IV SA/Wa 3262/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska – Bigiej po rozpoznaniu w 12 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca M. R. wraz ze skargą na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2016 r. w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, skarżąca podniosła, że w związku z zaskarżoną decyzją niemożliwe będzie wybudowanie domu na posiadanej przez skarżącą i jej rodzinę działce. Podała, że znajduje się w ciężkiej sytuacji majątkowej i zdrowotnej. W rubryce nr 6 jako osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wskazała swojego ojca, męża i trójkę pełnoletnich dzieci. W oświadczeniu o posiadanym majątku wpisała: budynek gospodarczy o pow. 144 m2 oraz działkę siedliskową o pow. 18 arów. Oświadczyła, że ojciec otrzymuje emeryturę w wysokości 1400 zł, zaś mąż uzyskuje dochód z tytułu pracy w wysokości 1500 zł. Skarżąca oświadczyła także, że do stycznia 2016 r. otrzymywała rentę z tytułu niepełnosprawności, którą obecnie jej "cofnięto". W rubryce nr 9 podała m.in.: "mamy na utrzymaniu 2 dzieci." Zarządzeniem z dnia 5 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku – w terminie 14 dni – poprzez nadesłanie: 1) wyciągów z wszelkich posiadanych przez A. Z. rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych; 2) dokumentów wskazujących wysokość świadczenia emerytalnego A. Z.; 3) wyciągów z wszelkich posiadanych przez G. R. rachunków bankowych (zarówno osobistych jak i firmowych) z okresu ostatnich sześciu miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), 4) dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez G. R. dochodów; 5) odpisów zeznań podatkowych G. R. za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 6) decyzji organu rentowego o cofnięciu świadczenia rentowego skarżącej, o czym mowa w rubryce nr 8 formularza PPF; W związku z informacją zawartą w skardze i uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy o zamiarze budowy domu na działce nr [...] w [...], wezwano skarżącą do udzielenia informacji czy – ewentualnie w jakiej wysokości, skarżąca lub członkowie jej rodziny posiadają środki finansowe na realizację wskazanego zamierzenia inwestycyjnego. Ponadto wezwano skarżącą do wyjaśnienia wątpliwości – w związku ze wskazaniem w rubryce nr 6 formularza PPF trójki pełnoletnich dzieci jako osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, a następnie stwierdzeniem (rubryka nr 9 formularza PPF), że na utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci – poprzez założenie oświadczenia, czy synowie skarżącej uczą się (w takim przypadku należy przedłożyć zaświadczenie z odpowiednich placówek edukacyjnych), czy posiadają status osób bezrobotnych (należy przedłożyć zaświadczenie z urzędu pracy) czy pracują (w takiej sytuacji należy przedłożyć dokument wskazujący wysokość uzyskiwanych dochodów, np. zaświadczenie z zakładu pracy oraz wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące). W odpowiedzi na wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 21 lutego 2017 r. oświadczyła, że jej ojciec nie posiada konta bankowego, starszy syn wyprowadził się z domu na początku roku i założył nową rodzinę, młodszy syn nie pracuje, ale nie jest zarejestrowany w PUP. Skarżąca do pisma dołączyła kopię decyzji organu rentowego odmawiającą jej przyznania świadczenia rentowego (dec. z dnia [...] lutego 2016 r.) oraz kopię odcinka emerytury ojca skarżącej z którego wynika, że otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1439,31 zł. Ponadto oświadczyła, że pozostałych dokumentów nie udało jej się zgromadzić ze względu na skomplikowaną sytuację rodzinną. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej jako: "P.p.s.a."), strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do poniesienia kosztów postępowania. Art. 243 i nast. cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przewidują możliwość ubiegania się przez osobę fizyczną o przyznanie prawa pomocy, gdy wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, w postępowaniu sądowoadministracyjnym podmiot wnoszący skargę do sądu musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania. Z tego punktu widzenia przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego. Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Analiza treści powołanego wyżej przepisu wskazuje, że wnioskodawca powinien wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody (m.in. z dokumentów źródłowych świadczących o krytycznej sytuacji finansowej), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W rozpatrywanej sprawie stwierdzić należy, że omówiony warunek przyznania prawa pomocy, tj. wykazanie, że skarżąca spełnia przesłanki uprawniające do udzielenia jej pomocy prawnej, nie został przez nią spełniony. Skarżąca w rozpatrywanej sprawie wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. A zatem przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest uwarunkowane wykazaniem, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi 200 zł. Inne, ewentualne koszty sądowe, do uiszczenia których skarżąca może być zobowiązana na następnych etapach postępowania – przy założeniu niekorzystnego dla niej wyniku sprawy - to np. opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej – również w wysokości 100 zł. Należy jednak podkreślić, że opłaty te (za wyjątkiem wpisu od skargi) mają charakter potencjalny i obowiązek ich uiszczenia jest rozłożony w czasie. Skarżąca we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wskazała jako osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym: ojca, męża i trójkę pełnoletnich dzieci. Oświadczyła, że jej mąż uzyskuje dochód w wysokości 1500 zł ("praca") zaś ojciec uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1400 zł. Ponadto z treści skargi jak i wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca wraz z rodziną zamierza podjąć się budowy domu na działce, której dotyczy zaskarżona decyzja. Referendarz sądowy uznał, że w tej sytuacji zasadne jest wezwanie skarżącej do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie wyciągów z kont bankowych należących do jej ojca oraz męża, dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez nich dochodów, odpisów zeznań podatkowych G. R., decyzji o cofnięciu skarżącej świadczenia rentowego oraz wyjaśnienia czy skarżąca (członkowie jej rodziny) posiadają środki finansowe (ew. w jakiej wysokości) na realizację zamierzenia inwestycyjnego (budowę domu), wyjaśnienia sytuacji majątkowej i zawodowej pełnoletnich dzieci. Skarżąca w odpowiedzi na powyższe wezwanie przesłała kopię dwóch dokumentów (odcinek świadczenia emerytalnego ojca i kopię decyzji o odmowie przyznania jej renty socjalnej). Nie nadesłała natomiast żadnych innych dokumentów (w tym: wyciągów z kont bankowych męża, zaświadczenia o jego zarobkach, odpisów zeznań podatkowych) ani nie wyjaśniła kwestii finansowania planowanej inwestycji, wskazując jedynie, że nie może tego zrobić "ze względu na skomplikowaną sytuację rodzinną". Tym samym należy uznać, że nie wykazała, że jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem przedstawione przez nią informacje nie są wystarczające do dokonania rzetelnej analizy sytuacji majątkowej w kontekście możliwości poniesienia kosztów sądowych związanych z niniejszą sprawą. Należy podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412). To bowiem na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca do przyznania prawa pomocy. Stwierdzić zatem należy, że w rozpatrywanej sprawie skarżąca w sposób niepełny, wybiórczy przedstawiła swoja sytuację majątkową, co uzasadnia odmowę uwzględnienia jej wniosku, bowiem nie wykazała, że poniesienie kosztów sądowych (na obecnym etapie wpisu od skargi w wysokości 200 zł), przekracza jej możliwości finansowe. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.