IV SA/Wa 3709/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 21 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. z dnia 22 września 2016 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J.J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] listopada 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych ze zbioru PESEL postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 marca 2016 r. odmówił J. J. przyznania w przedmiotowej sprawie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Powodem nieuwzględnienia wniosku było nieprawidłowe wykonanie przez skarżącego wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych (dwóch zaświadczeń: 1. czy skarżący jest zatrudniony w zakładzie karnym; 2. jaka jest kwota środków pieniężnych do dyspozycji J.J., pozostających obecnie w depozycie, ewentualnie jaka kwota środków pieniężnych została przez wymienionego przekazana z depozytu na książeczkę oszczędnościową lub wybrany rachunek bankowy). J.J. złożył do akt sprawy wyłącznie zaświadczenie potwierdzające, że nie jest zatrudniony odpłatnie w zakładzie karnym. Po rozpoznaniu sprzeciwu wniesionego przez skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 maja 2016 r. utrzymał w mocy powołane postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 marca 2016 r. W piśmie z dnia 28 czerwca 2016 r. J. J. zawarł kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W piśmie z dnia 16 września 2016 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia braku wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie go na urzędowym formularzu, a ponadto zobowiązano do nadesłania w terminie 14 dni: 1. aktualnego zaświadczenia dyrektora aresztu śledczego lub upoważnionego funkcjonariusza, bądź pracownika aresztu śledczego wskazującego, czy J.J. jest zatrudniony; 2. zaświadczenia depozytora, dyrektora lub upoważnionego funkcjonariusza, bądź pracownika aresztu śledczego wskazującego, jaka jest kwota środków pieniężnych do dyspozycji J. J., pozostających obecnie w depozycie, ewentualnie jaka kwota środków pieniężnych została przez wymienionego przekazana z depozytu na książeczkę oszczędnościową lub wybrany rachunek bankowy. Opisane wezwanie doręczono J. J. w dniu 22 września 2016 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się na karcie nr 72 akt sprawy). W dniu 27 września 2016 r. do akt sprawy wpłynął uzupełniony – złożony na urzędowym formularzu - wniosek skarżącego z dnia 22 września 2016 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. J. J. dołączył do rzeczonego wniosku kopię zaświadczenia Dyrektora Aresztu Śledczego w S. z dnia 26 sierpnia 2016 r. W zaświadczeniu tym podano, że skazany nie jest zatrudniony odpłatnie oraz wskazano, że posiada on sześć zajęć komorniczych (wymieniono sygn. akt i podano kwoty zajęć – łącznie 31.324,31 zł). Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. J. J., pomimo upływu terminu wyznaczonego w wezwaniu z dnia 16 września 2016 r. nie złożył do akt sprawy całości żądanych od niego dokumentów. Jakkolwiek bowiem nadesłał kserokopię zaświadczenia Dyrektora Aresztu Śledczego w S. z dnia 26 sierpnia 2016 r., z którego wynika, że skarżący nie jest zatrudniony odpłatnie, a ponadto, że posiada on sześć zajęć komorniczych na łączoną kwotę 31.324,31 zł, to nadal – chociaż w przedmiotowej sprawie już dwukrotnie kierowano do niego takie wezwanie - nie nadesłał zaświadczenia w sprawie środków będących w jego dyspozycji, pozostających w depozycie, bądź przekazanych z depozytu na książeczkę oszczędnościową lub wybrany rachunek bankowy. Skarżący został dokładnie poinformowany, jakie dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonał należycie nałożonego nań zobowiązania. Nadesłane zaświadczenie z dnia 26 sierpnia 2016 r. potwierdza wprawdzie, że J. J. obecnie nie zarobkuje, jednakże nie pozwala na dokonanie pełnej oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W zaświadczeniu tym brak jest bowiem jakichkolwiek danych dotyczących konta depozytowego skarżącego, natomiast z samej informacji, że posiada on zajęcia komornicze, nie wynika jeszcze, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem. Należy natomiast wskazać, że zgodnie z art. 113 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 1997 r. Nr 90, poz. 557 ze zm.) do dyspozycji skazanego pozostają środki pieniężne pozostałe po wywiązaniu się z ciążących na nim zobowiązań objętych egzekucją oraz po dokonaniu gromadzenia środków, o których mowa w art. 126 § 1. Wedle zaś art. 126 § 1 powołanej ustawy ze środków pieniężnych otrzymywanych przez skazanego, z wyjątkiem środków, o których mowa w art. 113 § 6 pkt 1-3, środki do wysokości jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników gromadzi się i zachowuje do przekazania skazanemu w chwili jego zwolnienia z zakładu karnego, z przeznaczeniem na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie; ze środków tych nie prowadzi się egzekucji. Stosownie natomiast do treści art. 113 § 3 tej samej ustawy środki pieniężne, o których mowa w § 2, skazany może przekazać na wybrany rachunek bankowy, książeczkę oszczędnościową lub pozostawić w depozycie. Z kolei w myśl art. 113 § 5 na pisemny wniosek skazanego i na jego koszt przekazuje się środki pieniężne i przedmioty wartościowe pozostające do jego dyspozycji na rzecz wskazanych przez niego osób, instytucji i organizacji; w uzasadnionych przypadkach koszty przekazania może pokryć zakład karny. Ponadto należy zauważyć, że w aktach postępowania administracyjnego znajdują się cztery zaświadczenia wystawione przez administrację Aresztu Śledczego w W., w których wskazano m.in., jaką kwotę środków skarżący posiada na koncie depozytowym. Każde z tych zaświadczeń zostało wydane na prośbę J.J. Ostatnie z nich opatrzone jest datą 5 maja 2015 r. Nie może więc stanowić podstawy ustalenia aktualnych możliwości płatniczych skarżącego. Niemniej jednak należy zauważyć, że wedle tego zaświadczenia skarżący posiadał na koncie depozytowym 1.585,69 zł, przy czym 589,69 zł stanowiły środki zgromadzone na podstawie art. 126 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego (tzw. akumulacja), natomiast kwota 1.000,00 zł została przekazana na wybrany przez J. J. rachunek bankowy. W sytuacji, gdy J. J. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym – co wymaga wykazania przez niego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania - żądane od niego zaświadczenie w sprawie kwoty środków do jego dyspozycji pozostającej w depozycje, lub przekazanej na książeczkę oszczędnościową, bądź rachunek bankowy, było zatem nieodzowne dla ustalenia, czy i ewentualnie w jakiej części skarżący może ponieść koszty postępowania przed sądem. Nadesłane przez stronę zaświadczenie, tylko częściowo czyni zadość obowiązkowi nałożonemu w piśmie z dnia 16 września 2016 r., przez co nie można dokonać pełnej oceny możliwości skarżącego. Nie ma tymczasem podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam uchyla się od złożenia niezbędnego do oceny tej sytuacji dokumentu. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). J. J., tylko częściowo wykonując wezwanie z dnia 16 września 2016 r., w istocie zaniechał tej współpracy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.