IV SA/Wa 321/08
WyrokWSA w Warszawie2008-12-19
Skład orzekający: Grzegorz Czerwiński, Aneta Dąbrowska, Marta Laskowska-Pietrzak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy może uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., gdy nie zachodzą przesłanki wymagające uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części?Ratio decidendi
Organ odwoławczy może uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia tylko wtedy, gdy rozstrzygnięcie wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. W przeciwnym razie organ odwoławczy powinien rozpoznać sprawę samodzielnie i wydać decyzję merytoryczną. Wydanie decyzji kasatoryjnej bez spełnienia tych przesłanek stanowi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a.Stan faktyczny
Wnioskodawcy zwrócili się do Wojewody o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość w postaci zespołu pałacowo-parkowego nie podlega przepisom dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewoda odmówił stwierdzenia tego, a Minister Rolnictwa uchylił decyzję Wojewody i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Skarżący zaskarżył decyzję Ministra, zarzucając nieprawidłowe zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. i wskazując, że wniosek był precyzyjny i rozstrzygnięcie mieściło się w jego granicach.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi; orzekł, że decyzja ta nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; zasądził od Ministra na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego w kwocie 440 zł.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi M. w K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego M. w K. kwotę 440 zł (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Działający przez pełnomocnika, A. Z., H. Z. oraz A. Z., pismem z dnia 6 czerwca 2006 r. wystąpili do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość w postaci zespołu pałacowo - parkowego położonego w miejscowości K., wpisana do księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w L., obejmująca działki nr [...], [...], [...] i [...] o łącznym obszarze 21,06 ha, nie podpadała pod przepisy dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W piśmie z dnia 9 czerwca 2006 r. M. Z., działając przez pełnomocnika, zgłosiła swój udział w postępowaniu, popierając w całości dotychczasowe i przyszłe stanowisko wnioskodawców.
W piśmie z dnia 13 października 2006 r. wnioskodawcy oprócz żądania stwierdzenia niepodpadania pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej całego obszaru działek o nr [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 21,06 ha, sformułowali szereg żądań alternatywnych w pkt od "a" do "ee". W piśmie z dnia 26 marca 2007 r. ich pełnomocnik wycofał wnioski oznaczone w piśmie z dnia 13 października 2006 r. numerami: 1, 7, 8, 10, 11, 13, 14, 16, 17, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 26, 27,28, 29, 30 oraz zmodyfikował wszystkie wnioski ewentualne. Pełnomocnik przedstawił też zaktualizowaną listę żądań ewentualnych wnosząc o:
1. wydanie decyzji stwierdzającej, że część nieruchomości w postaci zespołu
pałacowo - parkowego położonego w miejscowości K., dla której Sąd
Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą nr [...], to jest działki o nr [...],
[...], [...] i [...] z wyłączeniem gruntu zajętego przez budynek stanowiący suszarnię
chmielu - nie podpadała pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej;
względnie, w przypadku nieuwzględnienia wniosku powyższego, o:
2. wydanie decyzji stwierdzającej, że część nieruchomości w postaci zespołu
pałacowo - parkowego położonego w miejscowości K., dla której Sąd
Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą nr [...], to jest działki o nr [...],
[...], [...] i [...] - z wyłączeniem gruntu zajętego przez budynek stanowiący kurnik - nie
podpadała pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej;
względnie, w przypadku nieuwzględnienia wniosków powyższych, o:
3. wydanie decyzji stwierdzającej, że część nieruchomości w postaci zespołu
pałacowo - parkowego położonego w miejscowości K., dla której Sąd
Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą nr [...], to jest działki o nr [...],
Sygn. akt IV SA/Wa 321/08
[...], [...] i [...] - z wyłączeniem gruntów zajętych przez budynki stanowiące kordegardy - nie podpadała pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej;
względnie, w przypadku nieuwzględnienia wniosków powyższych, o:
4. wydanie decyzji stwierdzającej, że część nieruchomości w postaci zespołu
pałacowo - parkowego położonego w miejscowości K., dla której Sąd
Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą nr [...], to jest działki o nr [...],
[...], [...] i [...] - z wyłączeniem gruntów zajętych przez budynki stanowiące stajnie i
wozownie - nie podpadała pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej;
względnie, w przypadku nieuwzględnienia wniosków powyższych, o:
5. wydanie decyzji stwierdzającej, że część nieruchomości w postaci zespołu
pałacowo - parkowego położonego w miejscowości K., dla której Sąd
Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą nr [...], to jest działki o nr [...],
[...], [...] i [...] - z wyłączeniem gruntów zajętych przez budynki stanowiące suszarnię
chmielu, kordegardy, kurnik, stajnie, wozownie - nie podpadała pod przepisy
dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej;
względnie, w przypadku nieuwzględnienia wniosków powyższych, o:
6. wydanie decyzji stwierdzającej, że część nieruchomości w postaci zespołu
pałacowo - parkowego położonego w miejscowości K., dla której Sąd
Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą nr [...], to jest działki
o nr [...], [...], [...] i [...], - z wyłączeniem gruntów zajętych przez budynki stanowiące
suszarnię chmielu, kurnik, stajnie, wozownie - nie podpadała pod przepisy
dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej;
względnie, w przypadku nieuwzględnienia wniosków powyższych, o:
7. wydanie decyzji stwierdzającej, że część nieruchomości w postaci zespołu
pałacowo - parkowego położonego w miejscowości K., dla której Sąd
Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą nr [...], to jest działki
o nr [...], [...], [...] i [...] - z wyłączeniem gruntów zajętych przez budynki stanowiące
kordegardy, kurnik, stajnie, wozownie - nie podpadała pod przepisy dekretu
o przeprowadzeniu reformy rolnej;
względnie, w przypadku nieuwzględnienia wniosków powyższych, o:
8. wydanie decyzji stwierdzającej, że część nieruchomości w postaci zespołu
pałacowo - parkowego położonego w miejscowości K., dla której Sąd
Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą nr [...], to jest działki
o nr [...], [...], [...] i [...], - z wyłączeniem gruntów zajętych przez budynki stanowiące
Sygn. akt IV SA/Wa 321/08
suszarnię chmielu, kordegardy, stajnie, wozownie - nie podpadała pod przepisy
dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej; względnie, w przypadku nieuwzględnienia wniosków powyższych, o:
9. wydanie decyzji stwierdzającej, że część nieruchomości w postaci zespołu
pałacowo - parkowego położonego w miejscowości K., dla której Sąd
Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą nr [...], to jest działki o nr [...],
[...], [...] i [...], - z wyłączeniem gruntów zajętych przez budynki stanowiące suszarnię
chmielu, kordegardy, kurnik - nie podpadała pod przepisy dekretu
o przeprowadzeniu reformy rolnej;
względnie, w przypadku nieuwzględnienia wniosków powyższych, o:
10. wydanie decyzji stwierdzającej, że część nieruchomości w postaci zespołu
pałacowo - parkowego położonego w miejscowości K., dla której Sąd
Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą nr [...], to jest działki o nr [...],
[...], [...] i [...], - z wyłączeniem jednakże gruntów zajętych przez wszystkie budynki
poza pałacem - nie podpadała pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy
rolnej;
względnie, w przypadku nieuwzględnienia wniosków powyższych, o:
11. wydanie decyzji stwierdzającej, że część nieruchomości w postaci zespołu
pałacowo -parkowego położonego w miejscowości K., dla której Sąd
Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą nr [...], to jest fragmenty
działek o nr [...] i [...], - obejmujące grunty zajmowane przez pałac - nie podpadała
pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Wojewoda [...], działając na podstawie art. 104 k.p.a., art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r.
o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz § 5 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa
1 Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania dekretu Polskiego
Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu
reformy rolnej, po rozpoznaniu wniosku A. Z., H. Z., A. Z., M. Z.,
odmówił stwierdzenia, że zespół pałacowo - parkowy położony w miejscowości
K., objęty księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy
w L., składający się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami [...],
[...], [...] i [...], o łącznym obszarze 21,06 ha, nie podlegał regulacjom przepisów dekretu z
dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Sygn. akt IV SAM/a 321/08
Od powyższej decyzji odwołanie złożył pełnomocnik A. Z., H. Z. i A. Z.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r, Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. i przekazał sprawę Wojewodzie do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie strony zwróciły się z wnioskiem zawierającym żądanie alternatywne, mającym na celu wyłączenie z postępowania obiektów wchodzących w skład zespołu pałacowo - parkowego w K. Wojewoda [...] mimo, iż strona zmodyfikowała swój wniosek we wskazany powyżej sposób, decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. stwierdził, iż zespół pałacowo - parkowy położony w miejscowości K. nie podlegał regulacjom przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r, wykraczając poza złożony w niniejszej sprawie wniosek.
Minister zaznaczył, iż organ wojewódzki w razie wątpliwości interpretacyjnych co do treści wniosku powinien wezwać stronę do sprecyzowania i dokładnego określenia żądania. Wojewoda [...] powinien dokładnie ustalić jakiej części majątku dotyczy wniosek i tylko w tym zakresie prowadzić postępowanie wyjaśniające.
Powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych wskazał, iż postępowanie w trybie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o przeprowadzeniu reformy rolnej jest postępowaniem wnioskowym, a zatem orzekanie na podstawie tych przepisów w kwestiach dotyczących majątku nie objętego żądaniem wniosku musi być oceniane jako niedopuszczalne działanie organu administracji z urzędu. Zauważył, iż istnieją istotne rozbieżności pomiędzy wnioskiem strony a rozstrzygnięciem decyzji. Dokładne określenie przedmiotu postępowania i wyjaśnienie zaistniałych rozbieżności ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy. Dopiero po ustaleniu jakiej części nieruchomości dotyczy postępowanie organ powinien odnieść się do zarzutu stron.
Ponadto organ odwoławczy podniósł, że jak wynika z akt sprawy, Wojewoda [...] nie zawiadomił stron o toczącym się postępowaniu, czym naruszył art. 10 k.p.a.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyło, działając przez pełnomocnika, M. w K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz
Sygn. akt IV SA/Wa 321/08
zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według
norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzuciło naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, pomimo braku przesłanek do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Skarżący stwierdził, że obowiązkiem organu było wydanie decyzji w trybie art. 138 § 1 k.p.a.
Odnosząc się do podniesionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kwestii rozbieżności pomiędzy treścią wniosku a rozstrzygnięciem decyzji organu pierwszej instancji skarżący stwierdził, iż wnioskodawcy w sposób dokładny, wyczerpujący i precyzyjny określili przedmiot i granice swojego wniosku, a organ rozstrzygnął sprawę w granicach tego wniosku. W ocenie Muzeum sens ewentualnych żądań wnioskodawców polegał na tym, że dopuszczali oni możliwość orzeczenia przez organ, że tylko część nieruchomości objętej postępowaniem nie podpada pod działanie dekretu.
Skarżący zauważył, iż Wojewoda w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że ograniczył rozstrzygnięcie do pierwotnego żądania, bowiem stoi na stanowisku, że wskazana przez wnioskodawców część [...], stanowiąca zespół pałacowo - parkowy w K., została w całości prawidłowo przyjęła na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów o reformie rolnej. Zespół pałacowo - parkowy w K. stanowi bowiem w całości integralną część majątku ziemskiego.
Dokonywanie oceny (rozstrzygnięcia) wobec każdego z kilkunastu alternatywnych wniosków było w ocenie Muzeum bezprzedmiotowe, albowiem ocena tych wniosków zawiera się w ocenie wniosku pierwotnego. W związku z tym, brak jest uzasadnienia dla ewentualnego zarzutu, że decyzja organu pierwszej instancji dotyczy majątku nieobjętego żądaniem. Zdaniem skarżącego, nie można mieć bowiem żadnych wątpliwości co do zakresu i granic żądań wnioskodawców, a organowi pierwszej instancji nie można zarzucać, że nie poczynił koniecznych wyjaśnień w tym przedmiocie.
Muzeum podkreśliło, że wnioskodawcy nigdy nie wycofali pierwotnego wniosku o stwierdzenie, że całość przedmiotowej nieruchomości nie podpadała pod działanie dekretu. Zauważyło ponadto, iż w odwołaniu domagali się przede wszystkim uchylenia zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji w całości i orzeczenia co do istoty sprawy w całości poprzez wydanie decyzji stwierdzającej, iż opisana we wniosku nieruchomość nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu
Sygn. akt IV SA/Wa 321/08
o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dopiero w dalszej kolejności - względnie
- wnioskodawcy wnosili o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie
co do istoty sprawy w całości poprzez wydanie decyzji stwierdzającej, że poszczególne
części obszaru opisanej we wniosku nieruchomości, czy też poszczególne
posadowione na niej budynki (w tym w szczególności części nieruchomości opisane
w zarzucie nr 10 lit. a) - k) nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. 3 dekretu.
Dalej skarżący wyjaśnił, że rozpatrując wniosek o charakterze ewentualnym organ może albo uwzględnić podstawowe żądanie, albo któryś z ewentualnych wniosków, albo też może odmówić uwzględniania wniosku w całości. To ostatnie - jego zdaniem - oznaczać będzie, iż organ uznał za niezasadny zarówno wniosek podstawowy, jak i wnioski dodatkowe (ewentualne).
Muzeum stwierdziło, że wnioskodawcy w sposób dokładny sformułowali swoje żądanie w sprawie, a organ pierwszej instancji rozpoznał sprawę w granicach i w pełnym zakresie tego wniosku.
Nie występuje więc rozbieżność pomiędzy żądaniami wnioskodawców a treścią rozstrzygnięcia. Żądania wnioskodawców zostały sformułowane w taki sposób, że nie ma potrzeby dokonywania ustaleń co do zakresu ich treści, w związku z czym organ drugiej instancji winien był wydać odpowiednią decyzję w trybie art. 138 § 1 k.p.a.
W dalszej części uzasadnienia skargi Muzeum podniosło, że czynności zmierzające do ustalenia treści żądania złożonego przez wnioskodawcę nie stanowią czynności z zakresu "postępowania wyjaśniającego", o którym mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Istota postępowania wyjaśniającego, o którym mowa w tym przepisie polega na przeprowadzeniu pełnego, kompletnego postępowania dowodowego. Na zbieraniu dowodów, informacji lub wyjaśnień dotyczących stanu faktycznego sprawy.
Przedmiotem postępowania wyjaśniającego nie mogą być czynności organu innego rodzaju, takie jak np. przymuszanie strony do wyjaśniania treści swojego żądania. W szczególności w sytuacji, gdy strona swój wniosek sformułowała w sposób jasny i zrozumiały.
Skarżący wskazał też, iż nawet gdyby w przedmiotowej sprawie zakres rozstrzygnięcia nie odpowiadał zakresowi żądań, to ewentualne uchybienia w tym zakresie powinny być usunięte w inny sposób niż decyzją w trybie art. 138 § 2 k.p.a.
1 wskazał w tym zakresie na przewidzianą w art. 111 k.p.a. instytucję uzupełnienia
decyzji.
Muzeum wywiodło także, że pomimo ewentualnego barku zawiadomienia stron w trybie art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu postępowania, w postępowaniu
Sygn. akt IV SA/Wa 321/08
zakończonym decyzją Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r., zasada
czynnego udziału stron w postępowaniu była w pełni respektowana.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa wniósł o jej oddalenie powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja, zdaniem Sądu, zapadła z naruszeniem art. 138 § 2 kpa.
Zgodnie z treścią wyżej wymienionego przepisu organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. W wypadku gdy przedmiotem zaskarżenia decyzji do sądu administracyjnego jest decyzja kasatoryjna rolą sądu jest dokonanie oceny czy organ wydający decyzję nie przekroczył swoich uprawnień określonych w art. 138 § 2 kpa.
W wyroku z dnia 17 października 1996 roku, sygn. akt I SA/Gd 234/96 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że wydawanie decyzji o charakterze kasatoryjnym dopuszczalne jest zupełnie wyjątkowo, gdyż stanowi wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy i nie jest w tej kwestii dopuszczalna wykładnia rozszerzająca. Konieczność zatem przeprowadzenia dowodu lub kilku dowodów (np. zasięgnięcie opinii biegłego czy przesłuchanie kilku świadków) mieści się w kompetencji organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania wyjaśniającego (art. 136 kpa), wyłączając dopuszczalność kasacji decyzji.
Zasadą administracyjnego postępowania odwoławczego jest reformatoryjny charakter orzekania przez organ wyższego stopnia. Przedmiotem postępowania odwoławczego jest zatem zarówno weryfikacja decyzji organu pierwszej instancji, jak i rozpatrzenie konkretnej sprawy i jej załatwienie. Z tych względów organ odwoławczy przed wydaniem swojej decyzji powinien przeprowadzić postępowanie zmierzające do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz do zbadania zasadności żądań i zarzutów podniesionych w odwołaniu. Powinien przede wszystkim ocenić zebrany przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy, a także dokonane przez ten organ ustalenia. W swej ocenie organ odwoławczy nie jest skrępowany ani tymi ustaleniami, ani argumentami odwołania. Jeżeli dojdzie do wniosku, że w materiale dowodowym zebranym w postępowaniu przed organem pierwszej instancji znajdują się luki, może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe lub zlecić
Sygn. akt IV SA/Wa 321/08
przeprowadzenie takiego postępowania organowi pierwszej instancji na podstawie
art. 136 k.p.a.
Decyzja kasacyjna powodująca przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji nie może być podjęta w sytuacjach innych niż określone w art. 138 § 2 k.p.a. Żadne inne wady postępowania ani wady decyzji podjętej w pierwszej instancji nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji kasacyjnej tego typu. Ten rodzaj rozstrzygnięcia organu odwoławczego jest dopuszczalny wyjątkowo, stanowiąc wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy, a zatem nie jest dopuszczalna wykładnia rozszerzająca art. 138 § 2 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2006 r. sygn. akt II OSK 633/05. LEX nr 198333).
Podsumowując tę część rozważań należy stwierdzić, że wydanie przez organ odwoławczy decyzji uchylającej decyzję organu pierwszej instancji i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ jest ograniczone przez to, że art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 136 k.p.a. przyjmuje jako przesłankę wydania takiej decyzji zakres czynność postępowania wyjaśniającego, a mianowicie "rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części" (zob. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2008 r., str. 625-626). Organ odwoławczy może więc wydać decyzję na zasadzie art. 138 § 2 k.p.a., gdy postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z rażącym naruszeniem norm prawa procesowego, a zatem gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego albo postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone ale w rażący sposób naruszono w nim przepisy procesowe. W takich przypadkach bowiem organ odwoławczy musiałby przeprowadzić postępowanie wyjaśniające albo w całości, albo w znacznej części, wykraczając w ten sposób poza kompetencje określone w art. 136 k.p.a., który pozawala na przeprowadzenie jedynie uzupełniającego postępowania odwoławczego. Tym samym organ wyższego stopnia naruszyłby określoną w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, nie zachodziły przesłanki pozwalające organowi odwoławczemu na uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Wskazać należy, iż Wojewoda [...] stwierdził, że cały zespół pałacowo - parkowy położony w miejscowości K., objęty księgą wieczystą nr [...],
Sygn. akt IV SA/Wa 321/08
prowadzoną przez Sąd Rejonowy w L., składający się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami [...], [...], [...] i [...], o łącznym obszarze 21,06 ha, podlegał regulacjom przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Sprecyzowanie wniosku, a w istocie jego zawężenie nie miałoby więc dla rozstrzygnięcia Wojewody żadnego znaczenia.
Jeśli zdaniem Ministra konieczne jest sprecyzowanie wniosku, to może to nastąpić również na etapie postępowania odwoławczego. Nie wymaga to przeprowadzenia czasochłonnych czynności dowodowych. Uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji mogłoby nastąpić tylko wówczas, gdyby sprecyzowanie wniosku spowodowało konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub znacznej części. Jeśli sytuacja taka nie zaistnieje organ odwoławczy winien rozpoznać sprawę samodzielnie.
Zdaniem Sądu brak jest również podstaw do przyjęcia, że w toku postępowania przed organem pierwszej instancji doszło naruszenia art. 10 kpa i uniemożliwienia stronom czynnego udziału w sprawie. Podzielić należy zdaniem Sądu pogląd skarżącego, że pomimo barku zawiadomienia stron w trybie art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu postępowania, w postępowaniu zakończonym decyzją Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r., zasada czynnego udziału stron w postępowaniu była w pełni respektowana.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło