IV SA/Wa 3365/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. L. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 4 czerwca 2018 roku odmawiającego skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 4 czerwca 2018 roku J. L.(zwany dalej skarżącym) po wezwaniu do uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie – w wysokości 300 zł, zwrócił się do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku podał, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe oraz zakreślił wszystkie rubryki dotyczące posiadanego majątku. W rubryce dotyczącej dochodów podał, że uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę, nie podając informacji o wysokości wynagrodzenia. W rubryce dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków skarżący wpisał: "Opłaty za media i rachunki, które nie są na niego wystawiane i do niego adresowane.. Zarządzeniem z dnia 38 marca 2018 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez: 1. do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych obejmujących okres ostatnich trzech miesięcy; 2. do nadesłania zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia; 3. wobec przekreślenia rubryki nr 7.1 formularza wniosku ("Nieruchomości") – do złożenia jednoznacznego oświadczenia, czy skarżący ma, czy nie ma nieruchomości: a. jeżeli ma to jakie, o jakiej powierzchni i o jakiej szacunkowej wartości, b. jeżeli nie ma, to gdzie (w domu/mieszkaniu) i w ramach jakiego stosunku prawnego mieszka (jaki posiada tytuł prawny do lokalu); 4. do nadesłania aktualnego zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej; 5. do nadesłania kopii dokumentów wskazujących wysokość, ponoszonych przez niego w okresie ostatnich trzech miesięcy, stałych opłat na mieszkanie/dom, a także kopii dokumentów wskazujących wysokość innych stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 4 maja 2018 r., J. L. zakwestionował zasadność zobowiązania go do nadesłania dodatkowych informacji o sytuacji finansowej i rodzinnej. Stwierdził, że wezwanie z dnia 30 marca 2018 r. jest zbędne i bezprzedmiotowe, ponieważ jego sytuacja nie uległa zmianie, a wcześniej sąd przyznawał mu prawo pomocy. Nadmienił, że nie jest w stanie podać, czy jest, czy nie jest właścicielem gruntu, bo w sprawie rzeki organ raz uznaje, że skarżący jest właścicielem, a innym razem, że nie jest. Wskazał także, że podjął pracę i obecnie nie korzysta z pomocy miejskiego ośrodka pomocy społecznej. Odnosząc się zaś do wezwania w zakresie obejmującym nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych oraz obowiązek podania wielkości wynagrodzenia, stwierdził, że jest różne i nie wystarcza na opłaty obowiązkowe. Podniósł, że ma zaległości w płaceniu takich opłat, co znajduje potwierdzenie w złożonych dokumentach. Zauważył ponadto, że w wezwaniu wyznaczono termin 14 dni, a lista jest długa, jak dowód od komornika. Nadmienił również, że nie wie, czy może podawać żądane dane, ponieważ przed podpisaniem umowy o pracę został zobowiązany do podpisania licznych oświadczeń. Skonstatował, że jego wniosek jest zasadny, a Sąd robi wszystko, aby ten wniosek oddalić. Do pisma z dnia 4 maja 2018 r. skarżąc dołączył kserokopie: 1. faktury z dnia 18 października 2017 r. za gaz; 2. dziesięciu druków potwierdzeń płatności (za poszczególne okresy rozliczeniowe w 2018 r.) na rzecz dostawcy energii elektrycznej; 3. załącznika do faktury za telefon za okres marzec-kwiecień bieżącego roku wraz z drukiem do wpłaty należności za tę fakturę; 4. pisma PZU S.A. z dnia 19 kwietnia 2018 r. informującego J. L. o zaległości (w wysokości 101,60 zł) w opłacie składki w umowie indywidualnie kontynuowanego ubezpieczenia pracowniczego; 5. zawiadomienia komornika sądowego z dnia 12 marca 2018 r. o zajęciu wierzytelności (w sumie 689,19 zł) Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Z. wobec J. L. Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2018 r. referendarz sądowy odmówił J. L. prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykonał należycie wezwania i podane przez niego informacje nie pozwoliły na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Zdaniem referendarza wnioskodawca chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien w sposób precyzyjny i niebudzący wątpliwości wykonywać wezwania do uzupełnienia wniosku, gdyż na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy wyłącznie ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty. Zdaniem referendarza wobec nieprzedłożenia dokumentów i informacji pozwalających na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, nie sposób było uznać, iż wykazał on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedstawił dokumentów (czy choćby oświadczeń), na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania, zatem należy uznać, że nie wykazał przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z w a ż y ł, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny. Z przytoczonej regulacji wynika również, że ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej (skarżącym), albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jedynym kryterium, jakim kieruje się referendarz sądowy rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są bowiem możliwości finansowe wnioskującego. Z tego powodu strona skarżąca musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym podmiot, chcący skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielenia, na wezwanie referendarza sądowego, wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 929/12, LEX nr 123955). Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez referendarza sądowego danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznania pełnomocnika. Wobec tego, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. To zaś w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiło. Dokonując analizy wniosku Skarżącego, oświadczenia i dokumentów przedłożonych na wezwanie Referendarza, Sąd stwierdził, że w zaskarżonym postanowieniu Referendarz słusznie uznał, iż Skarżący nie wykazał niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, i w konsekwencji odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W oświadczeniu z dnia 15 marca 2018 r. skarżący zadeklarował dochód ze stosunku pracy, jednakże nie podał wielkości uzyskiwanego wynagrodzenia. Wskazał ponadto, że płaci rachunki za media, chociaż nie wykazał, jako posiadanego majątku, jakiejkolwiek nieruchomości, która mogłaby stanowić miejsce jego zamieszkania. Wobec tak przedstawionej przez wnioskodawcę sytuacji finansowej i majątkowej konieczne było przede wszystkim ustalenie, jakie są rzeczywiste źródła jego utrzymania, a także jaka jest relacja wielkości środków, którymi dysponuje do wysokości kosztów koniecznego utrzymania. W tym celu referendarz zobowiązał J. L. do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych (lit. A wezwania z dnia 30 marca 2018 r.) oraz zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia (lit. b wezwania). Ponadto, w celu zweryfikowania podanych przez wnioskodawcę danych o stanie rodzinnym oraz uzyskania bliższych informacji o sytuacji dochodowej, zobowiązał do nadesłania zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej (lit. d wezwania). Dla wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy wykazaną przez stronę strukturą wydatków (opłaty za media), a niewykazaniem, jako należącego do niego majątku, ani domu, ani mieszkania, wezwano również do wyjaśnienia, gdzie (w domu/w mieszkaniu) i w ramach jakiego stosunku prawnego skarżący mieszka. J. L. nie złożył do akt sprawy żadnego z wyżej wymienionych dokumentów źródłowych, ani oświadczenia. Spośród dokumentów objętych wezwaniem z dnia 30 marca 2018 r. skarżący nadesłał jedynie kopie rachunków za opłaty eksploatacyjne i za telefon. Przy czym nie wyjaśnił, dlaczego wystawione są one na inną osobę (J. L.). W ocenie sądu skarżący osiąga dochód ze stosunku pracy, ale nie wiadomo, w jakiej wysokości. Wobec braku zaświadczenia pracodawcy lub wyciągów z rachunków bankowych nie sposób ustalić, ani faktycznej wielkości środków finansowych, jakimi dysponuje wnioskodawca, ani relacji tej wielkości do wysokości koniecznych wydatków. Niezłożenie zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, nie pozwala natomiast zweryfikować podanych przez stronę informacji o stanie rodzinnym, a także uzyskać jakichkolwiek dokładniejszych danych o dochodach lub posiadanym majątku. Podsumowując powyższe, stwierdzić należy, że brak przedstawienia ww. dokumentów faktycznie uniemożliwił Referendarzowi i - wobec nieprzedstawienia ich wraz ze sprzeciwem - w dalszym ciągu uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny co do rzeczywistych możliwości płatniczych Skarżącego, a tym samym przychylenie się do sprzeciwu Skarżącego. W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do zmiany postanowienia Referendarza, Sąd, na podstawie art. 260 § 1-3 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji