IV SA/Wa 320/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia mienia na podstawie umów międzynarodowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2006 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Finansów na rzecz skarżącej A. T. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Finansów decyzją z dnia [...] marca 2006 r. powołując się na przepis art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12 poz. 65) w związku z układem zawartym i wchodzącym w życie dnia 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych oraz na podstawie art. 104 Kpa stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]/[...] - objętej wykazem hipotecznym whl [...] [...] KW nr [...] należącej niegdyś do M. L., a obecnie stanowiącej własność A. T. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Komisja Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych decyzją nr [...] na podstawie wniosku zarejestrowanego pod nr [...] przyznała M. L. odszkodowanie m.in. za nieruchomość położoną w K. przy ul. [...]. W postępowaniu wyjaśniającym ustalono, że przedmiotowa nieruchomość została zbyta w dniu [...] lutego 1997 r. przez beneficjenta na rzecz A. T. Prezydent miasta K. dnia [...] lutego 2003 r. wystąpił do Ministra Finansów o wydanie decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]/[...]. Według organu przeprowadzona analiza materiału dowodowego wykazała, że postępowanie administracyjne może być zakończone wydaniem decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Art. 2 cyt. ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. daje legitymację Ministrowi Finansów do wydania decyzji w przypadku przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Powołując się na orzecznictwo NSA tj. na wyrok z 15 stycznia 2001 r. sygn. IV SA 1816/98 i 17 maja 1999 r. (OSA 2/98) organ stwierdził, że rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel Stanów Zjednoczonych powołując się na układ wystąpił o odszkodowanie i czy takie odszkodowanie otrzymał. Oznacza to, że samo przyznanie przez komisję odszkodowania daje możliwość wydania decyzji deklaratoryjnej. Skoro M. L. za przedmiotową nieruchomość przyznano odszkodowanie to zaistniała podstawa do wydania decyzji. Organ wskazał, że przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa najpóźniej z dniem ogłoszenia ustawy o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych tj. 17 kwietnia 1968 r. Podstawą do wydania decyzji, jak stwierdził organ, była dokumentacja amerykańska składająca się z wniosku ([...]) złożonego przez beneficjenta zawierającego oznaczenie nieruchomości objętej wnioskiem, decyzji ([...]) wydanej na podstawie polskiej dokumentacji urzędowej i innej dokumentacji rejestrowej, odpisu z KW nr [...] urządzonej dla nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]/[...]. Decyzja jest bezpośrednim skutkiem wykonania ustawy i potwierdza zaistnienie określonej sytuacji prawnej. Zbycie nieruchomości przez osobę ujawnioną jako właściciel w księdze wieczystej nie stoi na przeszkodzie wydaniu decyzji. Usunięcie rozbieżności pomiędzy stanem rzeczywistym a stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej leży w zakresie właściwości sądów powszechnych. W ocenie organu zaistniały wszystkie okoliczności niezbędne do zastosowania ustawy, a zatem organ był uprawniony do wydania decyzji deklaratoryjnej. W każdym przypadku przyznania odszkodowania za nieruchomość na podstawie układu polsko - amerykańskiego z 1960 r. organ ma obowiązek wydania decyzji (patrz wyrok NSA z dnia 26 listopada 2004 r., sygn. IV SA 1182/02). Zarzut skarżącej, że decyzja została wydana bez podstawy prawnej organ ocenił jako chybiony z uwagi na deklaratoryjny charakter decyzji i zakres kompetencji organu. Na skutek wniosku skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy Minister Finansów decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2006 r. W uzasadnieniu decyzji organ odniósł się do zarzutów skarżącej uznając je za bezzasadne. Podniósł, że strona na żądanie otrzymała do wglądu dokumenty oryginalne w języku angielskim oraz ich kopie, a znajdujące się w aktach sprawy tłumaczenia dokonane przez biegłego przysięgłego mają taką samą moc dowodową jak dokumenty oryginalne. Organ przytoczył treść art. 6 protokołu wykonawczego podpisanego w celu realizacji postanowień art. 5 układu według którego, Reprezentant Stanów Zjednoczonych przekazywać będzie Reprezentantowi Polskiemu kopię każdego roszczenia zgłoszonego w terminie, jak również kopię każdej ostatecznej decyzji. Posiadaną dokumentację organ uznał za wystarczającą na okoliczność przyznania odszkodowania. Odnosząc się do zarzutu, że brak jest oświadczenia M. L. o zrzeczeniu się roszczeń organ stwierdził, że takie dokumenty były przedstawiane przez wnioskodawców w sytuacji wątpliwości zaistniałych przed Komisją Odszkodowawczą w szczególności były wymagane w sytuacji, gdy podmiot występujący z roszczeniem nie przekazał odpowiednich dokumentów potwierdzających jego prawo własności. W tym przypadku należy rozumieć, że komisja dysponowała dostatecznymi dowodami potwierdzającymi własność M. L. Powołując się na wyrok NSA w sprawie IV SA 2982 i 2983 organ stwierdził, że decydujące znaczenie ma fakt wystąpienia właściciela o odszkodowanie i otrzymanie odszkodowania "bez względu na to, czy podpisał oświadczenie o zrzeczeniu się jakichkolwiek dalszych roszczeń". Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła A. T. reprezentowana przez adwokata A. J. Zaskarżonej decyzji zarzuca naruszenie: * art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12 poz. 65), * art. II i art. V ust. c Układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki i Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącego roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych podpisanego w dniu 16 lipca 1960 r. oraz pkt 4 załącznika do tego Układu, * art. 77 § 1 w zw. z art. 7 Kpa, * art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi wskazano, że Układ z 1960 r. jest umową międzynarodową "niezakończoną", gdyż nie został ratyfikowany i należycie ogłoszony. W ocenie wnoszącego skargę istnieje wątpliwość czy taki ułomny układ jest źródłem prawa przewidzianym w Konstytucji i czy może być podstawą działania organu państwowego. Podnosi nadto, że odbitki kserograficzne dokumentów sporządzone przez obce państwo nie stanowią dowodów na podstawie których można bezspornie wyjaśnić okoliczności sprawy. Kopia ma tylko walor informacyjny bez urzędowego poświadczenia jej zgodności z oryginałem przez władze amerykańskie, a zatem nie może korzystać w postępowaniu administracyjnym z domniemania autentyczności. Minister Finansów nie dołożył w tym zakresie należytej staranności, co stanowi naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 7 Kpa. Naruszenie tych samych przepisów związane jest z brakiem dowodów na to, że mienie M. L. zostało przejęte przez Polskę, ewentualnie na to, że M. L. zrzekł się swoich roszczeń, podczas gdy takie dokumenty były wymagane przez układ. Brak też dowodów na to, że L. otrzymał odszkodowanie. W skardze pełnomocnik zarzuca też, że w identycznym stanie faktycznym w sprawie w której zbywcą nieruchomości był A. L. Minister Finansów wydał całkowicie odmienną decyzję (w sprawie IV SA 4632/03 wykazał bezprzedmiotowość i postępowanie umorzył). Oznacza to naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Skarżący wskazał też na wątpliwości co do prawdziwości informacji zawartych w kopiach dokumentów, które stały się podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Wątpliwości te dotyczą decyzji [...] jako podstawy przyznania M. L. odszkodowania za nieruchomość przy ul. [...]/[...], gdyż w uzasadnieniach decyzji organu z 2001 i 2002 r. amerykańska decyzja [...] była powoływana jako podstawa przyznania odszkodowania za nieruchomości położne w K. przy ul. [...] [...] i [...] [...]. W konkluzji wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] marca 2006 r. oraz zasądzenie kosztów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację przytoczoną w zaskarżonej decyzji. Powyższa skarga została rozpoznana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 28 listopada 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1189/06 skargę oddalił. W wyniku skargi kasacyjnej wniesionej przez pełnomocnika skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 328/07 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu wskazując niezależnie od zarzutów podnoszonych w skardze, że w postępowaniu przed sądem nie zawiadomiono o toczącym się postępowaniu, w tym o terminie rozprawy, S. (A.) L. oraz H. L. NSA powołał się na przepis art. 33 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wywodząc, że niedoręczenie im decyzji przez organ pozostaje bez znaczenia dla ich oceny jako stron postępowania Rozpoznając sprawę ponownie po wyroku NSA, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 grudnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 802/08 skargę oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że NSA uchylając wyrok WSA z dnia 28 listopada 2006 r. wskazał, że o terminie rozprawy nie zostały powiadomione S. (A.) L. i H. L., a mają przymiot strony (są następcami prawnymi byłego właściciela nieruchomości M. L.). Respektując ocenę NSA, że niedoręczenie decyzji przez organ nie oznacza, że osoba nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym (art. 33 § 1 ppsa) Wojewódzki Sąd Administracyjny na wniosek pełnomocnika skarżącej ustanowił kuratora dla nieznanych z miejsca pobytu tj. S. (A.) L. i H. L.. Decyzja organu nie została im doręczona z powodu braku aktualnego adresu. Z tego samego powodu nie zawiadomiono ich o wszczęciu postępowania administracyjnego. Są to obywatele USA zamieszkujący, według danych zawartych w aktach, w K. (USA). Jak wyjaśnił pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia [...] lipca 2008 r. brak jest możliwości po stronie skarżącej ustalenia właściwych adresów tych osób. Stąd wniosek o ustalenie kuratora. Na rozprawie strony nieznane z miejsca pobytu były reprezentowane przez wyznaczonego przez Sąd kuratora. Uchybienie polegające na niewyznaczeniu kuratora na etapie postępowania administracyjnego zostało konwalidowane. NSA uchylając wyrok wskazał na niezawiadomienie stron o terminie rozprawy. Podkreślenia wymaga, że przymiot strony ma ten, kto wykaże indywidualny interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy. Podmiot który ma przymiot strony, jeżeli nie brał udziału w sprawie zakończonej decyzją ostateczną może złożyć wniosek o wznowienie postępowania. W dalszej części uzasadnienia wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że na przesłankę wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt 4 Kpa może powoływać się tylko ta strona, której przesłanka dotyczy, gdyż uchybienie narusza tylko jej indywidualny interes prawny. Powoływanie się na tę przesłankę przez stronę, której ta przesłanka nie dotyczy nie może być skuteczne. Pełnomocnik skarżącej podniósł również, że istnieje w sprawie informacja o śmierci J. L. i brak jest ustaleń co do jej następców prawnych. Istotnie zawiadomienie o terminie rozprawy dla J. L. wróciło niedoręczone z adnotacją poczty USA "zmarła". Jej następcy prawni są znani. Z akt sprawy wynika, że następcami prawnymi J. L. są jej córki S. L. i D. S. z domu L. Wskazuje na to upoważnienie notarialne odwołujące się do postanowienia Sądu Rejonowego w K. dla [...] Wydział [...] Cywilny z dnia [...] kwietnia 1995 r. I Ns [...] o stwierdzeniu nabycia spadku między innymi po H. L. S. L. i D. S. z domu L. córki J. L. i H. L. są następczyniami prawnymi M. L. Biorą udział w postępowaniu od 2005 r. i zostały zawiadomione o terminie rozprawy (otrzymały zawiadomienie na dzień 28 listopada 2006 r. z pouczeniem o podaniu adresu dla doręczeń w kraju, którego nie podały i w skutek niepodania adresu zawiadomienia o kolejnym terminie rozprawy pozostawiono w aktach ze skutkiem doręczenia). Zarzut, że organ wadliwie ustalił krąg uczestników postępowania jest niezasadny. Informacja o śmierci J. L. pojawiła się na etapie postępowania sądowego. Brak umowy o pomocy prawnej pomiędzy USA a Polską w zakresie spraw administracyjnych powoduje, że uzyskanie drogą urzędową danych ewidencyjnych oraz dokumentów dotyczących obywateli USA jest praktycznie niemożliwe. Wniosek pełnomocnika skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji jest niezasadny. Zdaniem Sądu nie zaistniała żadna z przesłanek nieważności o jakich mowa w art. 156 § 1 Kpa. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że nie zasługują na uwzględnienie i z tego powodu oddalił skargę. W wyniku skargi kasacyjnej wniesionej przez pełnomocnika skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 442/09 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w postępowaniu sądowym przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, zakończonym wyrokiem z dnia 4 grudnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 802/08, nie uwzględniono z urzędu przesłanki uchylenia zaskarżonej decyzji, określonej w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. Zdaniem NSA, Sąd pierwszej instancji przedstawił błędny pogląd, według którego na przesłankę wznowieniową, określoną w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., może powoływać się tylko ta strona, której przesłanka dotyczy, gdyż uchybienie narusza tylko jej interes prawny. W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, takie stanowisko Sądu pierwszej instancji stanowiło naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wyczerpywało zatem przesłanki podstawy kasacyjnej określone w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że jest okolicznością bezsporną, iż będące stronami postępowania administracyjnego S. (A.) L. oraz H. L. nie brały udziału w tym postępowaniu, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Osoby te nie zostały zawiadomione o wszczęciu postępowania i nie doręczano im decyzji. Sąd pierwszej instancji, rozpoznając ponownie sprawę, wprost ocenił, że niewyznaczenie kuratora dla tych stron, na etapie postępowania administracyjnego, było uchybieniem. Należało zatem przyjąć, że bez własnej winy nie brały one udziału w postępowaniu administracyjnym (por. Barbara Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2008, s. 667; Małgorzata Jaśkowska [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", LEX 2009, s. 715). Skoro miało miejsce naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, którego skutkiem powinno być uchylenie zaskarżonej decyzji, a Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, to naruszenie przepisu postępowania, czyli art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., polegające na przyjęciu, że okoliczność niebrania bez własnej winy udziału w postępowaniu administracyjnym sąd uwzględnia tylko na zarzut tej strony, miało istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę ponownie po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - zwaną dalej ppsa), sąd któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Respektując więc ocenę prawną NSA, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że będące stronami postępowania administracyjnego S. (A.) L. oraz H. L. nie brały udziału w tym postępowaniu, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Osoby te nie zostały zawiadomione o wszczęciu postępowania i nie doręczano im decyzji. Należało zatem przyjąć, że bez własnej winy nie brały one udziału w postępowaniu administracyjnym (por. Barbara Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2008, s. 667; Małgorzata Jaśkowska [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", LEX 2009, s. 715). Skoro miało miejsce naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, Sąd obowiązany jest zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., uchylić zaskarżoną decyzję jak też decyzją ją poprzedzającą. W ponownym postępowaniu organ administracji musi zapewnić wszystkim podmiotom będącym stronami postępowania możliwość wzięcia w nim udziału. Organ weźmie także pod uwagę oceny prawne i wytyczne zawarte w wydanych w sprawie wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec uchylenia zaskarżonej decyzji z przyczyn formalnych Sąd nie odnosił się do merytorycznych zarzutów skargi. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.