IV SA/Wa 3058/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] sierpnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. K. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] sierpnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej. Po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.500 zł skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 22 października 2015 r. oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje z dwiema małoletnimi córkami. Podał, że ma syna z pierwszego małżeństwa i płaci do rąk jego matki (I. S.) 450 zł miesięcznie. Wskazał, że nie ma jakichkolwiek nieruchomości, oszczędności, innych zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Jako jedyne źródło dochodów wykazał działalność gospodarczą, która – zgodnie z zeznaniem podatkowym za 2014 r. – przyniosła stratę w wysokości 3.729,00 zł. W uzasadnieniu wniosku K. S. stwierdził, że jego sytuacja finansowa i rodzinna uległa w ostatnim czasie znacznemu pogorszeniu. Jak oświadczył, został pozostawiony przez żonę, a sąd powierzył mu wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dwiema małoletnimi córkami, które obecnie skarżący sam wychowuje. Do wniosku, poza kopią wzmiankowanego zeznania podatkowego, K. S. dołączył kopię postanowienia Sądu Okręgowego [...] z dnia [...] października 2015 r. sygn. akt [...], wydanego w sprawie z powództwa M. S. przeciwko K. S. o rozwód, którym postanowiono o zabezpieczeniu roszczenia pozwanego o przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny w ten sposób, że na czas trwania procesu zobowiązano powódkę do uiszczania kwoty łącznie 1.240 zł miesięcznie na rzecz obu córek, płatnej do rąk K. S. Ponieważ oświadczenie skarżącego z dnia 22 października 2015 r. i dołączone do niego dokumenty były niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, w piśmie z dnia 4 listopada 2015 r. wezwano wnioskującego do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia, potwierdzających stan rodzinny, majątkowy i dochody, to jest do: a) nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych, obejmujących okres ostatnich sześciu miesięcy; b) nadesłania dokumentów potwierdzających wielkość dochodu/straty z działalności gospodarczej w 2013 i 2014 roku; c) nadesłania kopii deklaracji podatkowych dla podatku od towarów i usług złożonych przez niego w bieżącym roku; d) uzupełnienia oświadczenia zawartego w rubryce nr 7 formularza wniosku poprzez wskazanie, gdzie aktualnie mieszka, jaki posiada tytuł prawny do zamieszkiwanego lokalu i jaka jest powierzchnia tego lokalu, a także wyjaśnienia, czyją własność stanowi lokal, w którym prowadzi działalność gospodarczą i wskazania, jaka jest jego powierzchnia; e) nadesłania zaświadczenia z urzędu gminy M. wskazującego, czy skarżący jest właścicielem nieruchomości na terenie tej gminy; f) nadesłania kopii orzeczenia sądu, którym powierzono mu wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dwiema córkami; g) nadesłania kopii dokumentów (np. potwierdzeń przelewów, pocztowych przekazów pieniężnych, wyciągu z rachunku bankowego z zaznaczonymi odpowiednimi pozycjami) potwierdzających, że płaci alimenty w podanej we wniosku wysokości; h) nadesłania kopii dokumentów (rachunków, dowodów wpłat, potwierdzeń przelewów) wskazujących wysokość stałych opłat związanych z eksploatacją domu/mieszkania, a także kopii dokumentów wskazujących wysokość innych stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym. W odpowiedzi, w dniu 16 listopada 2015 r. K. S. nadesłał: a) zaświadczenie Wójta Gminy M. z dnia [...] listopada 2015 r., zgodnie z którym skarżący nie posiada nieruchomości na terenie gminy M.; b) kopię umowy z dnia [...] października 2007 r. o ustanowieniu rozdzielności majątkowej pomiędzy M. B. i K. S.; c) kopię umowy sprzedaży, na podstawie której żona skarżącego nabyła do majątku osobistego lokal mieszkalny o powierzchni 84,51 m2 w M. przy ul. [...]; d) wydruk z księgi przychodów i rozchodów P.H.U. [...] za rok 2014; e) kopię zeznania podatkowego skarżącego za 2014 rok; f) kopię postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] października 2015 r., którym na podstawie art. 59 § 1 pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku zobowiązanego – K. S., na podstawie tytułów wykonawczych, obejmujących należności z tytułu świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie należności głównej 7.258,67 zł; g) potwierdzenie przelewu w dniu 19 października 2015 r. z rachunku bankowego skarżącego w banku [...] kwoty 250 zł pod tytułem: prąd M. S. ul. [...] M.; h) kopię wezwania do zapłaty należności alimentacyjnych z dnia 28 października 2015 r. oraz zawiadomienia komornika sądowego z dnia 6 listopada 2015 r. o zajęciu wskazanego wyżej rachunku bankowego w postępowaniu egzekucyjnym z wniosku wierzyciela (I. S.) w celu zaspokojenia należności alimentacyjnych (bieżące alimenty: 450 zł miesięcznie; zaległe alimenty 31.106,20 zł; odsetki do 6 listopada 2015 r.: 39.500,87 zł); i) wydruk informacji o stanie sprawy na dzień 13 listopada 2015 r., potwierdzającego informacje o zaległościach skarżącego z tytułu należności alimentacyjnych; j) wydruk zawierający zestawienie operacji na rachunku bankowym (na wydruku brak jest informacji o posiadaczu rachunku i numerze rachunku) w okresie od 8 maja do 9 listopada 2015 r. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Treść powołanych przepisów ppsa nie pozostawia wątpliwości co do tego, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W trybie powołanego przepisu wystosowano do K. S. wezwanie z dnia 4 listopada 2015 r. Skarżącego zobowiązano do nadesłania dokumentów pozwalających zweryfikować wiarygodność oświadczenia z dnia 22 października 2015 r. Wezwaniem (lit. a) objęto w szczególności wyciągi z wszelkich rachunków bankowych strony za okres ostatnich sześciu miesięcy. Wbrew jednoznacznie sformułowanemu wezwaniu skarżący nie nadesłał wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych. Otóż, jak wynika z nadesłanego potwierdzenia przelewu dokonanego z rachunku bankowego (nazwa rachunku: K. S.) w [...], w dniu 19 października 2015 r. dokonano z niego na rzecz dostawcy energii elektrycznej przelewu tytułem opłaty należnej od M. S. Na złożonym przez skarżącego zestawieniu operacji na rachunku bankowym za okres od 8 maja do 9 listopada 2015 r. nie odnotowano wskazanego przelewu, co oznacza, że zestawienie to (nie podano w nim numeru rachunku) nie dotyczy rozliczeń dokonywanych za pomocą rachunku bankowego skarżącego w banku [...]. Jakkolwiek z nadesłanych przez skarżącego dokumentów wynika, że komornik sądowy dokonał zajęcia tego rachunku, to nastąpiło to dopiero 6 listopada 2015 r. Skarżący został natomiast zobowiązany do nadesłania wyciągów z rachunków za okres ostatnich sześciu miesięcy. Analiza wyciągów z wszystkich posiadanych przez wnioskującego rachunków bankowych – w tym z rachunku w banku [...] – jest niezbędna do ustalenia wielkości wpływów do budżetu domowego K. S. Nieprawidłowe wykonanie wezwania w powyższym zakresie uniemożliwia zatem określenie możliwości płatniczych strony. Ustaleniu możliwości płatniczych służyło także wezwanie do nadesłania deklaracji podatkowych dla podatku od towarów i usług (lit. c). Wykazywana przez K. S. strata z działalności gospodarczej w 2014 r. nie stanowi wystarczającej podstawy do ustalenia, że skarżący nie dysponuje wystarczającymi środkami na poniesienie kosztów postępowania w sprawie, która, co należy podkreślić, dotyczy kary pieniężnej nałożonej na niego w związku z prowadzeniem tej działalności. Strata poniesiona w minionym roku podatkowym oznacza wyłącznie, że osiągnięty przez skarżącego przychód był niższy niż koszty jego uzyskania, co skutkowało brakiem dochodu do opodatkowania. Żądane od wnioskującego deklaracje VAT pozwoliłyby natomiast na określenie rzeczywistej i aktualnej wielkość obrotu, a tym samym rozmiaru prowadzonej działalności, w dalszej zaś kolejności, na odniesienie tych danych do wysokości należnych w sprawie opłat sądowych. Nadesłane przez K. S. zestawienie operacji na rachunku bankowym wskazuje co prawda, że dokonuje on za jego pośrednictwem transakcji, które mogą być związane z prowadzoną działalnością gospodarczą (zakupy i sprzedaż części do samochodów), jednakże nie pozwala na określenie rzeczywistych wpływów z tego tytułu. Również fakt prowadzenia egzekucji z rachunku bankowego skarżącego, choć może świadczyć o trudnościach w terminowym regulowaniu zobowiązań, to sam w sobie nie przesądza o braku środków na poniesienie kosztów postępowania. Nadesłane przez K. S. kopie dokumentów dotyczących postępowania egzekucyjnego wskazują, że nie reguluje on terminowo należności alimentacyjnych. Wnioskujący nie przedstawił jednak żadnych dokumentów, które świadczyłyby o niewywiązywaniu się przez niego z innych zobowiązań, w szczególności zaś o utracie płynności finansowej prowadzonej działalności gospodarczej. Analiza wyciągów z rachunków bankowych skarżącego pozwoliłaby nie tylko na określenie wielkości wpływów do jego budżetu domowego, ale także na ustalenie relacji tej wielkości do kwoty wydatków na konieczne utrzymanie. Temu samemu służyło zobowiązanie do nadesłania dokumentów (np. rachunków, dowodów wpłat, potwierdzeń przelewów) wskazujących wysokość stałych opłat związanych z eksploatacją lokalu, w którym mieszka skarżący oraz innych niezbędnych wydatków (lit. h). Jak już wskazano, wnioskujący nie nadesłał wyciągów z wszelkich rachunków bankowych. Nadesłał jedno potwierdzenie przelewu z rachunku w banku [...] tytułem opłaty za energię elektryczną. Zestawienie operacji na rachunku, które złożył do akt sprawy, nie pozwala natomiast na ustalenie, które obciążania stanowią koszty koniecznego utrzymania. Część z nich, jak wskazano, może być dokonywana w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (tytułem przykładu: 18 października – "częściomegab", 1 października – "częściomegab", 9 lipca – "części omega b"). Część opłat dokonywana jest z kolei za osoby trzecie (np. 13 października – kara za parkowanie za J. S.). Podobnie jak opłata za energię elektryczną (wykazana wzmiankowanym potwierdzeniem przelewu z rachunku w banku [...]), część z opłat uiszczana jest za M. S. (np. 21 września – opłata za śmieci, 1 września – opłata za wodę i ścieki). Nie widomo natomiast, jak małżonkowie określili zasady dokonywania rozliczeń z tytułu opłat "mieszkaniowych" na czas trwającego postępowania rozwodowego. Skarżący nie wyjaśnił w żaden sposób tej kwestii, dokumentując jedynie sposób zabezpieczenia kosztów utrzymania małoletnich dzieci. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych i budzi wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem K. S., składając do akt sprawy tylko część żądanych dokumentów, w istocie zaniechał tej współpracy. Nienadesłanie wyciągów z wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych, deklaracji VAT oraz dokumentów potwierdzających wysokość wydatków na konieczne utrzymanie nie pozwala, po pierwsze, określić, jakie są faktyczne wpływy do budżetu domowego skarżącego, a po drugie, ustalić, jaka jest relacja kwoty tych wpływów do wielkości niezbędnych wydatków. W konsekwencji wniosek K. S. o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.