji z dnia [...] czerwca 2009 r. Z ustaleń tych wynika, że w spornym lokalu nikt nie zamieszkuje, prowadzony jest tam natomiast generalny remont (zerwane są podłogi, wyburzone ściany działowe). W świetle powyższego wymeldowanie skarżącej ze spornego lokalu jest zasadne. W skardze na decyzję Wojewody skarżąca podniosła w szczególności, że: Czynność Komornika, polegająca na opróżnieniu lokalu, obejmowała nie tylko Z. C., ale również skarżącą oraz R. C. Rzeczy należące do Z. C. pozostały w spornym lokalu i zostały oddane pod dozór M. S., a ponadto w spornym lokalu pozostało całe wyposażenie, nie będące jego własnością. Skarżąca nie opuściła lokalu dobrowolnie, lecz na polecenie Komornika została z niego wraz z synami usunięta siłą. Po odjeździe Komornika skarżąca wróciła do spornego lokalu i dalej wraz z rodziną w nim mieszkała. Klucze do lokalu nie zostały zwrócone M. S., gdyż w lokalu pozostała siostra skarżącej wraz z jej synem i synową. Sąd uchylił czynność Komornika z powodu naruszenia przez niego prawa, co skutkuje nieważnością tej czynności. Chybione jest stwierdzenie zaskarżonej decyzji Wojewody, że uchylenie przez Sąd czynności Komornika z dnia [...] maja 2009 r. pozostaje bez znaczenia w sprawie. Uchylenie czynności Komornika skutkuje nieważnością tej czynności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd rozpoznał skargę na decyzję Wojewody z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm. -zwanej dalej "p.p.s.a."). Skargę należało uwzględnić, albowiem zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem przepisów prawa procesowego, tj. art.7, 77§1 i 107§3 k.p.a., które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z art.15 ust.2 ustawy wynika, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. O istnieniu przesłanki opuszczenia, czy też nieopuszczenia miejsca stałego pobytu można mówić wtedy, gdy całokształt zachowań zainteresowanej osoby będzie wskazywał, iż lokal, w którym była na stałe zameldowana jest nadal miejscem koncentracji jej interesów życiowych lub przestał być tego rodzaju miejscem. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust.2 ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00). Istnieją jednakże wyjątki od tej zasady. Po pierwsze, za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 października 2005 r. sygn. II OSK 127/99 - LEX nr 201427; z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. V SA 3078/00 - LEX nr 78937; z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. V SA 1424/99 - LEX nr 79243). Po drugie, na równi z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy traktować wykonanie przez komornika sądowego w drodze postępowania egzekucyjnego prawomocnego orzeczenia sądowego nakazującego eksmisję danej osoby z lokalu (por. wyrok NSA w dniu 23 marca 2010 r., sygn. akt II OSK 579/09, publ. LEX nr 597705). W orzecznictwie podkreśla się, że skutkiem wykonania w drodze egzekucji wyroku orzekającego eksmisję danej osoby z lokalu jest ustanie pobytu tej osoby w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Z tych względów za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 tej ustawy należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu w drodze egzekucji wyroku orzekającego eksmisję (por. wyrok NSA z dnia 15 października 2009 r., sygn. akt II OSK 1575/08, publ. LEX nr 573579, teza druga). Brak woli dłużnika do nakazanego prawomocnym i wykonalnym wyrokiem opuszczenia lokalu zostaje zatem zastąpiony czynnościami właściwych organów państwowych. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że organ odwoławczy poczynił wadliwe ustalenia w odniesieniu do istotnych okoliczności faktycznych sprawy. Wbrew twierdzeniom organu materiał dowodowy sprawy, znajdujący się w aktach administracyjnych, nie daje podstaw do stwierdzenia, że opuszczenie spornego lokalu przez skarżącą miało charakter dobrowolny i że nastąpiło wyłącznie jako konsekwencja wykonania eksmisji wobec syna skarżącej. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się poświadczona za zgodność z oryginałem kopia protokołu czynności Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] S. G. z dnia [...] maja 2009 r., sygn. [...] (k. 188-195). W protokole odnotowano w szczególności następujące okoliczności: - Komornik przystąpił do czynności "celem dokonania eksmisji z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w W. dłużników I. C., R. C. i Z. C. zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego [...] w W. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] października 2007 r., sygn. akt [...]" (k.195), - Komornik poinformował "dłużników w osobach p. I. C., R. C. i Z. C., iż wykonuje wyrok Sądu Rejonowego [...] w W. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] października 2007 r., sygn. akt [...], opatrzony klauzulą wykonalności z dnia [...] czerwca 2008 r. (...)" (k.194), - "p. I. C. oświadcza, że nie wyraża zgody na dobrowolne opuszczenie lokalu w dniu dzisiejszym z uwagi na toczącą się przed sądami sprawy i złożone skargi" (k.190), - "wobec odmowy opuszczenia lokalu dobrowolnie przez państwa I. C., Z. C. i p. R. C. do dostarczonego lokalu zamiennego komornik zarządził przymusowe opróżnienie lokalu nr [...] przy ulicy [...] z osób objętych tytułem wykonawczym" (k.189), - "Dłużnicy odmawiają wykonania polecenia. Wobec powyższego p. I. C. została przymuszona do opuszczenia lokalu . Również p. Z. C. zostaje przymuszony do opuszczenia lokalu. P. R. C. samodzielnie opuszcza lokal." (k.189). W świetle powyższych okoliczności nie ulega wątpliwości, że czynności egzekucyjne z dnia [...] maja 2009 r. były skierowane bezpośrednio również przeciwko skarżącej, a nie wyłącznie przeciwko jej synowi. W efekcie nie można przyjąć, że do opuszczenia przez skarżącą spornego lokalu w dniu [...] maja 2009 r. doszło w sposób dobrowolny. W nawiązaniu do wcześniejszych rozważań należałoby stwierdzić, że co do zasady ten rodzaj niedobrowolnego opuszczenia lokalu przez osobę w nim zameldowaną stanowi w świetle art. 15 ust.2 ustawy przesłankę do jej wymeldowania. Okolicznością wyłączającą nakaz automatycznego, bezrefleksyjnego zastosowania tej zasady w niniejszej sprawie jest fakt, że po przeprowadzeniu egzekucji w dniu [...] maja 2009 r. skarżąca wniosła w dniu [...] maja 2009 r. do sądu powszechnego skargę na czynności Komornika. Skarga ta została uwzględniona, w wyniku czego czynność eksmisji została uchylona postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w W. z dnia [...] września 2009 r., sygn. akt [...]. W ocenie Sądu wpływu tego zdarzenia na wynik sprawy nie rozważył w dostatecznie wyczerpujący sposób Wojewoda, dostrzegając wprawdzie sam fakt uchylenia czynności Komornika, niemniej kwitując go stwierdzeniem, że uchylenie wspomnianej czynności nie zmienia tego, że do opuszczenia przez skarżącą spornego lokalu doszło. Stanowisko takie uznać należy za przedwczesne. W szczególności obowiązkiem organu było rozważenie, czy nie zachodzą podstawy do zawieszenia postępowania odwoławczego do czasu prawomocnego zakończenia sprawy w przedmiocie uchylenia czynności komornika. Zgodzić należy się ze skargą, że z formalnego punktu widzenia uchylenie czynności eksmisji dłużnika z zajmowanego przez niego lokalu oznacza bezskuteczność tej czynności. Zakwestionowanie prawidłowości przeprowadzonej eksmisji oznacza bowiem, że przedwcześnie, w sposób prawnie wadliwy wyegzekwowano od dłużnika obowiązek opuszczenia lokalu. W ocenie Sądu praktycznym skutkiem takiego stanu jest to, że o ile dłużnik, którego wyeksmitowano z lokalu w sposób wadliwy, zdołał w tym lokalu ponownie zamieszkać, to organ orzekający w przedmiocie wymeldowania takiej osoby nie może się powołać na eksmisję jako podstawę do uznania, że do opuszczenia lokalu doszło. Organ jest zatem obowiązany do potraktowania eksmisji jako niebyłej, a zatem, w razie stwierdzenia, że zameldowany nadal w lokalu mieszka, do zakończenia sprawy decyzją odmawiającą wymeldowania. W sytuacji, w której postępowanie przed sądem powszechnym w przedmiocie uchylenia czynności komorniczej nie jest prawomocnie zakończone, organ winien rozważyć ewentualność zawieszenia postępowania o wymeldowanie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania przed sądem powszechnym. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że rozstrzygające znaczenie dla oceny prawidłowości oceny decyzji Wojewody z dnia [...] grudnia 2009 r. jest to, czy po wykonaniu w stosunku do skarżącej eksmisji w dniu [...] maja 2009 r. skarżąca zamieszkała ponownie w spornym lokalu i stan ten trwał w dacie orzekania przez Wojewodę. Okoliczność ta nie została zbadana w postępowaniu odwoławczym. Podkreślić należy, że w skardze skarżąca konsekwentnie podnosi, że po odjeździe Komornika wróciła do mieszkania i dalej wraz z rodziną w nim zamieszkała i że kwestie te podnosiła w postępowaniu administracyjnym. Rzeczy należące do skarżącej pozostały w spornym lokalu i zostały oddane pod dozór M. S., a ponadto w spornym lokalu pozostało całe wyposażenie. Twierdzenia te wymagają weryfikacji w postępowaniu odwoławczym. O ile stan taki istniał w dniu [...] grudnia 2009 r., to przyjęcie tezy, że do opuszczenia lokalu doszło byłoby nie do zaakceptowania, a postępowanie odwoławcze należałoby zwiesić do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii uchylenia czynności eksmisyjnych. Jeżeli natomiast skarżąca ponownie nie zamieszkała w spornym lokalu, to należy uznać, że pomimo, iż do eksmisji doszło w sposób niezgodny z prawem, to jednak do opuszczenia lokalu w rozumieniu ustawy meldunkowej doszło (istnieją zatem podstawy do wymeldowania). W tej ostatniej sytuacji prawomocne zakończenie przed sądem powszechnym postępowania w przedmiocie uchylenia czynności eksmisji, połączone z późniejszym wprowadzeniem się do spornego lokalu byłoby przesłanką do ponownego zameldowania się w lokalu. W razie uprawomocnienia się niniejszego wyroku organ odwoławczy ponownie rozpozna odwołanie skarżącej od decyzji Prezydenta z dnia [...] października 2009 r., z uwzględnieniem zaleceń wskazanych powyżej. Podkreślenia wymaga jednakże, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy, zobowiązany będzie do orzekania w sprawie zgodnie ze stanem prawnym i faktycznym obowiązującym w dacie tego orzekania. Jeżeli zatem po przeprowadzeniu w stosunku do skarżącej eksmisji w dniu [...] maja 2009 r. skarżąca wprawdzie ponownie zamieszkała w spornym lokalu, niemniej stan ten miał jedynie przejściowy charakter (ostatecznie doszło do opuszczenia lokalu), będzie to podstawą do jej wymeldowania z pobytu stałego. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 §1 ust.1 lit.a, art.152 i art.200 p.p.s.a.