IV SA/Wa 367/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D.K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] listopada 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. D.K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 1 marca 2016 r. skarżący wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie pracuje, nie osiąga dochodu, nie ma zasobów pieniężnych, nieruchomości, ani wartościowych przedmiotów. Ponosi natomiast koszty leczenia. Otrzymuje pomoc od znajomych. Ponieważ oświadczenie D.K. było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 25 marca 2016 r. wezwano skarżącego do złożenia w terminie 7 dni dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia potwierdzających jego stan majątkowy i dochody, to jest do: a) nadesłania wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, obejmujących okres ostatnich trzech miesięcy; b) złożenia oświadczenia o źródłach jego utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania - w szczególności należało wyjaśnić: – skąd skarżący czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, na przykład na mieszkanie, na zakup żywności i ubrania, – czy skarżący korzysta z pomocy finansowej lub rzeczowej rodziny lub znajomych - jeżeli tak, to należało nadesłać oświadczenie osoby, która udziela mu tej pomocy potwierdzające tę okoliczność i wskazujące, jaka jest to pomoc, – czy skarżący uzyskuje środki finansowe za wykonywanie prac dorywczych, a jeżeli tak, to jakie środki uzyskał z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 6 kwietnia 2016 r. (data stempla pocztowego) D.K. oświadczył, że: a) nie posiada rachunków bankowych; b) mieszkanie (pokój) i wyżywienie otrzymuje od właścicieli mieszkania w zamian za pomoc domową. Obecnie właściciele wyjechali na działkę, wrócą "za jakiś czas" i wtedy, jeżeli będzie trzeba, to podpiszą oświadczenie. Pod adresem, pod którym skarżący mieszka, nie podpisał żadnej umowy. Pomaga właścicielom, a oni jemu; c) w zależności od sytuacji czasami otrzymuje drobne sumy pieniężne od ludzi "dobrej woli" lub znajomych. Są to jednak sporadyczne sytuacje, nie mające ciągłości. Nie są to środki otrzymywane od jednej osoby. Skarżący czasem asystuje w zespole muzycznym, jak zaistnieje taka potrzeba, otrzymując środki w wysokości 200-400 zł, jednakże przez ostatnie trzy miesiące nie grał. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powołanego przepisu wynika, że podstawą orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Przywołana regulacja nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. To zatem wnioskodawca zobowiązany jest w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości wykazać w oświadczeniu o sanie rodzinnym, majątku i dochodach, że jego możliwości płatnicze nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, bądź, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do treści art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Co istotne, jeżeli strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W trybie powołanego przepisu wystosowano do D.K. wezwanie z dnia 25 marca 2016 r. Złożone przez stronę oświadczenia z dnia 1 marca 2016 r. było bowiem niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a ponadto budziło wątpliwości co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Z jednej strony, skarżący stwierdził, że nie osiąga jakiegokolwiek dochodu, nie ma oszczędności, ani majątku, a z drugiej wskazał, że ponosi wydatki na leczenie oraz podał lakoniczną informację o pomocy, którą ma otrzymywać od znajomych. Nie można także tracić z pola wiedzenia okoliczności wynikających z akt postępowania administracyjnego. We wniosku z dnia 30 kwietnia 2015 r. skarżący podał, że posiada oszczędności na pokrycie kosztów utrzymania. W dniu 29 czerwca 2015 r. zeznał już, że od 4-5 miesięcy otrzymuje pieniądze od znajomych (w zależności od dnia: 20 zł, 50 zł, 100 zł). Wskazał ponadto, że pracuje dorywczo (pomaga nosić rzeczy "na bazarkach"), a także wyjaśnił, że mieszka razem z osobami o imionach A. i B., które są małżeństwem i pozwalają mu mieszkać "po znajomości". W aktach postępowania administracyjnego znajduje się również odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego dla [...] w [...] ([...] Wydział Karny) z dnia [...] czerwca 2015 r. sygn. akt [...], uznającego skarżącego za winnego zarzucanych my czynów, z którego wynika, że przechowywał on na terenie targowiska w [...] papierosy różnych marek, bez polskich znaków akcyzy. Opisane wyżej wezwanie z dnia 25 marca 2016 r. służyło, po pierwsze ustaleniu, jakie są rzeczywiście źródła utrzymania skarżącego oraz jakimi w istocie środkami dysponuje, a po drugie określeniu relacji wielkości tych środków do wysokości miesięcznych wydatków na konieczne utrzymanie. Informacje podane przez stronę w przedmiotowym wniosku są bowiem nader lakoniczne, a oświadczenia składane przez niego w toku postępowania administracyjnego są wzajemnie sprzeczne i wskazują, że strona odmiennie opisuje swoją sytuację materialną w zależności od celu, jaki chce osiągnąć – czy to udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy (podaje, że ma oszczędności na pokrycie kosztów utrzymania), czy to przyznania prawa pomocy (oświadcza, że nie ma oszczędności, utrzymuje się dzięki pomocy znajomych). Co więcej, okoliczności wynikające z akt sprawy (opisany wyżej wyrok Sądu Rejonowego dla [...] w [...]) nie wykluczają, że skarżący podejmował działania mające na celu nielegalne osiągnięcie dochodu ze sprzedaży towarów akcyzowych bez polskich znaków akcyzy. D.K. odpowiedział wprawdzie na wezwanie z dnia 25 marca 2016 r., jednakże jego pismo z dnia 6 kwietnia 2016 r. (data stempla pocztowego) nie może być uznane za należyte wykonanie nałożonego zobowiązania. Skarżący nie przestawił bowiem jakiegokolwiek dokumentu lub chociażby oświadczenia innej osoby, które potwierdzałyby deklarowane przez niego dane o źródłach utrzymania oraz o zamieszkaniu w Polsce. Chociaż można dać wiarę oświadczeniu D.K., że nie posiada on rachunku bankowego, to zaniechania strony w udokumentowaniu źródeł utrzymania i ich wielkości oraz okoliczności dotyczących jego mieszkania w Polsce i kosztów ponoszonych z tego tytułu, nie można uznać za usprawiedliwione. Oświadczenie wnioskującego z dnia 6 kwietnia 2016 r. bynajmniej nie pozwala na dokonanie pełnej oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Przeciwnie, skarżący – odmiennie niż we wniosku – wskazuje, że otrzymuje "drobne sumy" nie tylko od znajomych lecz także od "ludzi dobrej woli". Co więcej ujawnia kolejne, niewykazane we wniosku z dnia 1 marca 2016 r., źródło dochodu – asystowanie w zespole muzycznym. Jednocześnie nie wspomina nawet o podjęciu próby udokumentowania, że faktycznie uzyskuje pomoc od znajomych (poprzez złożenie do akt sprawy oświadczenia osoby/osób udzielającej/udzielających mu pomocy). Nie precyzuje także w jakikolwiek sposób wielkości wydatków ponoszonych na leczenie, ani ich nie dokumentuje. Nie potwierdza również – oświadczeniem właścicieli – że w istocie nieodpłatnie mieszka w należącym do nich lokalu. Mając zaś na względzie, że D.K. już podczas przesłuchania w dniu 29 czerwca 2015 r. podawał, że mieszka u małżeństwa (A. i B.) "po znajomości", przedstawione w piśmie z dnia 6 kwietnia 2016 r. wyjaśnienie, że "obecnie Państwo wyjechali na działkę i wrócą za jakiś czas", co uniemożliwiać ma potwierdzenie przez nich okoliczności dotyczących zamieszkiwania skarżącego, należy uznać za całkowicie niewiarygodne. Co prawda w świetle art. 246 § 1 ppsa skarżący nie jest zobowiązany do udowodnienia okoliczności istotnych dla orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy, to jednak ich wykazanie musi przybrać formę wiarygodnego oświadczenia, a w razie wątpliwości, co do tej wiarygodności, oświadczenie to musi zostać poparte stosownymi dokumentami źródłowymi. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji dochodowej i wydatkach gospodarstwa domowego wnioskującego o przyznanie prawa pomocy, budzi wątpliwości, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych jakimikolwiek wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych oświadczeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, D.K., udzielając odpowiedzi na wezwanie z dnia 25 marca 2016 r., w istocie zaniechał tej współpracy. Należy przypomnieć, że z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.