IV SA/Wa 3630/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Karolina Kisielewicz-Malec po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. U. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. U. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] września 2015 r., [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy postanawia: 1. umorzyć postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić skarżącemu ustanowienia adwokata z urzędu. W dniu 23 grudnia 2015 r. S. U. złożył w niniejszej sprawie na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie pracuje, nie posiada żadnego majątku, dochodów. Wyjaśnił, że mieszka u A. M., ale nie prowadzą razem wspólnego gospodarstwa domowego. Zarządzeniem z dnia 29 grudnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał do nadesłania: a) oświadczenia o źródłach jego utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania - w szczególności do wyjaśnienia do wyjaśnienia skąd skarżący czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, na przykład na zakup żywności i ubrania, b) oświadczenia dotyczącego wielkości i rodzaju pomocy od osób trzecich (krewnych, znajomych, organizacji), c) oświadczenia darczyńców o wielkości i rodzaju świadczonej przez nich pomocy, d) oświadczenia, jaki skarżący ma tytuł prawny do mieszkania, w którym aktualnie przebywa (np. czy wynajmuje lokal) oraz czy i ewentualnie jakie koszty ponosi miesięcznie z tego tytułu; w przypadku wynajmowania mieszkania, należy przedstawić kopię umowy najmu. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że "mieszka u koleżanki w jej mieszkaniu jako gość" zaś [...] mieszający w Polsce udzielają mu (nieregularnie) pomocy materialnej (w postaci odzieży i jedzenia). S. U. przedstawił ponadto oświadczenie A. M. z którego wynika, że skarżący mieszka w jej mieszkaniu i nie ponosi kosztów związanych z jego utrzymaniem. Na rachunek bankowy skarżącego nie wpływają żadne środki. Referendarz sądowy, odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku o zwolnienie od kosztów sadowych, wyjaśnia, że zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako p.p.s.a, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach udzielania cudzoziemcom ochrony. Niewątpliwie sprawa ze skargi na decyzję o odmowie nadania statusu uchodźcy należy do spraw z zakresu udzielania cudzoziemcom ochrony. Skarżącemu przysługuje więc ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z kolei wniosek o ustanowienie adwokata jest nieuzasadniony, ponieważ wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie pełnomocnika zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od referendarza sądowego (Sądu) zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania żądanej pomocy. Użyte w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy (Sąd), korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości referendarza sądowego w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że referendarz sądowy (Sąd) nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 roku, sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689). Niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu pełnomocnika z urzędu. Ocena taka była konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący, będąc na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów nie wykonał tego wezwania w sposób prawidłowy. Przede wszystkim skarżący nie wykazał przekonująco źródeł swojego utrzymania, nie podał w jaki sposób zaspokaja swoje podstawowe potrzeby (np. żywnościowe). Skarżący nie nadesłał oświadczenia darczyńców o wielkości i rodzaju świadczonej przez nich pomocy i ograniczył się do stwierdzenia, że korzysta z nieregularnej pomocy osób tej samej co on narodowości. W tej sytuacji skarżący powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W oparciu o sam tylko wniosek skarżącego brak jest choćby możliwości poczynienia jakichkolwiek racjonalnych ustaleń odnośnie bieżących wydatków skarżącego i źródeł ich pokrycia. Referendarz sądowy jeszcze raz podkreśla, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy nie prowadzi żadnego postępowania dowodowego, lecz wyłącznie ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty. Jeżeli skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawia oświadczeń czy dokumentów, na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania, to referendarz sądowy nie ma możliwości ustalenia, czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z powyższych względów, na podstawie art. 249a w zw. z art. 239 § 1 pkt 1 lit. g w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., umorzono postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., ustanowiono dla skarżącej adwokata z urzędu.